https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
51
GIDROTERAPIYA- SUV BILAN DAVOLASH
-3030-3680
Farg'ona shahar Abu Ali Ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
Hamshiralik ishi kafedrasi o’qituvchisi
Oxunova Feruzaxon G’anijon qizi
Annotatsiya: Ushbu maqolada odam organizmiga suvning ta'siri, suv
muolajasining organizmiga yuborish usullari haqida aytib o'tilgan.
Kalit so'zlar: Gidroterapiya, ignasimon dush, silkulyar dush, yelpig’chsimon
dush.
Hozirgi kunda , hamma kaslliklarni tabiiylik bilan davolash
qo’llanilyapti. Dori darmonlar o’rniga esa giyohlardan tashkil topgan damlamalar
ichilyapti. Shunday ekan tabiiy bo’lgan suvimiz xam biz uchun davo
hisoblanadi.Tibbiyotda suv bilan davolash-gidroterapiya deb nomlanadi.
Suv bilan davolash – gidroterapiya
Suv bilan davolash - «gidroterapiya» fizioterapevtik davo turlaridan biri
bo‘lib, u kasalliklarning oldini olish va davolash maqsadida qo‘llaniladi. Suv bilan
davolashning asosiy vazifalaridan biri organizm uchun qulay reaksiyaga erishishdir.
Suv muolajalari ta’sir turiga qarab turlicha bo‘ladi. Chegaralangan ta’sir turiga ega suv
muolajalari:
-
yuvish, artish (qo‘l yoki cho‘tka yordamida);
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
52
-
qo‘l yoki oyoq vannasi, sekin-asta haroratni ko‘tarish bilan;
-
qo‘l va oyoqqa kontrast vanna qo‘llash;
-
turgan holda sovuq suvni qo‘lga, tizzaga, yuzga, ensaga qo‘llash;
-
ko‘krak qafasiga kompresslar qo‘yish.
O‘rtacha ta’sir kuchiga ega suv muolajalari:
-
oyoq, belga vannalar (belga o‘tirgan yoki yotgan holda), sekin- asta haroratni
ko‘tarish bilan;
-
o‘tirgan holda ishqalash bilan vanna qabul qilish;
-
mineral vannalar;
-
turli xil tarkibli iliq vannalar;
-
sovuq ishqalovchi vannalar;
-
o‘tirgan holda o‘zgaruvchan haroratli vannalar;
-
badanning 3/4 qismiga kompress qo‘llash yoki nam sochiq o‘rash;
-
o‘tirgan holda bug‘li vanna qabul qilish;
-
sauna.
Kuchli ta’sir etuvchi suv muolajalari:
-
qizdiruvchi vanna;
-
hammom;
-
sovuq yoki issiq suvni tezlik bilan tanaga quyish.
Suv bilan davolashda tanada umumiy va mahalliy o‘zgarishlar paydo bo‘lib, ular
ma’lum miqdorda suv harorati bilan bog‘liqdir. Suv muolajalari haroratiga qarab -
sovuq (20°C), salqin (20-30°C), indifferent (34 - 36°C), iliq (37 - 39°C), issiq (40°C
dan yuqori) bo‘lishi mumkin.
Gidroterapiya markaziy asab tizimiga o‘ziga xos tarzda ta’sir ko‘rsatadi.
Indifferent haroratdagi suvni qo‘llash natijasida tanada bo‘shashish, tinchlanish,
uyquchanlik hosil bo‘ladi. Sovuq va issiq suv ta’sirida qo‘zg‘aluvchanlik kuchliroq
bo‘ladi. Suv bilan davolaganda yurak tomir faoliyatida o‘zgarishlar yuzaga keladi.
Sovuq suv ta’sirida teri tomirlari torayadi, yurakning qisqarish faoliyati sekinlashadi,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
53
arterial bosim ortadi. Past haroratdagi suv ta’sirida skelet mushaklarining tarangligi
oshadi. Issiq suvning ta’siri unga qarama-qarshi bo‘ladi. Issiq va sovuq suv muolajalari
moddalar almashinuvi jarayonini tezlashtirib, organizm taranglashuvini oshiradi.
Gidroterapiyada, haroratdan tashqari mexanik omil muolajaning umumiy ta’sirini
kuchaytiradi. Suv muolajalari, ayniqsa, yurak tomir, asab faoliyati, xafaqonlik kasalligi
va organizmda moddalar almashinuvi buzilgan bemorlarga tavsiya etiladi. Monelik
hollari: suv muolajalari og‘ir ateroskleroz, qon bosimining yuqori darajaga ko‘tarilishi,
miya va toj tomirlar qon aylanishining buzilishida hamda sil kasalligining faol turida
qo‘llanilmaydi. Suv muolajalari har bir shaxsga alohida buyuriladi.Davo muddati 15-
20 ta muolajadan iborat bo‘lib, boshlanishida qisqa muddatli, so‘ng bemorning ahvoliga
qarab sekin-asta oshiriladi.
