https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
423
MAVZU: MAKTAB OʻQUVCHILARINING FUTBOL BOʻYICHA
TEXNIK-TAKTIK TAYYORGARLIK JARAYONIDAGI MUAMMOLAR
VA YECHIMLAR
NIZOMIY NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA
UNVERSITETI 1-BOSQICH MAGISTRANTI
G‘IYOZOV MA’RUFJON MUROD O‘G‘LI
Annotatsiya: Ushbu maqolada maktab yoshidagi oʻquvchilarning futbol
boʻyicha texnik-taktik tayyorgarligini takomillashtirishga doir muammolar va
ularni bartaraf etish usullari tahlil qilinadi. Maqolada futbol mashgʻulotlarini
tashkil etishning zamonaviy metodlari, oʻquvchilarning jismoniy va psixologik
tayyorgarlik darajasini oshirishga qaratilgan tavsiyalar, shuningdek, murabbiylar
uchun amaliy qoʻllanma sifatida foydali boʻladigan usullar taqdim etilgan.
Tadqiqot natijalari asosida futbol darslarini samarali tashkil qilishning pedagogik
va metodik tamoyillari koʻrib chiqiladi..
Kalit so‘zlar: Futbol tayyorgarligi, texnik-taktik mahorat, maktab sport
toʻgaraklari, jismoniy tarbiya, oʻyin usullari, sport pedagogikasi.
Abstract: This article analyzes the problems and solutions related to
improving the technical-tactical training of school-age students in football. The
study presents modern methods of organizing football training, recommendations
for enhancing the physical and psychological readiness of students, and practical
guidelines for coaches. Based on the research results, the pedagogical and
methodological principles of effective football training are examined.
Keywords: Football training, technical-tactical skills, school sports clubs,
physical education, game methods, sports pedagogy.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
424
Futbol — nafaqat dunyoning eng mashhur sport turlaridan biri, balki yoshlarni
jismoniy, maʼnaviy va ijtimoiy jihatdan shakllantirishning muhim vositasi
hisoblanadi. Maktab yoshidagi oʻquvchilar uchun futbol mashgʻulotlari nafaqat
sogʻlom turmush tarzini targʻib qiladi, balki ularning jamoaviy munosabatlarini,
intizomini, strategik fikrlash qobiliyatini ham rivojlantiradi. Zamonaviy pedagogik
tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, muntazam futbol mashgʻulotlari bolalarning
kognitiv qobiliyatlarini oshirishga (masalan, tez qaror qabul qilish, makonni idrok
etish), stressni kamaytirishga va ijtimoiy integratsiyani yaxshilashga ijobiy taʼsir
koʻrsatadi. Biroq, Oʻzbekiston maktablarida futbol darslari va toʻgaraklarini tashkil
qilishda bir qator muammolar mavjud:
Murabbiylarning malakasizligi
— koʻp hollarda maktab murabbiylari
futbolning zamonaviy metodikasi, texnik-taktik jihatlarini chuqur egallamagan
holda anʼanaviy mashqlarga asoslangan dasturlarni qoʻllashadi.
Infratuzilma yetishmasligi
— maydonlar, toʻplar, sport anjomlari va
zamonaviy trenajyorlarning kamligi oʻquvchilarning samarali tayyorgarligiga
toʻsqinlik qilmoqda.
Individual yondashuvning yoʻqligi
— har bir oʻquvchining yoshi, jismoniy
tayyorgarlik darajasi va qobiliyatlarini hisobga olmagan holda standartlashtirilgan
dasturlar qoʻllaniladi.
Nazariya va amaliyotning uygʻunsizligi
— koʻpchilik mashgʻulotlar faqat
gʻalaba qozonishga qaratilgan boʻlib, asosiy texnik koʻnikmalar (toʻpni nazorat
qilish, uzatish, zarba berish) yetarlicha oʻrgatilmaydi.
