https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
234
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA QISHLOQ XO'JALIGINI
DAVLAT TOMONIDAN MOLIYAVIY QO'LLAB QUVVATLASH TIZIMINI
TAKOMILLASHTIRISH
Bo'riyev Turg’un Abdusamatovich
O`zbekiston Respublikasi Toshkent
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisii
Annotatsiya. Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida qishloq
xo‘jaligini davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish
masalalari tahlil qilingan. Qishloq xo‘jaligi sohasini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, hududlarning iqtisodiy salohiyatini
rivojlantirish va aholi bandligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Maqolada qishloq
xo‘jaligini moliyalashtirish tizimini modernizatsiya qilish, davlat mablag‘larini
samarali taqsimlash va agrar sektorda zamonaviy texnologiyalarni joriy qilishning
afzalliklari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida qishloq xo‘jaligini qo‘llab-quvvatlash
tizimining samaradorligini oshirish uchun moliyaviy xizmatlarni diversifikatsiya qilish,
kreditlash mexanizmlarini takomillashtirish va davlat subsidiyalarini maqsadli
taqsimlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu tadqiqot natijalari
innovatsion iqtisodiyot sharoitida qishloq xo‘jaligini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
tizimini rivojlantirishga qaratilgan strategik qarorlar qabul qilishda amaliy qo‘llanma
sifatida foydalanilishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Innovatsion iqtisodiyot, qishloq xo‘jaligi, moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash, davlat subsidiyalari, iqtisodiy taraqqiyot, kreditlash, strategik qarorlar.
Abstract. This article analyzes the issues of improving the system of financial
support for agriculture by the state in the context of an innovative economy. Financial
support for the agricultural sector plays a crucial role in ensuring food security,
developing the economic potential of regions, and increasing employment. The article
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
235
examines the modernization of the agricultural financing system, the effective allocation
of public funds, and the advantages of introducing modern technologies in the agrarian
sector. The study proposes recommendations for diversifying financial services,
improving lending mechanisms, and ensuring targeted distribution of government
subsidies to enhance the efficiency of the agricultural support system. The findings of
this study can serve as a practical guide for making strategic decisions aimed at
developing the system of financial support for agriculture in the context of an innovative
economy.
Keywords: Innovative economy, agriculture, financial support, government
subsidies, economic development, lending, strategic decisions.
KIRISH
Hozirgi iqtisodiy sharoitda innovatsion iqtisodiyot sharoitida qishloq xo‘jaligini
davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish dolzarb
ahamiyat kasb etmoqda. Qishloq xo‘jaligi mamlakat iqtisodiyoti uchun strategik sektor
bo‘lib, aholini oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash, eksport salohiyatini oshirish va
yangi ish o‘rinlarini yaratishda muhim o‘rin tutadi. Davlat tomonidan qishloq
xo‘jaligiga moliyaviy yordam ko‘rsatish jarayonlari samaradorligini oshirish uchun
innovatsion texnologiyalarni joriy etish, mablag‘lardan samarali foydalanish va
iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash muhim vazifalar sifatida belgilangan. Ushbu jarayon
qishloq hududlarining uzoq muddatli iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashda asosiy
omillardan biri hisoblanadi.
