https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
214
DAVLAT ULISHIGA EGA BO'LGAN BANKLARNING
RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH YO'LLARI
Kattayev Nurbek Muxiddin o`g`li
O`zbekiston Respublikasi Toshkent
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisii
Annotatsiya. Mazkur maqolada davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning
raqobatbardoshligini oshirish masalalari tahlil qilingan. Banklar sektorida davlat
ulushiga ega bo‘lgan banklarning o‘rni iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, moliyaviy
xizmatlar sifatini oshirish va mijozlar ehtiyojlarini qondirishda muhim ahamiyat kasb
etadi. Maqolada davlat ulushiga ega banklarning faoliyatini moliyaviy boshqarishning
hozirgi holati, raqobatbardoshlikni ta’minlash uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy
qilish va xizmatlar diversifikatsiyasining afzalliklari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida
banklarning innovatsion yechimlardan foydalanishini kengaytirish, mijozlar bilan
ishlashda raqamli texnologiyalarni joriy qilish, hamda investitsiyalar va xalqaro
hamkorlikni rivojlantirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu tadqiqot
natijalari davlat ulushiga ega banklarning raqobatbardoshligini oshirish va ularning
moliyaviy barqarorligini ta’minlashga qaratilgan strategik qarorlar qabul qilishda
amaliy qo‘llanma sifatida foydalanilishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Davlat ulushiga ega banklar, raqobatbardoshlik, moliyaviy
xizmatlar, innovatsion texnologiyalar, diversifikatsiya, xalqaro hamkorlik, strategik
qarorlar.
Abstract. This article examines the issues of enhancing the competitiveness of
state-owned banks. The role of state-owned banks in the banking sector is crucial in
ensuring economic stability, improving the quality of financial services, and meeting
customer needs. The article analyzes the current state of financial management in state-
owned banks, the advantages of introducing modern technologies, and the
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
215
diversification of services to ensure competitiveness. The study develops proposals and
recommendations for expanding the use of innovative solutions, introducing digital
technologies in customer service, and promoting investments and international
cooperation. The results of this study can serve as a practical guide for making strategic
decisions aimed at increasing the competitiveness and financial stability of state-owned
banks.
Keywords: State-owned banks, competitiveness, financial services, innovative
technologies, diversification, international cooperation, strategic decisions.
KIRISH
Hozirgi iqtisodiy sharoitda davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning
raqobatbardoshligini oshirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Davlat ulushiga
ega banklar mamlakat moliyaviy tizimining barqarorligini ta’minlash, iqtisodiy o‘sishga
hissa qo‘shish va jamiyatning moliyaviy ehtiyojlarini qondirishda muhim rol o‘ynaydi.
Ushbu banklarning raqobatbardoshligini oshirish uchun zamonaviy texnologiyalarni
joriy qilish, moliyaviy boshqaruvni takomillashtirish va xizmatlar ko‘lamini
kengaytirish kabi strategik yo‘nalishlar ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Bu jarayon
davlat banklarining uzoq muddatli barqarorligi va iqtisodiyotdagi o‘rnini
mustahkamlashga xizmat qiladi.
Davlat ulushiga ega banklarni rivojlantirishda moliyaviy resurslarni samarali
taqsimlash muhim ahamiyatga ega. Kreditlash dasturlarini kengaytirish, mijozlar
ehtiyojiga mos xizmatlarni taklif etish va yangi moliyaviy mahsulotlarni joriy qilish
orqali banklar o‘z faoliyatini yanada samarali tashkil etishi mumkin. Shuningdek, davlat
tomonidan banklar faoliyatini monitoring qilish tizimining joriy qilinishi, resurslardan
oqilona foydalanish va bank tizimining barqarorligini ta’minlash imkonini yaratadi.
Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirishda
innovatsion texnologiyalarni joriy qilish alohida ahamiyatga ega. Zamonaviy
texnologiyalar bank xizmatlarini avtomatlashtirish, jarayonlarni optimallashtirish va
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
216
mijozlarga qulay shart-sharoitlar yaratishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Masalan,
raqamli platformalar yaratish bankning moliyaviy operatsiyalarini shaffof va tezkor
boshqaruv tizimini tashkil etishga yordam beradi. Shuningdek, sun’iy intellekt va big
data texnologiyalaridan foydalanish orqali mijozlarning moliyaviy ehtiyojlarini tahlil
qilish va xizmatlarni individuallashtirish orqali mijozlar bazasini kengaytirish imkonini
beradi.
Banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda resurslarni diversifikatsiya
qilish muhim o‘rin tutadi. Bu borada kreditlash mexanizmlarini kengaytirish, bankning
kredit portfelini diversifikatsiya qilish va imtiyozli kredit dasturlarini joriy qilish orqali
moliyaviy barqarorlikni ta’minlash mumkin. Shuningdek, davlat-xususiy sheriklik
loyihalarini rivojlantirish orqali ta’lim tizimiga xususiy sektor mablag‘larini jalb qilish
va yangi moliyaviy xizmatlarni yaratish orqali banklar raqobatbardoshligini oshirishga
erishiladi.
Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning uzoq muddatli barqarorligini
ta’minlash uchun huquqiy asoslarni takomillashtirish va monitoring tizimini
kuchaytirish zarur. Banklarning faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik bazasini
takomillashtirish va ular uchun qulay sharoit yaratish orqali davlat subsidiyalari va
grantlarining ajratilishi jarayonini aniq qonuniy asosda tashkil etish mumkin.
Shuningdek, mablag‘larning to‘g‘ri yo‘naltirilishini nazorat qilish uchun real vaqt
rejimida kuzatuv mexanizmini joriy etish bank faoliyatining samaradorligini oshiradi.
Davlat ulushiga ega banklarning raqobatbardoshligini oshirishda xalqaro moliya
institutlari bilan hamkorlik qilish va xorijiy investitsiyalarni jalb etish muhim ahamiyat
kasb etadi. Xalqaro tajribalarni o‘rganish va ularni mahalliy sharoitga moslashtirish
bank xizmatlarini rivojlantirishda yangi imkoniyatlar yaratadi. Shuningdek, xalqaro
moliyaviy tashkilotlar tomonidan taqdim etiladigan grantlar va texnik yordamlar bank
faoliyatining samaradorligini oshirishda yordam beradi.
Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirish
strategiyasi moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish, innovatsion texnologiyalarni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
217
joriy etish va mijozlar ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan xizmatlarni takomillashtirish
kabi kompleks yondashuvlarni talab etadi. Ushbu chora-tadbirlar banklarning iqtisodiy
samaradorligini oshirish bilan birga, ular tomonidan iqtisodiyotning barqaror
rivojlanishiga qo‘shilayotgan hissani yanada kuchaytiradi.
Jadval 1.Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirish
yo‘llari
Yo‘nalishlar
Tadbirlar
Kutilayotgan natija
Moliyaviy resurslarni
diversifikatsiya qilish
- Imtiyozli kredit
dasturlarini joriy etish;
Bankning moliyaviy
barqarorligini ta'minlash va
kredit portfelini kengaytirish.
- Davlat-xususiy sheriklik
loyihalarini rivojlantirish;
Moliyaviy xizmatlar ko‘lamini
kengaytirish va yangi
imkoniyatlar yaratish.
- Xorijiy investitsiyalarni
jalb qilish.
Xalqaro moliya manbalaridan
foydalanish va bankning
raqobatbardoshligini oshirish.
Innovatsion
texnologiyalarni joriy
etish
- Raqamli platformalarni
yaratish;
Moliyaviy operatsiyalarni
shaffof va avtomatlashtirilgan
tarzda boshqarish.
- Sun’iy intellekt va big data
texnologiyalaridan
foydalanish;
Mijozlar ehtiyojlarini aniqlash
va xizmatlarni
individuallashtirish.
- Elektron bank xizmatlarini
kengaytirish.
Bank mijozlar bazasini
kengaytirish va xizmat sifatini
oshirish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
218
Yo‘nalishlar
Tadbirlar
Kutilayotgan natija
Huquqiy asoslarni
takomillashtirish
- Davlat subsidiyalari va
grantlarini ajratish
jarayonini tartibga solish;
Qonunchilik bazasini
kuchaytirish va bank uchun
qulay shart-sharoit yaratish.