Gidroterapiyaning bir necha xil usullari mavjud bo‘lib, ulardan suv quyish va
artinish, ho‘l sochiqqa o‘rab qo‘yish, dush (aylanma, sirkulyar, otilib chiquvchi yuqori
va past bosimli), ichakni yuvish, vannalar va boshqalar qo‘llaniladi. Umumiy vanna
bo‘lsa, bemor tanasining barcha qismi suvga tushiriladi. Mahalliy vannalar: marvaridli
(suv orqali havo pufakchalari bosim bilan chiqariladi), ko‘pikli (ko‘pik hosil qiluvchi
moddalar yordamida), tebranuvchi va aylanma (suvni mexanik ta’sirda kuchaytirish),
hidli, xvoyli shifobaxsh giyohli, mineralli bo‘ladi. Vanna qabul qilish muddati 10-15
daqiqa, muddatni uzaytirish noxush oqibatlarga olib kelishi mumkin. Vannalar qabul
qilish vaqtida bemorning umumiy ahvolini nazorat qilib turish lozim, chunki arterial
bosimning o‘zgarishi puls tezligi va nafas harakatlarining yomonlashuviga sabab
bo‘ladi. Suv muolajalarini artish, suv quyish ko‘rinishida ham qo‘llash mumkin. Bu
davolash usullari kundalik shaxsiy gigiyena bo‘lib, bemorlarni davolash va
parvarishlashiga kiradi. Qisqa muddat ichida sovuq suv bilan badanni artish,
chiniqtirishning bitta vositasidir. Sovuq suvga yuvinish tomirlar faoliyatini oshirib,
yuqori haroratli bemorga yaxshi natija beradi. Tananing ma’lum qismiga kontrast suv
quyish, avvaliga iliq, keyin sovuq suv yordamida amalga oshiriladi. Muolajadan so‘ng
tana sochiq yordamida quritiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
54
Dushlar
Dush bilan suv davolash muolajasi bo’lib,bunda suv oqimi bosim bilan
tushib,organizmga ta’sir etadi. Dushning ta’siri suv haroratiga va suv oqimining
osimiga bog’liq. Suvni dush sifatida berish uchun maxsus moslama-dush kafedrasi
qo’llaniladi. Bu kafedra suvining haroratini va bosimini rostlash imkonini beradi.
Dushli xonada dush kafedrasiga suv beruvchi va ishlatiladigan suvni chiqarib
yuboruvchi trubalar o’rnatiladi.Dush kafedrasi bu trubalarga kerakli harorat va
bosimdagi suvni beradi. Kafedrada sovuq va issiq suvni aralashtirish uchun xizmat
qiladigan ikkita rezervuar joylashgan.Suv harorati va bosimni o’lchab turish uchun
termometr va monometr bo’lib, kerakli xaroratdagi suv maxsus aralashtirgich orqali
garizantal joylashgan naycha tushadi, u yerda pol ostidagi tarmoqlan trubalardan o’tib
dush moslamalariga yo’naladi.
Dushlarning quyidagi turlari farqlanadi : yomg’irsimon, ignasimon, sirkulyar, suvi
yuqoriga otiladigan,yelpig’ichsimon, Sharko va Shotland dushlari. Suvning xaroratiga
ko’ra sovuq (8-18*), salqin(25-30*), iliq(32-35*) va issiq(36-38*) dushlar tafovut
qilinadi.
Ignasimon dush.
Yomg’irsimon dushga o’xshab ketadi. Bu dush setkasining har
bir teshigi toraytirilgan, yani maxsus ignasimon uchligi bo’ladi. Dushdan oqib
tushayotgan suv oqimi bemorda inga sancgandek sezgini xosil qiladi. Yomg’irsimon va
ignasimon dushlar uchun 1-1,5atm bosim qo’llaniladi, suv harorati 25-36*c muolaja
vaqti 2-5 minut bo’ladi kunda yoki kunora o’tkaziladi. Davo kursiga 10-12 ta muolaja
buyuriladi.
Yelpigichsimon dush.
Bu teshiklari bor maxsus setkali moslamadan iborat, bo’lib
bemor tanasiga suv yomg’ir sachgandek bo’lib quyiladi.
Sirkulyar dush.
Maxsus aylanma trubalardan iborat bo’lib,ulardagi mayda
teshiklar orqali bemorga ingichka suv oqim i yuboriladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
55
Yelpig’ichsimon dush.
Buning uchun sharko dushi shlangasini uchligi bosh
barmoq bilan bosib turilib,3-4 metr narida turgan bemorga yelpig’ich shaklida beriladi.
Suv harorati 30-32*Cdan 20*C gacha pasaytiriladi.Muolaja vaqti 1,5-2minut.
Shotland dushi.
Issiq va sovuq suv kantirastidan iborat bo’lib,otilib chiqadigan
2ta suv oqimi bo’lgan dushdir. Kafedradagi ikki xil shlangdan 40*cli issiq va 20*cli
sovuq suv novbatma navbat 10-15 sekunddan 4-5marotaba yuboriladi.Muolaja 3-
4minut davom etadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
56
030-3680
Foydalanilgan adabiyotlar
1.K.E Ulho’jayeva, B.T Xudoyberganova “Fizioterapiya va tibbiy reablitatsiya.
2.Hamshiralik ishi asoslari K.U.Zokirova
3.Bemorlarni uyda vashifoxonada parvarish qilishF.G.Nazirov
4.Umumiy amaliyot hamshiralari uchun amaliy ko’nikmalar to’plami A.Godoev
5.Hamshiralik ishi asoslari Q.S.Inomov
Qo’shimcha adabiyotlar.
1.Axmedov SH.A. «Anatomiya i fiziologiya s patologicheskimi osnovami».
Toshkent, Tasvir nashriyoti, 2009 god.
2.Ziyamutdinova G.X., Axmedov SH.A. «Normal anatomiya va fiziologiya».
Toshkent, O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi nashriyoti, 2009 yil. 3.«Xammabop
tibbiyot qo‘llanmasi». Toshkent, 2006 y.
Internet saydlari:
www
.ziyonet.uz.
www.google.co.uz
www.medical.uz