Qishloq xo‘jaligini rivojlantirishda davlat tomonidan mablag‘larni samarali
taqsimlash muhim ahamiyatga ega. Kreditlash mexanizmlarini takomillashtirish,
subsidiyalarni oqilona taqsimlash va fermer xo‘jaliklarining moliyaviy ehtiyojlarini
qondirish orqali davlat qishloq xo‘jaligi sektorining samaradorligini oshirishga xizmat
qiladi. Shuningdek, davlat tomonidan taqdim etiladigan moliyaviy ma’lumotlar va
monitoring tizimlari agrar sohaning hozirgi holatini tahlil qilish va strategik
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
236
rejalashtirishga zamin yaratadi. Moliyaviy barqarorlik esa davlat tomonidan
ajratiladigan mablag‘larning oqilona ishlatilishini ta’minlash orqali qishloq
xo‘jaligining barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shadi.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish qishloq xo‘jaligini moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash tizimining samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Zamonaviy
texnologiyalar orqali subsidiyalarni boshqarish, moliyaviy monitoringni kuchaytirish va
fermer xo‘jaliklari uchun qulay shart-sharoit yaratish mumkin. Shuningdek, raqamli
platformalar yordamida moliyaviy operatsiyalarni shaffoflashtirish, kredit olish
jarayonlarini avtomatlashtirish va xizmat ko‘rsatishni yanada qulay qilish mumkin. Bu
jarayonlar nafaqat moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtiradi, balki
qishloq xo‘jaligi subyektlari uchun keng imkoniyatlar yaratadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, qishloq xo‘jaligini moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash tizimini takomillashtirish uchun davlat mablag‘larini boshqarish
samaradorligini oshirish, innovatsion texnologiyalarni joriy qilish va agrar sektor uchun
moliyaviy dasturlarni yanada diversifikatsiya qilish zarur. Moliyaviy boshqaruvni
optimallashtirish orqali davlat qishloq xo‘jaligi ehtiyojlarini qondirishda mablag‘lardan
oqilona foydalanadi va iqtisodiy loyihalarni muvaffaqiyatli amalga oshirishga erishadi.
Innovatsion texnologiyalarni rag‘batlantirish esa fermerlar va agrar korxonalar uchun
moliyaviy xizmatlarning tezkor va sifatli bo‘lishiga xizmat qiladi.
Qishloq xo‘jaligini qo‘llab-quvvatlashda qo‘llaniladigan usullar turli xil bo‘lib,
ular iqtisodiy tahlil, moliyaviy ko‘rsatkichlarni baholash va fermer xo‘jaliklari uchun
qulay shart-sharoitlarni yaratishga asoslanadi. Davlat tomonidan ishlab chiqilgan
maxsus dasturlar va moliyaviy mexanizmlar qishloq xo‘jaligini samarali rivojlantirishda
muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu usullar davlat va qishloq xo‘jaligi subyektlari
o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga va qishloq hududlarining ijtimoiy-iqtisodiy
barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida qishloq xo‘jaligini davlat
tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
237
yondashuvlar va tavsiyalar tahlil qilinadi. Ushbu yondashuvlar qishloq xo‘jaligi
sektorining samaradorligini oshirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va aholini oziq-ovqat
mahsulotlari bilan ta’minlashga yo‘naltirilgan. Davlat tomonidan amalga oshiriladigan
moliyaviy qo‘llab-quvvatlash choralari orqali qishloq xo‘jaligining iqtisodiy
salohiyatini oshirish va barqaror rivojlanishga xizmat qiluvchi istiqbolli yo‘nalishlar
belgilab beriladi.
Qishloq
xo‘jaligini
moliyaviy
qo‘llab-quvvatlashda
innovatsion
yondashuvlar
Qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni
takomillashtirishda innovatsion yondashuvlar muhim o‘rin tutadi. Ushbu yondashuvlar
agrar sektorda samaradorlikni oshirish va moliyaviy resurslardan oqilona foydalanishni
ta’minlash uchun zamonaviy texnologiyalarni qo‘llashni nazarda tutadi. Misol uchun:
•
Raqamli texnologiyalarni joriy etish:
Subsidiyalarni boshqarish va
monitoring qilish uchun raqamli platformalar yaratish qishloq xo‘jaligi subyektlari
uchun shaffof va tezkor xizmatlarni ta’minlaydi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar
orqali fermer xo‘jaliklarining moliyaviy faoliyati haqida real vaqt rejimida ma’lumot
olish mumkin.
