https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
158
SUN’IY INTELLEKT VA IJTIMOIY TARMOQLARNING TA’LIMDAGI
O’RNI
Yazdonova Ruhshona Bayonovna
Samarqand davlat chet tillar institute Ingliz tili fakulteti Xorijiy til va adabiyoti
Yo’nalishi 2-kurs 2305-guruh talabasi
Email:
Ilmiy rahbar: Saliyeva Ziroat Zokirovna
Annotatsiya. Ushbu maqola bugungi kunda hayotimizning bir qismiga aylanib
ulgurgan sun`iy intellekt va ijtimoiy tarmoqlarning ta`lim sohani rivojlantirishda tutgan
o`rni, ta`limda sun`iy intellektning qo’llanilishining ijobiy va salbiy tomonlari, ijtimoiy
tarmoq va sun`iy intellekt yoshlar ongi va hayotiga qay darajada ta`siri va ularning
rivojlanish tarixi va bosqichlari haqida batafsil ma`lumot berilgan.Kalit so’zlar. Sun`iy
intellekt va iijtimoiy tarmoqlarning rivojlanish bosqichlari, ularning insoniyat hayotida
tutgan o’rni, sun`iy intellekt va ijtimoiy tarmoqlardan ta`limni rivojlantirishda salbiy va
ijobiy tomonlari.
Kalit so’zlar. Sun`iy intellekt va iijtimoiy tarmoqlarning rivojlanish bosqichlari,
ularning insoniyat hayotida tutgan o’rni, sun`iy intellekt va ijtimoiy tarmoqlardan
ta`limni rivojlantirishda salbiy va ijobiy tomonlari.
Abstract. This article is about the role of artificial intelligence and social networks
in the development of education, which have become part of our lives today, the positive
and negative aspects of the use of artificial intelligence in education, social networks
and artificial intelligence youth consciousness and the extent to which they influence life
and their developmental history and stages are detailed.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
159
Keywords. Developmental factors of artificial intelligence and social networks,
their role in human life, negative and positive aspects of artificial intelligence and social
networs in the development of education.
Аннотация. В статье рассматривается роль искусственного интеллекта и
социальных сетей в развитии образования, которые прочно вошли в нашу жизнь
сегодня, раскрываются положительные
и
отрицательные
стороны
использования искусственного интеллекта в образовании, социальные сети и
сознание молодежи с искусственным интеллектом, а также степень их влияния
на жизнь, а также история и этапы их развития.
Ключевые слова. Факторы развития искусственного интеллекта и
социальных сетей, их роль в жизни человека, отрицательные и положительные
стороны искусственного интеллекта и социальных сетей в развитии
образования
.
Kirish
Bugungi kunga kelib sun`iy intellekt va ijtimoiy tarmoqlar barcha yoshdagi
insonlarning hayotiga yetalicha kirib bordi va o`z ta`sirini o`tkazmay qolmadi.
Jumladan, sun`iy intellekt yordamida sog`liqni saqlash, tansport, moliya va ta`limni
bugungi rivojlanish bosqichigacha olib chiqildi. Masalan, tibbiyotda kasalliklarni
aniqlashda va ularning davolash imkoniyatlarini oshirishda, shuningdek, transport
sohasida yangi zamonaviy avto qurilmalar, aqlli boshqaruv mexanizmlari yaratish va
ularni yanada rivojlantirishda SI keng ko’lamda qo’llanilib kelinmoqda. Ijtimoiy
tarmoqlar esa insonlar o’rtasida aloqa munosabatlarini osonlashtirish, yangiliklar, fikrlar
va g`oyalarni butunjahon bo’ylab tarqatishda, shuningdek, turli jamiyat va
madaniyatdagi insonlar bilan qulay aloqada bo’lishga imkon beradi. Bundan ko`rinib
turadiki, SI va ijtimoiy tarmoqlar insonlarning qulay yashashini ta`minlab berish uchun
eng yaxshi ko’makchi deb aytishimiz mumkin. Bundan tashqari, SI va ijtimoiy
tarmoqlar ta`lim jarayonlarini tubdan o’zgarishiga va yangi rivojlanish bosqichiga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
160
chiqishga turtki bo’ldi. Avtomatlashtirilgan va shaxsiylashtirilgan baholash tizimini
yaratish, ijtimoiy tarmoqlar orqali esa o’qituvchilar va o’quvchilar o’rtasida fikr
almashish va hamkorlikni oshirish , ta`lim resurslariga kirishni osonlashtirish vaularning
imkoniyatlarini kengaytirishda, yangi bilim va ta`lim metodlarini tez va
samaralio’rganib olish usullarini topishga imkon beradi. Xo’sh, aslida bu aqlli
yordamchilar qachon va kim tomonidan yaratilgan?
