https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
125
ZAMONAVIY SHAROITDA BO’LAJAK O’QITUVCHILARNING
KASBIY TAYYORLASH JARAYONIGA DEONTOLOGIK YONDASHUV
Andijon davlat pedagogika instituti
Pedagogika yo‘nalishi 1-Bosqich magistranti
Nasirova Nigora
Ilmiy rahbari p.f.b.f.d (phd)prof.,N.J. Abdullayeva
Annatatsiya: ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda ta’lim va tarbiya tizimiga
bo’lgan talab kun sayin ortib borayotganligi sababli bo’lajak o’qituvchilarni kasbiy
tayyorlash jarayonida faqat nazariy bilimlar bilan cheklanmasdan, ularning kasbiy
deontologiyasini shakllantirish muhim ahamiyat berish to’g;risida so’z suritladi.
Kalit so’zlar: Deontologiya, Kasbiy axloq, kommunikativ, interaktiv, kasbiy
pedagogik, muloqotchanlik, ta’lim.
Abstract: This article discusses the importance of professional deontology in the
process of professional production of future students, due to the increasing dependence
on the education and upbringing system in modern society, not only with theoretical
knowledge.
Keywords: Deontology, Professional ethics, communicative, interactive,
professional pedagogy, communicativeness, education.
Zamonaviy jamiyatda ta’lim va tarbiya tizimiga bo’lgan talab kun sayin ortib
bormoqda. Bu jarayonda asosiy mas’uliyat o’qituvchilar zimmasiga tushadi. Ular
nafaqat bilim berish, balki kelajak avlodni ma’naviy-axloqiy jihatdan yetuk insonlar etib
tarbiyalash vazifasini ham bajaradi. Shu sababli, bo’lajak o’qituvchilarni kasbiy
tayyorlash jarayonida faqat nazariy bilimlar bilan cheklanmasdan, ularning kasbiy
deontologiyasini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
126
Deontologiya — bu insonning kasbiy burchlari va mas’uliyatlarini belgilab
beruvchi fan bo’lib, u o’qituvchilarning pedagogik faoliyatini yanada samarali tashkil
etishda muhim o’rin tutadi. O’qituvchilarning kasbiy etikasiga rioya qilishi nafaqat o’z
vazifalarini sifatli bajarishga, balki o’quvchilarning ularga bo’lgan hurmatini oshirishga
ham xizmat qiladi.
Deontologik yondashuvning nazariy asoslari
Deontologik yondashuvning ilmiy asoslari falsafa, pedagogika va psixologiya
fanlari bilan chambarchas bog’liq. Bu yondashuvning asosiy maqsadi shaxsning kasbiy
burchlariga sodiq qolgan holda axloqiy tamoyillarga amal qilishi va faoliyatini samarali
tashkil etishidir. Shu bilan birga, zamonaviy ta’lim jarayonida deontologik yondashuv
quyidagi jihatlar orqali amalga oshiriladi:
1.
Kasbiy axloq tamoyillariga amal qilish.
2.
Ta’lim jarayonida o’qituvchi va o’quvchi o’rtasidagi hurmat va ishonchni
mustahkamlash.
3.
O’qituvchilarning o’z-o’zini rivojlantirishga intilishi.
Zamonaviy ta’limda deontologik yondashuvning o’rni
Hozirgi vaqtda ta’lim muassasalarida deontologik yondashuvni amaliyotga tatbiq
etish muhim ahamiyatga ega. Ta’lim sohasidagi globallashuv, raqamlashtirish va
bilimga bo’lgan talabning oshishi bu yondashuvni dolzarb qilmoqda. Ayniqsa, quyidagi
masalalarga e’tibor qaratish lozim:
-Ta’lim jarayonida o’qituvchilarning kasbiy kompetensiyasini oshirish.
-O’qituvchilarning jamiyat oldidagi mas’uliyatini anglash.
-Axloqiy tamoyillarni o’quv jarayonining barcha bosqichlariga tatbiq etish.