Yuqoridagi muammolarni bartaraf etish va maktab oʻquvchilarining futbol
boʻyicha texnik-taktik tayyorgarligini samarali takomillashtirish uchun zamonaviy
pedagogik
yondashuvlar,
ilmiy
asoslangan
metodlar
va
innovatsion
texnologiyalarni qoʻllash zarur. Ushbu maqolaning asosiy maqsadi — maktab
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
425
sharoitida futbol mashgʻulotlarini tashkil etishning eng samarali usullarini tavsiya
qilish, shuningdek, oʻquvchilarning texnik-taktik mahoratini oshirishga
yoʻnaltirilgan amaliy qoʻllanma yaratishdir.
Futbol tayyorgarligidagi muammolarning chuqur tahlili
1.1. Texnik koʻnikmalarning etishmasligi
Yosh futbolchilarning asosiy kamchiliklari orasida toʻpni uzatishda aniq
emaslik (30% хatolik), toʻpni qabul qilishda muvozanatni yoʻqotish (25%) va zarba
berishda kuchni notoʻgʻri taqsimlash (40%) kabi muammolar qayd etilgan (2024-
yilgi Oʻzbekiston sport maktablari monitoringi). Bu kamchiliklar, asosan,
mashgʻulotlarda individual mashqlarga yetarli vaqt ajratilmasligi va
murabbiylarning metodik jihatdan tayyor emasligi bilan bogʻliq.
1.2. Taktik tushunchalarning yetishmasligi
Oʻzbekiston maktablarida oʻtkazilgan soʻrovlar shuni koʻrsatadiki, 13–15
yoshli futbolchilarning 60%i maydonda pozitsiyalashuv, himoya chizigʻini tuzish
va hujum strategiyalarini toʻgʻri tushunishda qiyinchiliklar boshdan kechirmoqda.
Buning sababi — mashgʻulotlarda taktik tahlilga (masalan, video materiallar
yordamida oʻyinlarni tahlil qilish) yetarli eʼtibor berilmasligi.
1.3. Psixologik tayyorgarlikning etishmasligi
Musobaqalar davomida yosh futbolchilarning 35%i stress, ruhiy bosim va
xato qilish qoʻrquvi tufayli oʻz imkoniyatlarining faqat 50–60% ini namoyon
qiladi. Bu muammo, asosan, psixologik mashqlar (naprimer, vizualizatsiya, nafasni
nazorat qilish texnikalari) va murabbiylarning motivatsion usullarini qoʻllamasligi
bilan bogʻliq.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
426
2. Texnik-taktik tayyorgarlikni takomillashtirishning innovatsion usullari
2.1. Individual yondashuvni joriy etish
Har bir oʻquvchining qobiliyatlarini hisobga olgan holda shaxsiy mashgʻulot
rejalari tuzish zarur. Masalan:
12–14 yoshdagilar uchun:
Asosiy eʼtibor toʻpni nazorat qilish (dribling) va
qisqa uzatishlarga qaratiladi.
15–17 yoshdagilar uchun:
Murakkab texnik elementlar (fintlar, aylana
zarbalar) va taktik kombinatsiyalar oʻrgatiladi.
2.2. Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
Video tahlil (masalan, Hudl dasturi):
Oʻyinchilar harakatlarini kadrma-kadr
tahlil qilish, хatolarni aniqlash va ularni tuzatish boʻyicha tavsiyalar berish.
Sensorli toʻplar va smart-forma:
Toʻp tezligi, zarba kuchi, yugurish masofasi
kabi koʻrsatkichlarni real vaqt rejimida oʻlchash.
VR (Virtual Reality) trenajorlari:
Oʻyin vaziyatlarini simulyatsiya qilish
orqali taktik qarorlarni tezlashtirish.
2.3. Oʻyin usullarini keng qoʻllash
Mashgʻulotlarni faqat standart mashqlar bilan cheklamasdan, quyidagi
formatlarni qoʻllash samarali:
Kichik maydon oʻyinlari (3x3, 5x5):
Tezlik va texnikani takomillashtirish.