•
Sun’iy intellekt va big data texnologiyalaridan foydalanish:
Agrar
sektorda ekinlarning rentabelligini prognoz qilish va resurslarni samarali taqsimlashda
sun’iy intellekt algoritmlaridan foydalanish qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini oshiradi.
Qishloq xo‘jaligida moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish
Davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni yanada samarali tashkil qilish
uchun moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish zarur. Buning uchun:
•
Kreditlash mexanizmlarini kengaytirish:
Fermerlar va qishloq xo‘jaligi
korxonalari uchun imtiyozli kreditlar ajratish moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning
samarali shakli hisoblanadi. Bunda mikromoliya va kichik kredit dasturlarining roli
alohida ahamiyatga ega.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
238
•
Davlat-xususiy sheriklik loyihalari:
Yirik agrar loyihalarni amalga
oshirishda xususiy sektor bilan hamkorlik qishloq xo‘jaligini moliyalashtirish
manbalarini kengaytiradi.
Qishloq xo‘jaligini moliyaviy qo‘llab-quvvatlashda davlat tomonidan uzoq
muddatli barqarorlikni ta’minlash uchun quyidagi choralar ko‘rilishi lozim:
•
Huquqiy kafolatlarni mustahkamlash:
Davlat tomonidan subsidiyalar va
kreditlash jarayonlariga doir qonunchilikni takomillashtirish moliyaviy barqarorlikni
oshiradi.
•
Statistik monitoringni kuchaytirish:
Qishloq xo‘jaligida amalga
oshirilayotgan moliyaviy dasturlarni real vaqt rejimida kuzatish tizimini joriy etish
orqali mablag‘larning to‘g‘ri sarflanishi nazorat qilinadi.
Mazkur yondashuvlar qishloq xo‘jaligini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimining
samaradorligini oshiradi va agrar sektorning iqtisodiyotdagi o‘rnini mustahkamlashga
xizmat qiladi. Davlat tomonidan qishloq xo‘jaligini moliyaviy rag‘batlantirish choralari
nafaqat qishloq hududlarining iqtisodiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi, balki aholi
farovonligini oshirishga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Rasm 1. Qishloq xo’jaligini moliyaviy qo’llab-quvvatlashning asosiy
yo’nalishlari
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
239
Diagrama qishloq xo‘jaligini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha asosiy
yo‘nalishlarni foiz ko‘rinishida aks ettiradi. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi: qishloq
xo‘jaligida kreditlash, raqamli texnologiyalarni joriy etish, sun’iy intellekt va big data,
davlat-xususiy sheriklik, huquqiy kafolatlarni mustahkamlash va statistik monitoring.
Har bir yo‘nalishning iqtisodiy rivojlanishdagi ulushi ko‘rsatilgan.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan
moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni takomillashtirish uchun kompleks yondashuv talab
etiladi. Bunda quyidagi strategik yo‘nalishlarni amalga oshirish muhim ahamiyatga ega:
1.
Moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish
. Davlat qishloq xo‘jaligiga
ajratiladigan mablag‘larning hajmini oshirish bilan bir qatorda, xalqaro moliya
institutlarining grantlari va kreditlarini jalb qilish imkoniyatlarini kengaytirishi lozim.
Shuningdek, xususiy sektorni investitsiyalarga jalb qilish orqali qishloq xo‘jaligini
moliyalashtirish mexanizmini kuchaytirish mumkin. Maxsus fondlar va davlat-xususiy
sheriklik dasturlari bu borada muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.
2.
Raqamli texnologiyalarni joriy qilish
. Qishloq xo‘jaligida raqamli
texnologiyalarning keng joriy etilishi resurslardan samarali foydalanish imkoniyatini
yaratadi. Masalan, dronlar yordamida hosildorlikni monitoring qilish, "aqlli sug‘orish
tizimlari" va sun’iy intellekt asosida ma’lumotlarni tahlil qilish texnologiyalari
xarajatlarni kamaytirish va samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi.
3.
