https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
163
MAKTAB VA MAKTABGACHA TA'LIM MUASSASALARIDA DAVLAT
XARIDLARINI TASHKIL ETISH VA O'TKAZISH (TOSHKENT VILOYATI
MISOLIDA)
Mamatov Aziz Pozil o'g'li
O`zbekiston Respublikasi Toshkent
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisi
Annotatsiya. Mazkur maqolada maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida
davlat xaridlarini tashkil etish va o‘tkazishning Toshkent viloyati misolidagi ahamiyati
tahlil qilingan. Davlat xaridlarining samaradorligi ta’lim muassasalarining moddiy-
texnik bazasini rivojlantirish, resurslarni oqilona taqsimlash, sifatli ta’lim xizmatlarini
ta’minlash va shaffoflikni oshirish kabi ko‘rsatkichlar asosida baholanadi. Maqolada
davlat xaridlarining Toshkent viloyatidagi maktab va maktabgacha ta’lim tizimiga
ta’siri, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha yechimlar ko‘rib chiqilgan.
Tadqiqot davomida davlat xaridlarini takomillashtirish uchun raqamli texnologiyalarni
joriy qilish, tender jarayonlarini shaffoflashtirish va mahalliy yetkazib beruvchilarni
qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu tadqiqot natijalari
maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat xaridlarini samarali tashkil
qilish va ularning ijtimoiy ta’sirini oshirishga qaratilgan strategik qarorlar qabul
qilishda amaliy ko‘mak sifatida foydalanilishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Davlat xaridlari, maktab ta’limi, maktabgacha ta’lim, Toshkent
viloyati, shaffoflik, raqamli texnologiyalar, ta’lim infratuzilmasi.
Abstract. This article analyzes the organization and implementation of public
procurement in schools and preschool institutions, with a focus on the case of Tashkent
region. The efficiency of public procurement is evaluated based on key indicators such
as improving the material and technical base of educational institutions, rational
allocation of resources, ensuring quality educational services, and increasing
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
164
transparency. The article examines the impact of public procurement on the school and
preschool education system in the Tashkent region, existing challenges, and proposed
solutions. During the study, recommendations were developed for improving public
procurement processes through the introduction of digital technologies, enhancing the
transparency of tender procedures, and supporting local suppliers. The findings of this
research can serve as practical guidance for making strategic decisions aimed at
organizing effective public procurement in schools and preschools and increasing their
social impact.
Keywords: Public procurement, school education, preschool education,
Tashkent region, transparency, digital technologies, educational infrastructure.
KIRISH
Hozirgi iqtisodiy va ijtimoiy sharoitda davlat xaridlarini samarali tashkil etish
va o'tkazish mamlakat hamda hududlar rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi.
Ayniqsa, Toshkent viloyati misolida maktab va maktabgacha ta'lim muassasalarida
davlat xaridlarini tashkil qilishning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ta’siri katta
ahamiyatga ega. Ushbu jarayonni samarali amalga oshirish orqali ta’lim infratuzilmasini
rivojlantirish, byudjet mablag‘laridan oqilona foydalanish va sifatli ta’lim xizmatlarini
ta’minlash mumkin. Ushbu maqolada Toshkent viloyatidagi maktab va maktabgacha
ta’lim muassasalarida davlat xaridlarini tashkil etish va uni takomillashtirish bo‘yicha
chora-tadbirlar tahlil qilinadi.
Maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat xaridlari tizimi ta’lim
sifati va infratuzilmasining rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashning muhim vositasidir.
Ushbu tizim orqali davlat mablag‘lari ta’lim muassasalarining ehtiyojlarini qondirish
uchun samarali taqsimlanib, o‘quvchilar va pedagogik xodimlarning shart-sharoitlarini
yaxshilashga xizmat qiladi. Toshkent viloyatida davlat xaridlarining samaradorligi
o‘quv jarayonlarini takomillashtirish, zamonaviy ta’lim uskunalari bilan ta’minlash va
pedagoglar uchun zarur infratuzilmani yaratishga imkon beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
165
Raqamli texnologiyalarning davlat xaridlari tizimiga integratsiyasi maktab va
maktabgacha ta’lim muassasalarida xarid jarayonlarini tezlashtirish va shaffofligini
oshirishda katta ahamiyatga ega. Elektron xarid platformalari orqali mablag‘larning
maqsadli sarflanishini nazorat qilish, takliflarni baholash va shaffof tanlov jarayonini
ta’minlash mumkin. Toshkent viloyatida bunday texnologiyalarni keng joriy etish
nafaqat xaridlar jarayonini samarali boshqarishga, balki korruptsiya xavfini
kamaytirishga ham xizmat qiladi.