Bo’lajak o’qituvchilarda deontologik ko’nikmalarni shakllantirish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
127
Kasbiy tayyorlash jarayonida quyidagi usullar yordamida bo’lajak o’qituvchilarni
deontologik jihatdan tayyorlash mumkin:
1.
Nazoriy bilimlarni amaliyot bilan uyg’unlashtirish. Talabalarga faqat nazariy
bilim berish bilan chegaralanib qolmaslik, ularni amaliyot orqali kasbiy faoliyatga
tayyorlash zarur.
2.
Rolli o’yinlar va treninglar. Talabalarga haqiqiy pedagogik vaziyatlarni
modellashtiruvchi rolli o’yinlar orqali deontologik ko’nikmalarni singdirish samarali
usullardan biridir.
3.
Masala tahlili (case study). Real hayotiy muammolarni tahlil qilish orqali
talabalarning mas’uliyatli qaror qabul qilish qobiliyatini rivojlantirish.
4.
O’qituvchilar etikasini targ’ib qilish. Maxsus seminarlar, treninglar va mahorat
darslari orqali kasbiy etikani o’rgatish.
Deontologik yondashuvni shakllantirishda zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish
Raqamli texnologiyalarni ta’lim jarayoniga joriy qilish bo’lajak o’qituvchilarda
deontologik ko’nikmalarni rivojlantirishda samarali vosita hisoblanadi.
Jumladan:
-Onlayn platformalar va virtual laboratoriyalar: O’qituvchilarni turli didaktik
vazifalarni bajarishga tayyorlash uchun foydalaniladi.
-Interaktiv treninglar va vebinarlar: Talabalarga deontologik tamoyillarni
chuqur o’rgatishda yordam beradi.
-Multimedia vositalari: Video darslar, grafiklar va animatsiyalar yordamida
axloqiy masalalarni yanada ta’sirli yoritish mumkin.
Deontologik yondashuvning afzalliklari
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
128
Deontologik yondashuv orqali bo’lajak o’qituvchilarni tayyorlash quyidagi afzalliklarga
ega:
1.
O’qituvchining kasbiy burchlariga mas’uliyat bilan yondashishini ta’minlaydi.
2.
Ta’lim jarayonini yanada sifatli va samarali qiladi.
3.
O’quvchilarning bilim olishga bo’lgan qiziqishini oshiradi.
4.
Jamiyatda o’qituvchi kasbining nufuzini oshiradi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, zamonaviy sharoitda bo’lajak o’qituvchilarning kasbiy
tayyorlash jarayonida deontologik yondashuv muhim ahamiyat kasb etadi. Bu
yondashuv nafaqat pedagogik faoliyat samaradorligini oshiradi, balki ta’lim tizimining
sifatini ham yangi bosqichga olib chiqadi. Shu bois, pedagogik ta’lim muassasalarida
deontologik yondashuvga alohida e’tibor qaratish, o’qituvchilarning axloqiy
tamoyillarni puxta egallashiga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Qodirov, O. (2019).
Oʻqituvchining kasbiy axloqi va deontologiyasi. Toshkent:
Oʻqituvchi nashriyoti.
2.
Ibragimov, A. (2020).
Pedagogik kasb etikasi. Samarqand: Samarqand
universiteti nashriyoti.
3.
Xoʻjaev, S. (2021).
Zamonaviy ta'lim tizimida deontologik yondashuvning
ahamiyati. Oʻzbekiston pedagogika jurnali, 3(6), 45-52.
4.
Aminov, F. (2022).
Oʻqituvchi va talaba: Kasbiy axloq va mas'uliyat. Tashkent:
Fan va texnologiya.
5.
Davlatov, R. (2018).
Pedagogik kasbning ma'naviy-axloqiy asoslari. Buxoro:
Buxoro universiteti nashriyoti.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
129
6.
Yusupov, B. (2023).
Deontologik yondashuv va pedagogik etika: Teoriya va
amaliyot. Toshkent: Ta'lim nashriyoti.
7.
Murodov, M. (2017).
Pedagogik jarayon va uning axloqiy-oʻquviy asoslari.
Tashkent: Oʻzbekiston Milliy universiteti nashriyoti.