Hududiy xususiyatlarni hisobga olish
. Qishloq xo‘jaligi hududlarning
tabiiy resurslari, iqlimi va iqtisodiy salohiyati bo‘yicha farqlanadi. Shuning uchun har
bir hudud uchun moslashtirilgan moliyaviy dasturlar ishlab chiqilishi lozim. Masalan,
suv resurslari kam hududlar uchun suvni tejovchi texnologiyalarni joriy etishga
qaratilgan subsidiyalar ajratilishi mumkin.
4.
Kreditlash tizimini soddalashtirish va qo‘llab-quvvatlash
. Kichik va
o‘rta fermerlar uchun kredit olish jarayonlarini soddalashtirish va foiz stavkalarini
subsidiyalash orqali ularni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish zarur. Bu
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
240
qishloq xo‘jaligida ishlayotgan tadbirkorlarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashga
yordam beradi.
5.
Ta’lim va malaka oshirish
. Fermerlar va agrar sektordagi boshqa
ishtirokchilarning malakasini oshirish qishloq xo‘jaligini rivojlantirishda muhim
ahamiyatga ega. Bu uchun maxsus treninglar, xalqaro tajriba almashish dasturlari va
innovatsion texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha o‘quv dasturlarini tashkil etish
talab etiladi.
6.
Ekologik barqarorlikni ta’minlash
. Qishloq xo‘jaligida ekologik
barqarorlikni ta’minlash uchun yashil texnologiyalarni joriy etish va ekologik
me’yorlarga muvofiq infratuzilmani rivojlantirish muhimdir. Bu, bir tomondan, atrof-
muhitni muhofaza qilishga, ikkinchi tomondan, ishlab chiqarish samaradorligini
oshirishga xizmat qiladi.
Ushbu chora-tadbirlar kompleks yondashuvni amalga oshirish orqali qishloq
xo‘jaligining iqtisodiy samarasini oshiradi, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlaydi va
milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shadi.
Hozirgi sharoitda qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash tizimini takomillashtirish uchun bir qator yo‘nalishlarni amalga oshirish
zarur. Davlat tomonidan subsidiya va grantlar ajratishni kengaytirish, ularning maqsadli
ishlatilishini ta’minlash uchun raqamli monitoring tizimlarini joriy qilish muhim
ahamiyatga ega. Ayniqsa, bu mablag‘larni innovatsion texnologiyalar xaridiga
yo‘naltirish fermer xo‘jaliklari uchun ijobiy natijalar beradi.
Xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kuchaytirish orqali uzoq muddatli
va imtiyozli kreditlarni jalb qilish imkoniyatlarini oshirish lozim. Jahon banki, Xalqaro
valuta jamg‘armasi kabi tashkilotlar bilan ishlash, xalqaro tajribani o‘rganish va joriy
qilish qishloq xo‘jaligida samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi. Bundan tashqari,
qishloq xo‘jaligi sohasida tabiiy ofatlar va boshqa xavflarga qarshi sug‘urta tizimini
rivojlantirish
dolzarb
hisoblanadi.
Fermerlar
uchun
davlat
tomonidan
subsidiyalanadigan sug‘urta mexanizmlari joriy etilishi tavsiya etiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
241
Eksport salohiyatini rivojlantirish ham qishloq xo‘jaligining muhim
yo‘nalishlaridan biridir. Mahalliy mahsulotlarni xalqaro bozorlarga chiqarish uchun
ularni sertifikatlash va xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish, eksportga yo‘naltirilgan
fermer xo‘jaliklarini rag‘batlantirish zarur. Shuningdek, qishloq xo‘jaligi
kooperativlarini rivojlantirish resurslardan samarali foydalanish va xarajatlarni
kamaytirishda muhim omil bo‘ladi.
Yashil iqtisodiyot va ekologik qishloq xo‘jaligini rivojlantirish orqali ekologik
toza mahsulotlar ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash, yashil texnologiyalarni joriy
qilish va qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish rag‘batlantirilishi kerak.