Innovatsion boshqaruv yondashuvlari maktab va maktabgacha ta’lim
muassasalarida davlat xaridlarini yanada samarali tashkil etishda muhim o‘rin tutadi.
Strategik rejalashtirish asosida xaridlarni amalga oshirish, mahalliy ehtiyojlarga mos
dasturlarni moliyalashtirish va sifatli ta’lim infratuzilmasini rivojlantirish iqtisodiy
barqarorlikka erishishga imkon beradi. Bunday yondashuvlar o‘quv jarayonini
takomillashtirish va ijtimoiy tenglikni ta’minlashga xizmat qiladi.
Davlat xaridlarini tashkil qilish va amalga oshirish bo‘yicha tadqiqotlar sohadagi
mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal qilish uchun samarali strategiyalarni ishlab
chiqishga imkon yaratadi. Toshkent viloyatida maktab va maktabgacha ta’lim
muassasalarida davlat xaridlarini rivojlantirish uchun mablag‘larni oqilona taqsimlash,
raqamli texnologiyalarni joriy etish va fuqarolarni xarid jarayonlariga jalb qilish zarur.
Ushbu maqolada ishlab chiqilgan tavsiyalar davlat xaridlarining samaradorligini
oshirish, ta’lim sifatini yaxshilash va viloyatning umumiy rivojlanishiga sezilarli hissa
qo‘shishga xizmat qiladi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, maktab va maktabgacha ta’lim
muassasalarida davlat xaridlarini samarali tashkil etish va amalga oshirish uchun
strategik rejalashtirish, moliyaviy boshqaruvni takomillashtirish, innovatsion
texnologiyalarni joriy etish va shaffoflikni ta’minlash zarur. Toshkent viloyati misolida
davlat xaridlarining samaradorligini oshirish uchun tizimli yondashuvlar qo‘llanilishi
lozim. Raqamli texnologiyalarni joriy qilish, mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
166
quvvatlash va ijtimoiy mas’uliyatni kuchaytirish kabi choralar ta’lim infratuzilmasini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
Jadval 1. Toshkent viloyatida maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida
davlat xaridlarini takomillashtirish uchun asosiy tamoyillar
Tamoyillar
Tavsifi
Amaliy misollar
Kutilyotgan
natijalar
Strategik
rejalashtirish
Xaridlarni aniq
rejalashtirish va
ehtiyojlarga
moslashtirish.
Ta’lim
muassasalarining
jihozlash rejalari va
ustuvor infratuzilma
loyihalari.
Ta’lim sifati oshishi,
mablag‘larning
samarali
taqsimlanishi.
Mahalliy qo‘llab-
quvvatlash
Mahalliy ishlab
chiqaruvchilar bilan
hamkorlikni
kuchaytirish.
Ta’lim uskunalari va
o‘quv qurollarini
mahalliy
korxonalardan xarid
qilish.
Milliy iqtisodiyot
rivojlanishi, yangi ish
o‘rinlari yaratilishi.
Innovatsion
texnologiyalar
Xarid jarayonlarini
avtomatlashtirish va
raqamli
platformalardan
foydalanish.
Elektron xarid
tizimlarini joriy
qilish va tenderlarni
onlayn boshqarish.
Tezkorlik, shaffoflik
va jarayonning
adolatli amalga
oshirilishi.
Shaffoflikni
oshirish
Xaridlar jarayoni
bo‘yicha ochiq
Xaridlar natijalarini
ommaviy axborot
vositalarida va davlat
Fuqarolar va
tashkilotlar o‘rtasida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
167
Tamoyillar
Tavsifi
Amaliy misollar
Kutilyotgan
natijalar
ma’lumotlarni
taqdim etish.
portallarida e’lon
qilish.
ishonch
mustahkamlanishi.