- Real vaqt monitoring
mexanizmlarini joriy qilish.
Mablaqlarning samarali
yo‘naltirilishini nazorat qilish.
Xalqaro hamkorlikni
rivojlantirish
- Xalqaro moliya
tashkilotlari bilan hamkorlik
qilish;
Xalqaro moliya resurslaridan
samarali foydalanish.
- Ilg‘or tajribalarni mahalliy
sharoitlarga moslashtirish.
Bank xizmatlarini
rivojlantirishda yangi
innovatsion yechimlarni
qo‘llash.
Ushbu jadval davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini
oshirish bo‘yicha strategik yo‘nalishlar va ularga mos chora-tadbirlarni tasvirlaydi.
Moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish bo‘yicha imtiyozli kredit dasturlarini joriy
etish, davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish
orqali banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash va kredit portfelini kengaytirish
maqsad qilinadi. Innovatsion texnologiyalarni joriy etish raqamli platformalar yaratish,
sun’iy intellekt va big data texnologiyalaridan foydalanish va elektron bank xizmatlarini
kengaytirishni nazarda tutadi, bu esa mijozlar ehtiyojlariga moslashgan xizmatlarni
taqdim etishga imkon beradi. Huquqiy asoslarni takomillashtirish yo‘nalishida davlat
subsidiyalari va grantlarni tartibga solish hamda real vaqt rejimida monitoring
mexanizmlarini joriy qilish orqali bank faoliyatining shaffofligi va samaradorligi
oshiriladi. Xalqaro hamkorlikni rivojlantirish doirasida xalqaro moliya tashkilotlari
bilan ishlash va ilg‘or tajribalarni mahalliy sharoitlarga moslashtirish banklarning
rivojlanishida yangi imkoniyatlarni taqdim etadi. Bu yo‘nalishlar banklarning
raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
219
Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirish iqtisodiy
o‘sishning strategik yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Quyida ushbu maqsadga erishish
uchun tavsiya etilgan asosiy yo‘nalishlar keltirilgan:
1.
Moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish.
Davlat ulushiga ega
banklar xalqaro grantlar va kreditlarni jalb qilish orqali moliyaviy resurslarini
kengaytirishi kerak. Shuningdek, xususiy sektor bilan hamkorlikni rivojlantirish,
maxsus fondlar va davlat-xususiy sheriklik dasturlaridan foydalanish banklarning
barqarorligini mustahkamlaydi.
2.
Innovatsion texnologiyalarni joriy qilish.
Bank xizmatlarida raqamli
texnologiyalarni qo‘llash xizmat ko‘rsatish sifatini oshiradi. Elektron to‘lov tizimlari,
sun’iy intellekt va big data texnologiyalaridan foydalanish bank operatsiyalarini
avtomatlashtiradi va mijozlar ehtiyojlariga moslashgan xizmatlarni taklif qilishga imkon
yaratadi.
3.
Hududiy xususiyatlarni hisobga olish.
Banklarning moliyaviy
xizmatlarini hududiy ehtiyojlarga moslashtirish ularning raqobatbardoshligini
oshirishga xizmat qiladi. Masalan, qishloq joylarida kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-
quvvatlash dasturlarini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
4.
Huquqiy asoslarni takomillashtirish.
Bank faoliyatini tartibga soluvchi
qonunchilikni modernizatsiya qilish, davlat subsidiyalari va grantlarning ajratilishi
jarayonini shaffoflashtirish muhimdir. Bu bank faoliyatining samaradorligini oshirishga
imkon beradi.
5.
Xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.
Xalqaro moliya tashkilotlari bilan
hamkorlik banklar uchun qo‘shimcha resurslar jalb qilish va innovatsion
texnologiyalarni joriy etishga imkon beradi. Ilg‘or xorijiy tajribalarni o‘rganish va
mahalliy sharoitga moslashtirish banklarning samaradorligini oshiradi.
6.
Ekologik barqarorlikni ta’minlash.
Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklar
yashil texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash va ekologik loyihalarni moliyalashtirish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
220
orqali atrof-muhitni muhofaza qilishga hissa qo‘shishi kerak. Qayta tiklanadigan
energiya manbalarini qo‘llash bu yo‘nalishdagi xarajatlarni kamaytirishga xizmat qiladi.
Quyida davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirish
bo‘yicha asosiy yo‘nalishlar va ularning kutilyotgan natijalari aks ettirilgan diagramma
keltirilgan.
Rasm 1. Davlat ulushga ega bo’lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirish
yo’llari
Ushbu diagramma davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini
oshirish yo‘llarini aks ettiradi. Har bir yo‘nalishning samaradorlik foizi tasvirlangan
bo‘lib, bu banklarning muvaffaqiyatli rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etuvchi
omillarni ko‘rsatadi. Diagramma orqali moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish va
xalqaro hamkorlikning samaradorligi nisbatan yuqoriroq ekanligi aniq ko‘rinadi.
Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirish, ularning
moliyaviy sektor rivojlanishiga qo‘shayotgan hissasini kuchaytirishda muhim
masalalardan biridir. Quyida bu maqsadga erishish uchun amalga oshirilishi lozim
bo‘lgan qo‘shimcha strategik yo‘nalishlar ko‘rib chiqiladi:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
221
Davlat ulushiga ega banklarning barqarorligini oshirish uchun risklarni
boshqarish tizimlarini kuchaytirish zarur. Bu jarayon quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga
oladi:
•
Risklarni diversifikatsiya qilish:
Kredit portfelini tahlil qilish va xavfli
aktivlarni minimallashtirish orqali moliyaviy barqarorlikni saqlash.
•
Kapital yetarliligini oshirish:
Banklar kapital zaxirasini kuchaytirish
orqali moliyaviy krizislarga qarshi himoyalanish imkoniyatini ta’minlash.
Banklarning moliyaviy bozor talablariga moslashish qobiliyatini oshirish uchun
raqobatbardosh mahsulot va xizmatlarni ishlab chiqish zarur:
•
Imtiyozli
kreditlar:
Tadqiqotlar
va
innovatsion
startaplarni
moliyalashtirish uchun maxsus dasturlar.
•
Raqamli xizmatlar:
Mijozlarga qulay onlayn banking xizmatlarini taqdim
etish.
Texnologiyalarni joriy qilish banklarning xizmat sifatini oshirishda muhim omil
hisoblanadi:
•
Blokcheyn texnologiyasi:
Xavfsizlikni ta’minlash va tranzaktsiyalarni
tezlashtirish uchun qo‘llash.
•
Sun’iy intellekt:
Mijozlar ehtiyojlarini oldindan bashorat qilish va
xizmatlarni individuallashtirish.
Davlat ulushiga ega banklarning mahalliy biznesni qo‘llab-quvvatlash orqali
iqtisodiyotni rivojlantirishda ishtirok etishi muhim:
•
Kichik va o‘rta biznes uchun moliyaviy yordam:
Soddalashtirilgan
kreditlash dasturlarini joriy qilish.
•
Tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlari:
Biznes reja tuzish va moliyaviy
boshqaruv bo‘yicha treninglarni tashkil etish.
Davlat ulushiga ega banklar ekologik loyihalarni moliyalashtirish orqali "yashil
iqtisodiyot"ni rivojlantirishga hissa qo‘shishi mumkin:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
222
•
Qayta tiklanadigan energiya manbalari uchun kreditlar:
Ekologik toza
loyihalarni moliyalashtirish.
•
Barqaror infratuzilma loyihalari:
Suv va energiya tejashga qaratilgan
texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash.
Moliyaviy xizmatlardan foydalanishni kengaytirish uchun aholining moliyaviy
savodxonligini oshirish lozim:
•
Moliyaviy treninglar va o‘quv dasturlari:
Bank xizmatlaridan
foydalanishni osonlashtirish.
•
Onlayn platformalar orqali maslahat xizmatlari:
Mijozlarga moliyaviy
rejalashtirish bo‘yicha yordam berish.