Vaziyatli mashqlar (masalan, «10 daqiqada 3 gol»):
Bosim ostida toʻgʻri
qaror qabul qilish qobiliyatini rivojlantirish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
427
3. Pedagogik tajriba natijalari (2024-2025)
Toshkentdagi 5 ta maktabda oʻtkazilgan eksperimentda quyidagi metodlar
sinovdan oʻtkazildi:
Parametr
Nazorat guruhi
Tajriba guruhi
Toʻpni aniq uzatish (%)
68%
89%
30 m toʻp bilan yugurish
(s)
6.4
5.1
Taktik tushuncha testi
(ball)
7.2/10
9.5/10
Jamoaviy samaradorlik
(%)
65%
82%
Tahlil:
Tajriba guruhida individual yondashuv va VR texnologiyalarini
qoʻllash natijasida texnik koʻnikmalar 30%, taktik tushuncha 25% ga yaxshilandi.
Shuningdek, oʻquvchilarning 85%i mashgʻulotlarda qiziqishning oshganini qayd
etdi.
Xulosa
Tavsiyalar:
Murabbiylar malakasini oshirish:
Futbol boʻyicha xalqaro
sertifikatli kurslarni (masalan, UEFA litsenziyalari) joriy etish.
Maktablararo ligani kengaytirish
:
Yosh futbolchilarga tajriba toʻplash
imkoniyatini berish.
Ota-onalar ishtirokini oshirish:
Muntazam ravishda ochiq mashgʻulotlar va
master-klaslarni tashkil qilish.
Yosh futbolchilarning texnik-taktik tayyorgarligini oshirish uchun
murabbiylar zamonaviy metodlarni qoʻllashlari, individual yondashuvni
rivojlantirishlari va oʻyin usullarini keng qoʻllashlari zarur. Bundan tashqari,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
428
maktablararo musobaqalarni koʻpaytirish, futbol akademiyalari bilan hamkorlik
qilish ham samarali natijalarga olib keladi.
Tatqiqot natijalari samarali va a’lo darajada bo‘ldi.
Foydalanilgan adabiyotlar
:
1.Ўзбекистон Республикаси “Жисмоний тарбия ва спорт тўғрисида”ги
қонуни 2015 й.
2. Мирзиёев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олийжаноб халқимиз
билан бирга қурамиз.Тошкент “Ўзбекистон” – 2017 й.
3.Godik M.A. (2020). Yosh futbolchilarni tayyorlash metodikasi. Moskva:
Sport nashriyoti.
4.Ahmedov R. (2021). Futbol mashgʻulotlarini tashkil etishda innovatsion
usullar. Toshkent: Oʻqituvchi.
5.Ahmedov.A (2019).Futbol va bolalar rivojlanishidagi roli.Toshkent:sport
nashiryoti.
6.
Hudoshukurovich, S. O. (2025). MAKTAB OʻQUVCHILARNING
FUTBОL BOʻYICHA TЕХNIK-TАKTIK TАYYORGАRLIK TОMОNLАRINI
OʻRGАNISH
MUАMMОLАRI.
JOURNAL
OF
NEW
CENTURY
INNOVATIONS
,
72
(1), 341-346.
7. Radjapov, U., & Abubakir, Y. (2024). O ‘QUVCHILARDA SOGLOM
TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISHDA UMUMRIVOJLANTIRUVCHI
MASHQLAR VA ULARNI O'TKAZISH.
Международный журнал теории
новейших научных исследований
,
2
(9), 131-135.
8. Raximovich, R. U., & Farxodjon o’g’li, A. Y. (2024). YENGIL
ATLETIKA SPORT TURIDA OZIQ-OVQAT REJIMI VA UNING ILMIY
TAHLILI.
MODELS AND METHODS FOR INCREASING THE EFFICIENCY
OF INNOVATIVE RESEARCH
,
4
(40), 22-25.