Ijtimoiy
mas’uliyat
Jamiyat ehtiyojlariga
mos loyihalarni
moliyalashtirish.
Nogiron bolalar
uchun maxsus o‘quv
uskunalarini xarid
qilish.
Ijtimoiy adolat va
ta’limda inklyuzivlik
darajasining oshishi.
Xarajatlarni
optimallashtirish
Mablag‘lardan
oqilona foydalanish
va takroriy
xarajatlarning oldini
olish.
Xaridlarni
markazlashtirish va
takrorlanuvchi
xarajatlarni
qisqartirish.
Budjet
samaradorligini
oshirish va
mablag‘larni tejamli
ishlatish.
Kadrlarni
tayyorlash
Davlat xaridlari
bo‘yicha
xodimlarning bilim
va ko‘nikmalarini
oshirish.
Tender jarayonlarini
boshqarish bo‘yicha
trening va
sertifikatsiya
dasturlari.
Mutaxassislik
darajasining oshishi
va xarid jarayonining
samaradorligi.
Ekologik
mas’uliyat
Davlat xaridlarida
ekologik
mahsulotlarni
tanlash.
Yashil energiya va
ekologik xavfsiz
materiallarni xarid
qilish.
Atrof-muhit
muhofazasi va
barqaror rivojlanish
tamoyillarini qo‘llash.
Yuqoridagi jadval maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat
xaridlarini samarali tashkil etish uchun asosiy tamoyillarni tizimli ravishda aks ettiradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
168
Har bir tamoyil xarid jarayonining samaradorligini oshirish, mablag‘lardan oqilona
foydalanish va ta’lim sifatini yaxshilashga qaratilgan. Ushbu tamoyillarni
muvaffaqiyatli amalga oshirish Toshkent viloyatida davlat xaridlarini takomillashtirish
va ta’lim infratuzilmasini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat xaridlarini samarali tashkil
etish va Toshkent viloyatining rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatish uchun quyidagi
yo‘nalishlar amalga oshirilishi lozim:
1.
Raqamli texnologiyalarni kengaytirish
– Davlat xaridlari jarayonini
avtomatlashtirish va elektron xarid platformalarini joriy etish orqali tezkorlik va
shaffoflikni ta’minlash zarur. Bu yo‘nalish xarid jarayonlarida inson omilini kamaytirib,
resurslardan samarali foydalanishni kuchaytiradi.
2.
Resurslarni
oqilona
boshqarish
–
Ta’lim
muassasalarining
infratuzilmasini rivojlantirish uchun byudjet mablag‘larini samarali taqsimlash va
ortiqcha xarajatlarning oldini olish muhimdir. Xaridlarni markazlashtirish orqali
xarajatlarni optimallashtirish va takroriy xarajatlarning oldini olish mumkin.
3.
Mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash
– Ta’lim
muassasalari uchun jihoz va materiallar xarid qilishda mahalliy ishlab chiqaruvchilar
bilan hamkorlikni rivojlantirish. Bu nafaqat mahalliy iqtisodiyotni rivojlantiradi, balki
davlat xaridlari jarayonida milliy mahsulotlardan keng foydalanishga imkon yaratadi.
4.
Xodimlarning malakasini oshirish
– Xarid jarayonlarini boshqaruvchi
xodimlar uchun maxsus trening va o‘quv dasturlarini tashkil etish orqali ularning
salohiyatini oshirish kerak. Xodimlar uchun tender jarayonlari bo‘yicha maxsus o‘quv
dasturlari davlat xaridlarining sifatini oshirishga yordam beradi.
5.
Innovatsion yondashuvlarni tatbiq etish
– Yangi texnologiyalar va
innovatsion vositalarni joriy etish orqali xarid jarayonlarini tezlashtirish va shaffoflikni
ta’minlash mumkin. Onlayn xarid tizimlari va elektron hujjat aylanishi bu jarayonlarni
optimallashtirishga xizmat qiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
169
6.