Yuqorida keltirilgan strategiyalar davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning
raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Ushbu yondashuvlar orqali banklar
nafaqat moliyaviy bozorda o‘z o‘rnini mustahkamlaydi, balki iqtisodiy rivojlanish va
barqarorlikka ham hissa qo‘shadi.
Xulosa
Davlat ulushiga ega bo‘lgan banklarning raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha
amalga oshirilishi lozim bo‘lgan chora-tadbirlar ularning moliyaviy barqarorligini
ta’minlash, mijozlarga sifatli xizmat ko‘rsatishni kengaytirish va iqtisodiy rivojlanishga
hissa qo‘shish uchun muhim ahamiyatga ega.
Birinchidan, moliyaviy resurslarni diversifikatsiya qilish orqali banklarning
moliyaviy barqarorligini ta’minlash va yangi manbalarni jalb qilish imkoniyati
kengayadi. Bu davlat-xususiy sheriklik dasturlarini rivojlantirish va xorijiy
investitsiyalarni jalb qilishni o‘z ichiga oladi.
Ikkinchidan, innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish bank xizmatlarini
tezkor va shaffof qilishga yordam beradi. Raqamli platformalar, sun’iy intellekt va big
data texnologiyalaridan foydalanish mijozlarga yanada qulay xizmat ko‘rsatish va bank
faoliyatini optimallashtirish imkoniyatini yaratadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
223
Uchinchidan, huquqiy asoslarni takomillashtirish va davlat tomonidan
ko‘rsatilayotgan qo‘llab-quvvatlashni yanada samarali qilish orqali banklar
faoliyatining shaffofligini oshirish va iqtisodiy xavflarni minimallashtirish mumkin.
To‘rtinchidan, xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kuchaytirish xorijiy
tajriba va moliyaviy resurslardan samarali foydalanishni ta’minlaydi. Bu banklarning
global moliyaviy tizimga integratsiyasini yanada kuchaytiradi.
Natijada, davlat ulushiga ega banklarning raqobatbardoshligini oshirish uchun
tizimli va kompleks yondashuv talab etiladi. Bu banklar nafaqat moliyaviy sektorni
rivojlantirish, balki mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlash va ijtimoiy
farovonlikni oshirishda ham muhim rol o‘ynaydi.
Manbalar ro’yxati
1.
O’lmasov A., Vahobov A. Iqtisodiyot nazariyasi. Darslik. TDIU. – T.:
Iqtisod va moliya, 2014.
2.
Ergashxodjaeva Sh.Dj., Qosimova M.S., Yusupov M.A – Marketing
asoslari. 2019
3.
Toshkent Moliya Instituti – “Strategik menejment” fanidan o’quv-uslubiy
majmua.
4.
Sultanov, D. (2023).
Mamlakat banklarining raqobatbardoshligini oshirish
yo‘llari
. Journal of New Century Innovations, 9–11.
5.
Рахматов, Дж. Ш.
(2024).
"Тижорат банкларида молиявий
хизматлар сифатини ошириш ва барқарор ривожланиш стратегиялари"
. Актуал
молия
ва
бухгалтерия
ҳисоби
илмий
журнали,
4(7),
154-159.
https://finance.tsue.uz/index.php/afa
6.
Рахматов, Т.
(2023).
"Банклараро рақобат ва унинг банк тизими
барқарорлигини таъминлашдаги роли"
. Иқтисодий тараққиёт ва таҳлил, 1(7), 72-
79.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-3_ Январь-2025
224
7.
Розиқов, Б.Б.
(2024).
"Тижорат банкларида молиявий хизматлар
сифатини ошириш ва барқарор ривожланиш стратегиялари"
. Илмий ишлар
жамияти, 6(1), 117-122.
8.
Шохжаҳон Валиевич Вахобов.
(2023).
"Банкларни молиявий
салоҳиятини оширишда инновацион бошқарув йўллари"
.Доступно по ссылке:
9.
Исроил Джораев.
(2023).
"Банклараро рақобат ва унинг банк тизими
барқарорлигини таъминлашдаги роли"
. ResearchGate.
10.
Темур Рахматов.
(2024).
"Банк хизматларини кўрсатишни
ривожлантириш йўллари"
. ResearchGate.