Adabiyotlar tahlili
Sun`iy intellekt ( SI; ingilizcha: artificial intelligence, AI) – inson intellektiga
taqlid qilishga qodir bo`lgan mashinalar yaratishga qaratilgan fan va texnologiya sohasi.
Alan Turing sun`iy intellekt sohasida olib borilgan ilk tadqiqot muallifi bo’lgan.Sun`iy
intellektga 1956-yil mustaqil fan sohasi sifatida asos solingan. Shu yilning
yozidaDartmouth kollejida o’tgan anjumanda John McCarthy “sun`iy intellekt
atamasini” birinchi marta ishlatganva tarixga mazkur atama muallifi o’laroq kirgan.
Sun`iy intellekt bo’yicha tadqiqotlar XX asr o’rtalaridan beri qilinib kelinsa-da, unga
nisbatan ommaviy qiziqish 2012-yilda chuqur o’rganuv boshqa sun`iy intellekt
metodlarida ustunligini namoyon etganda hamda 2017-yilda transformer arxitekturasida
erishilgan yutuqlar ortidan keskin ortgan. 2020-yillar boshlarida mazkur soha gurkirab
rivojlanib, ko’plab shirkatlar, universitetlar va laboratoriyalar sun`iy intellekt sohasida
sezilarli yutuqlarga erishib kelishmoqda.
Ijtimoiy tarmoq
– bu qiziqishlari o’xshash yoki oflayn aloqaga ega bo’lgan
odamlar o’rtasidagi muloqot qilish, tanishish, ijtimoiy munosabatlar yaratish uchun,
shuningdek, ko’ngilochar (musiqa va filmlar)va ish maqsadlarida ishlatiladigan onlayn
platforma. 1803 -1869 – yillarda yashagan XIX asr yozuvchisi, faylasufi va jamoat
arbobi Vladimir Odoyevskiy o’zining 1835 – yilda yozilgan “ 4338-yil” tugallanmagan
utopic romanida zamonaviy bloglar va umuman internetning paydo bo’lishini bashorat
qilgan edi. Ijtimoiy tarmoqlarning eng avvalgi shakli elektron e`lonlar taxtasi bo’lib,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
161
ularning birinchisini CBBS nomi ostida IBM xodimi U. Kristensentomonidan 1978-
yilda yaratilgan. 1983-yilda allaqachon dunyoda 800 ta, 1988-yilda esa 5000 ta electron
doskalar mavjud edi. Internetda ijtimoiy tarmoqlar 1995-yilda Classmates.com
AQSHportal paydo bo’lishi bilan mashhurlikka erisha boshladi. Lekin ijtimoiy tarmoq
“ portlash” ining rasmiy boshlanishi 2003 -2004 –yillarda AQSHda Linkeden, MySpace
va Facebook ishga tushurilgani hisoblanadi. Yuqorida inson hayotiga chuqur ta`sir
ko’rsatib, zamonaviy dunyoning ajralmas qismiga aylanib qolgan SI va ijtimoiy
tarmoqlarning kelib chiqishi haqida ozroq ma`lumotga ega bo’ldik. Ularning bugungi
kundagi asosiy vazifalaridan biri bo’lgan ta`lim va uni rivojlantirishda tutgan o’rni
haqida gaplashib o’tsak.
Sun'iy intellektning ta'limdagi o'rni
1. Shaxsiylashtirilgan ta'lim:
SI har bir o'quvchining ehtiyojlari va qobiliyatlariga mos ravishda o'quv
dasturlarini moslashtirish imkonini beradi. Bu orqali o'quvchilar o'z sur'atlarida va
uslublarida ta'lim olishlari mumkin.