Ijtimoiy mas’uliyatni kuchaytirish
– Ta’lim muassasalarida ijtimoiy
tenglikni ta’minlash uchun jamiyat ehtiyojlariga mos loyihalarni moliyalashtirish va
ekologik xavfsizlikni ta’minlash maqsadida yashil energiya va ekologik loyihalarni
qo‘llab-quvvatlash zarur.
Rasm 1. Toshkent viloyatida maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida
davlat xaridlarini rivojlantirish yo‘nalishlari ulushi
Diagramma maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat xaridlarini
rivojlantirish yo‘nalishlarining asosiy ustuvorliklarini foizdagi ulushlari bilan
ko‘rsatadi. Ushbu diagramma xarid jarayonining har bir yo‘nalishining ahamiyatini
aniqlashga yordam beradi va ularning ta’lim infratuzilmasiga ta’sirini ochib beradi.
Ushbu diagramma davlat xaridlarini tashkil etish va amalga oshirishda ustuvor
yo‘nalishlarni belgilashga yordam beradi va xaridlar samaradorligini oshirishga
qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqishda muhim vosita hisoblanadi.
Maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat xaridlarini tashkil etish va
amalga oshirish jarayonini takomillashtirish uchun bir qator chora-tadbirlar amalga
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
Raqamli
texnologiyalarni
kengaytirish
Resurslarni oqilona
boshqarish
Mahalliy ishlab
chiqaruvchilarni
qo‘llab
-quvvatlash
Xodimlarning
malakasini oshirish
Ijtimoiy mas’uliyatni
kuchaytirish
Название диаграммы
Ряд 1
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
170
oshirilishi zarur. Avvalo, ushbu muassasalarning infratuzilmasini rivojlantirish uchun
yangi binolar qurish, mavjud obyektlarni ta’mirlash, o‘quv jihozlari va o‘quv
dasturlarini modernizatsiya qilishga mablag‘ ajratilishi kerak. Bu nafaqat ta’lim sifatini
oshiradi, balki o‘quvchilarning qulay sharoitlarda ta’lim olishini ta’minlaydi.
Shuningdek, ta’lim muassasalari uchun zarur jihoz va xizmatlarni xarid qilish
jarayonlarini soddalashtirish, shaffof tender tizimlarini joriy qilish va mahalliy ishlab
chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash muhim ahamiyatga ega. Ushbu choralar orqali
byudjet mablag‘laridan samarali foydalanish va davlat xaridlarining iqtisodiy
samaradorligini oshirish mumkin.
Xarid jarayonlarida ta’lim muassasalari xodimlarining malakasini oshirish ham
dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Xodimlar uchun davlat xaridlarini boshqarish,
shaffof tenderlar o‘tkazish va moliyaviy nazoratni amalga oshirish bo‘yicha maxsus
trening va o‘quv dasturlarini tashkil qilish lozim. Bu nafaqat xarid jarayonlarini sifatli
amalga oshirish, balki mablag‘lardan oqilona foydalanishni ta’minlashga yordam
beradi.
Viloyatda davlat xaridlarini avtomatlashtirish va raqamli texnologiyalarni joriy
etish zarur. Elektron xarid platformalari, mobil ilovalar va elektron hujjat aylanish
tizimlarini rivojlantirish xarid jarayonining tezkorligi va shaffofligini oshiradi. Bu
nafaqat davlat organlari, balki ishtirokchilar va fuqarolar uchun ham jarayonning qulay
va ochiq bo‘lishini ta’minlaydi.