Bundan tashqari, qishloq joylarda transport, saqlash va qayta ishlash infratuzilmasini
rivojlantirish orqali mahsulot yetkazib berish tizimini yaxshilash va fermerlarning
xarajatlarini kamaytirish maqsadga muvofiqdir.
Moliyaviy xizmatlar ko‘lamini kengaytirish orqali fermerlar uchun moliyaviy
xizmatlarni qulay va arzon qilish, tijorat banklari va davlat moliya tashkilotlari orqali
qishloq xo‘jaligiga imtiyozli kreditlarni taqdim etish zarur. Ushbu yo‘nalishlar qishloq
xo‘jaligini barqaror rivojlantirishga, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashga va
iqtisodiyotning umumiy barqarorligini mustahkamlashga hissa qo‘shadi.
Xulosa
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan
moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish qishloq hududlarini barqaror
rivojlantirish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu
jarayonda davlat tomonidan subsidiya va grantlar ajratishni kengaytirish, xalqaro moliya
tashkilotlari bilan hamkorlikni kuchaytirish va tabiiy ofatlarga qarshi sug‘urta tizimini
rivojlantirish alohida o‘rin tutadi. Raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali
mablag‘larning maqsadli ishlatilishini nazorat qilish, yashil texnologiyalarni tatbiq etish
va ekologik toza mahsulotlarni ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash orqali iqtisodiy
samaradorlikni oshirish mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
242
Shuningdek, eksport salohiyatini rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini
xalqaro bozorlarga chiqarish va qishloq xo‘jaligi kooperativlarini tashkil etish
resurslardan samarali foydalanishga imkon beradi. Mahsulotlarni saqlash va qayta
ishlash infratuzilmasini rivojlantirish qishloq xo‘jaligi sektorining xarajatlarini
kamaytiradi va uning raqobatbardoshligini oshiradi.
Moliyaviy xizmatlarni diversifikatsiya qilish, fermerlar uchun imtiyozli
kreditlarni taqdim etish va tijorat banklari bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish
qishloq xo‘jaligi sektorining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi. Ushbu kompleks
yondashuvlar oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, milliy iqtisodiyotning barqarorligini
oshirish va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini xalqaro miqyosda raqobatbardosh qilish
uchun mustahkam asos yaratadi.
Manbalar ro’yxati
1.
Shoxo'jaeva, Z.S., & Muxammadieva, Y.Y. (2023). Iqtisodiyotni
modernizatsiyalash sharoitida qishloq xo'jaligini innovatsion rivojlantirish yo'nalishlari.
2.
Ollokulova, F. (2023). Davlat tomonidan qishloq xo'jaligini moliyaviy
qo'llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish. [Internet resource:
3.
Alikulov, U.M. (2023). Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida qishloq
xo'jaligini innovatsion rivojlantirish va uning o'ziga xos jihatlari.
4.
Tillaeva, M.A. (2023). Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida qishloq
xo'jaligini innovatsion rivojlantirish yo'nalishlari. [Internet resource: in-academy.uz]
5.
Ametov, M.K. (2023). Qishloq xo'jaligi korxonalarini moliyalashtirishning
yangicha usullarini tashkil qilishning dolzarb masalalari. [Internet resource:
researchgate.net]
6.
UNDP Uzbekistan. (2021). Qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat sektorining
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
243
7.
Uzbekistan Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2023).
Vazirlikning asosiy vazifa va funksiyalari. [Internet resource: imv.uz]
8.
Staff. (2023). Qishloq xo’jaligida innovatsion texnologiyalar. [Internet
resource: tiiame.uz]
9.
Yuldashev, M. (2023). Yashil iqtisodiyot: O‘zbekistonda agrar sohani
rivojlantirish. [Internet resource:
10.
Kamilova, S.A. (2023). Qishloq xo'jaligida innovatsion yechimlar.
[Internet resource: academia.edu]