2. Baholash jarayonlarini avtomatlashtirish:
SI asosidagi tizimlar test va imtihonlarni avtomatik ravishda tekshirish, natijalarni
tez va aniq chiqarish imkonini beradi. Bu o'qituvchilarga vaqtni tejash va baholashning
ob'ektivligini oshirishga yordam beradi.
3. O'quv materiallarini yaratish va yangilash:
SI yordamida yangi o'quv materiallari yaratish, mavjudlarini yangilash va ularni
o'quvchilarning qiziqishlariga moslashtirish mumkin. Bu ta'lim jarayonini doimiy
ravishda dolzarb va qiziqarli qiladi.
4. O'quvchilarning rivojlanishini kuzatish:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
162
SI tizimlari o'quvchilarning muvaffaqiyatlarini kuzatib borish, ularning kuchli va
zaif tomonlarini aniqlash va shu asosda tavsiyalar berish imkoniyatiga ega.
Ijtimoiy tarmoqlarning ta'limdagi o'rni
1. Aloqa va hamkorlikni kuchaytirish
:
Ijtimoiy tarmoqlar o'qituvchi va o'quvchilar o'rtasida tezkor aloqa o'rnatish, guruh
loyihalarini muhokama qilish va bilim almashish uchun qulay platforma hisoblanadi.
2. O'quv materiallarini tarqatish:
O'qituvchilar ijtimoiy tarmoqlar orqali dars materiallari, video va maqolalarni
o'quvchilarga yetkazishlari mumkin. Bu o'quvchilarning mustaqil o'rganishlarini
qo'llab-quvvatlaydi.
3. Ta'limiy guruhlar va jamoalar yaratish:
Ijtimoiy tarmoqlar orqali fan yoki qiziqishlar bo'yicha guruhlar tashkil etish, bu
orqali o'quvchilar o'zaro tajriba almashishlari va bir-birlarini qo'llab-quvvatlashlari
mumkin.
4. Interaktiv o'quv muhitini yaratish:
Ijtimoiy tarmoqlar orqali turli interaktiv darslar, vebinarlar va muhokamalar tashkil
etish mumkin, bu esa o'quvchilarning darslarga bo'lgan qiziqishini oshiradi. Yuqoridagi
ma`lumotlar bizga SI va ijtimoiy tarmoqlarning ijobiy tomonlari haqida ma`lumot berib
o’tildi, biroq tanganing ikkinchi tarafi bo’lgani kabi ularning ham nafaqat ta`limda balki
inson hayotiga ham salbiy ta`sir o`tkazmay qolmadi. Masalan:
Sun'iy intellektning ta'limdagi salbiy tomonlari
1. Shaxsiy o'zaro ta'sirning kamayishi:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
163
SI texnologiyalari ta'lim jarayonini avtomatlashtirishi mumkin, ammo bu
o'qituvchi va o'quvchi o'rtasidagi shaxsiy muloqotning kamayishiga olib kelishi ehtimoli
mavjud. Shaxsiy muloqotning yetishmasligi o'quvchilarning ijtimoiy ko'nikmalarini
rivojlantirishda salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
2. Texnik nosozliklar va ma'lumotlarning yo'qolishi:
SI tizimlari texnik nosozliklarga duch kelishi mumkin, bu esa o'quv jarayonining
uzilishiga yoki muhim ma'lumotlarning yo'qolishiga olib kelishi mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlarning ta'limdagi salbiy tomonlari
1. Chalg'ituvchi omillar:
Ijtimoiy tarmoqlar o'quvchilarni darslardan chalg'itishi mumkin, chunki ular
ko'pincha o'yin-kulgi va boshqa nozarur kontent bilan to'la bo'ladi.
2. Noto'g'ri ma'lumotlarning tarqalishi:
Ijtimoiy tarmoqlarda noto'g'ri yoki tasdiqlanmagan ma'lumotlar tez tarqalishi
mumkin, bu esa o'quvchilarning noto'g'ri bilim olishlariga sabab bo'lishi mumkin.