Ta’lim muassasalarida ekologik jihatlarni hisobga olish, jumladan, energiya
tejovchi texnologiyalar va ekologik toza materiallardan foydalanish bo‘yicha loyihalarni
moliyalashtirish muhimdir. Bu nafaqat davlat xaridlarining ekologik ta’sirini
kamaytiradi, balki yashil iqtisodiyotga hissa qo‘shadi.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish orqali maktab va
maktabgacha ta’lim muassasalarini jihozlash va ta’minlashga qaratilgan yangi
moliyalashtirish mexanizmlarini joriy etish lozim. Bu nafaqat xarid jarayonlarini
soddalashtiradi, balki yangi moliyaviy resurslarni jalb qilishga yordam beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
171
Mazkur yondashuvlar Toshkent viloyatidagi maktab va maktabgacha ta’lim
muassasalarida davlat xaridlarini samarali tashkil etish va amalga oshirishga xizmat
qiladi. Ushbu chora-tadbirlar nafaqat byudjet mablag‘larining maqsadli sarflanishini
ta’minlaydi, balki ta’lim sifatini oshirish va o‘quvchilarning qulay sharoitlarda ta’lim
olishini kafolatlaydi. Shu tariqa, ta’lim muassasalarida davlat xaridlarini
takomillashtirish jarayonlari Toshkent viloyati ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga sezilarli
hissa qo‘shadi.
Xulosa
Toshkent viloyatida maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat
xaridlarini tashkil etish va amalga oshirish tizimini takomillashtirish, ta’lim sifati va
infratuzilmani rivojlantirish uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu jarayonni samarali
amalga oshirish uchun shaffof va raqamli texnologiyalarni joriy etish, mahalliy ishlab
chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash, moliyaviy resurslarni samarali boshqarish va
xodimlarning malakasini oshirish lozim.
Ekologik jihatlarni inobatga olgan holda energiya tejovchi texnologiyalar va
ekologik toza mahsulotlardan foydalanish davlat xaridlarining ijtimoiy va ekologik
samaradorligini oshiradi. Shu bilan birga, davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi
hamkorlikni kengaytirish orqali yangi moliyalashtirish imkoniyatlarini yaratish ta’lim
muassasalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Mazkur yondashuvlar ta’lim muassasalarida byudjet mablag‘laridan oqilona
foydalanish, xarid jarayonlarini tezkor va samarali amalga oshirish hamda ta’lim sifati
va infratuzilmasini yangi bosqichga olib chiqishda muhim vosita hisoblanadi. Natijada,
davlat xaridlarini takomillashtirish orqali Toshkent viloyatida ta’lim sohasining
rivojlanishi va aholining ijtimoiy-iqtisodiy farovonligi uchun barqaror poydevor
yaratiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
172
Manbalar ro’yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni
, 26.05.2023 yildagi
PF-79-son. "Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi hamda uning tizimidagi
tashkilotlar faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida". Lex.uz rasmiy
sayti.
2.
Qodirova, F. R., Tashpulatova, Sh. K. (2011). "Maktabgacha talim
muassasasida (Bolalar bogchasida) metodik ishlar". Darslik. Toshkent.
3.
Burxanov, U., Atamuradov, T. "Davlat xaridi". O‘zbekiston Respublikasi
Oliy va O‘rta Maxsus Ta’lim Vazirligi tomonidan tasdiqlangan material. Toshkent.
4.
Tuxtasinov, I., Isakulova, N., & Kulmatov, B. (2020).
Bolalar
pedagogikasi (maktabgacha ta’lim pedagogikasi), 1-qism
. Samarqand Davlat Chet
Tillar Instituti. Toshkent.
5.
Abdullaeva, L. U. (n.d.).
Maktabgacha ta’lim muassasasi va maktab
hamkorligi yo‘llari
. Науки об образовании.
6.
Abdiraxmanova, L. A. (n.d.).
Maktabgacha ta’lim tizimi va boshlang‘ich
ta’lim o‘rtasidagi uzviylik
. Науки об образовании.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni
, 21.02.2024 yildagi
PF-37-son. "O‘zbekiston – 2030" strategiyasini amalga oshirish bo‘yicha davlat
dasturi". Lex.uz rasmiy sayti.
8.
Davlat xaridlari endilikda ikki bosqichda o‘tkaziladi. Jamiyat yangiliklari,
2 dekabr 2024 yil. Mavzuga oid maqola.
9.
O‘zbekiston
Respublikasi
Maktabgacha
Ta’lim
Vazirligi
,
"Maktabgacha ta’lim sifatini oshirish muammolari va yechimlari". Respublika ilmiy-
amaliy konferensiya maqolalar to‘plami, Toshkent, 15-16 dekabr, 2022 yil.