Sun'iy intellektning salbiy ta'sirlari
1. Ishsizlik darajasining oshishi:
SI texnologiyalari ba'zi kasblarni avtomatlashtirish orqali inson mehnatiga bo'lgan
ehtiyojni kamaytirishi mumkin, bu esa ishsizlik darajasining oshishiga olib kelishi
mumkin.
2. Soxta ma'lumotlarning tarqalishi:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
164
SI yordamida yaratilgan kontentlar, masalan, feyk suratlar yoki yangiliklar,
haqiqatdan farqlashni qiyinlashtiradi va noto'g'ri ma'lumotlarning keng tarqalishiga
sabab bo'lishi mumkin.
3. Axloqiy va huquqiy muammolar:
SI texnologiyalarining rivojlanishi axloqiy va huquqiy masalalarni keltirib
chiqaradi, chunki ularning noto'g'ri qo'llanilishi jamiyatda salbiy oqibatlarga olib kelishi
mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlarning salbiy ta'sirlari
1. Ruhiy salomatlikka salbiy ta'siri:
Ijtimoiy tarmoqlardan ortiqcha foydalanish insonlarda stress, yolg'izlik va
depressiya kabi ruhiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
2. Yoshlar tarbiyasiga salbiy ta'siri:
Ijtimoiy tarmoqlar yoshlar orasida noto'g'ri axborotning tarqalishi, ma'naviy
qadriyatlarning buzilishi va vaqtni samarasiz o'tkazishga sabab bo'lishi mumkin.
3. Ma'lumotlarning maxfiyligi va xavfsizligi:
Ijtimoiy tarmoqlarda shaxsiy ma'lumotlarning oshkor bo'lishi yoki noto'g'ri
qo'llanilishi xavfi mavjud, bu esa shaxsiy hayotning daxlsizligiga tahdid solishi
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. The Essential Turing: the ideas that gave birth to the computer age (en).
Oxford, England: Clarendon Press, 2004. ISBN 0-19-825079-7.
2. Russell & Norvig (2021, s. 18)
McCorduck (2004, ss. 111–136)
NRC (1999, ss. 200–201)
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
165
McCarthy et al. (1955)
3. Goldman (2022)
Russell & Norvig (2021, s. 26)
McKinsey (2018)
4. Toews (2023).
5. Frank (2023).
6. https://uz.wikipedia.org/wiki/Sun%CA%BCiy_intellekt#Manbalar
7. Internet i blogi predskazal Vladimir Odoevskiy v 1837 godu — Лента.ру,
3.10.2005
8. Catherine D. Marcum. History of Social Networking // Social Networking as
a Criminal Enterprise. CRC Press, 2014.(ingl.) S. 4.
9. Management Review of EPA Bulletin Board Systems. EPA, 1990.(ingl.) S. 8.
10.Ефимов 2015.
11.https://uz.wikipedia.org/wiki/Ijtimoiy_tarmoq#Manbalar
12.Xudoyberdiyev Firdavs Qodir o’g’li “ Sun`iy intellektning pedadogik
faoliyatdagi o’rni”. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and
social sciences, May, 2024
13.Farkhod Norboyev” Ta`lindagi su`iy imtellekt texnologiyalarini tatbiqi”
TADBIRKORLIK VA PEDAGOGIKA. ILMIY-USLUBIY JURNAL. ISSN:
2181-2659. [3/2024]
14.https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/5209
15.https://nauchniyimpuls.ru/index.php/ni/article/download/5580/3701/3640
16.Cyberleninka
17.https://www.researchgate.net/publication/386098406_Ta'limda_sun'iy_intell
ekt_texnologiyalari_tatbiqi
18.https://ares.uz/uz/maqola-sahifasi/talimda-suniy-intellektning-imkoniyatlari
19.https://www.researchgate.net/publication/385552241_YUNOGOGIKA_O'Q
UV_QO'LLANMA
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
166
20.https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/5209
21.https://ilmiyanjumanlar.uz/uploads/conferences/002/763-771.pdf
22.https://www.amerikaovozi.com/a/4681956.html?utm_
23.https://kun.uz/news/2024/01/09/suniy-intellekt-qanchalik-xavfli-
yoki foydali?utm_
24.https://aniq.uz/uz/yangiliklar/ijtimoiy-tarmoqlarning-ruhiyat-va salomatlikka-
tasiri-1?utm_
