https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
184
OQ ZOTSIZ KALAMUSHLARNING ETANOLLI INTOKSIKATSIYADAN
SO‘NG YURAKNING MORFOFUNKSIONAL HOLATINI EXO – VA
ELEKTROKARDIOGRAFIK TEKSHIRUVLAR YORDAMIDA ANIQLASH.
Teshaboyev Tolib
Navoiy Innovatsiyalar Universiteti Biologiya talim yonalishi 2-kurs talabasi
Annotatsiya: JSSTning statistik tahliliga ko‘ra dunyoda keying yigirma yilda yurak
qon - tomir tizimi kasalliklari o‘limning asosiy sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Yurak qon - tomir tizimi kasalliklariga olib keluvchi etiologik omillardan biri etil
spirtidan zaharlanishdir. Spirtli ichimlik istemol qilish ko‘pchilik bemorlarda alkogolli
kardiomiopatiyani yuzaga keltirib, ularning o‘limiga sabab bo‘ladi. Olimlarning qayd
qilishicha, alkogol iste’mol qilish oxirgi o‘n yil ichida bir necha barobar o‘sgan va
taxmin qilishlaricha bu ko‘rsatkich kelajkda ham o‘sishda davom etadi (Manthey J.J. et
al. 2020). Ma’lumotlarga qaraganda 2017 yil 2,8 mln aholi alkogol oqibatida yuzaga
keladigan kasalliklardan vafot etgan bo‘lib, bu yosh bilan bog‘liq bo‘lgan o‘limning 5%
ni tashkil qiladi.
Alkogol ta’sirida chap qorincha gipertrofiyasi, dilyatatsiyasi yuzaga kelib, bu
ko‘pchilik hollarda surunkali yurak yetishmovchiligiga sabab bo‘ladi (Shaaban A.,
Vindhyal M.R. 2019).
Alkogoldan surunkali zaxarlanganda, yurakning subepikardial va subendokardial
kardiomiotsitlarining zararlanishi kuzatilgan. Shu bilan birga, qon - tomir endoteliysini
gipergidratatsiyasi va bazal membranani fibrinoid destruksiyasi aniqlangan (Costardi
J.V., et al. 2015).
Etanolni surunkali qabul qilish, yurak hujayralari tashqarisidagi struktur oqsillar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
185
(elastin, fibrinogen, kollagen) va proteoglikanlarning sinteziga toksik ta’sir qilib
miositolizga olib kelishi qayd etilgan (Larsson S. C., 2014, Guzzo-Merello G. 2015).
Kalit sozlar: Alkagol mahsulotlaridan etanol spirti, 167ta oq zotsiz kalamush
Аннотатсия: Согласно статистическому анализу ВОЗ, в мире сердечно-
сосудистые заболевания останутся одной из основных причин смертности
ближайшие двадсать лет. Одним из этиологических факторов, приводящих к
заболеваниям сердечно-сосудистой системы, является отравление этиловым
спиртом. Употребление спиртных напитков увеличивает риск алкогольной
кардиомиопатии в несколько раз у большинства патсиентов, и предполагается,
что этот показатель возникнет в будущем и станет причиной их смерти. По
отсенкам ученых, потребление алкоголя за десять лет выросло в несколько раз, и
предполагается, что этот показатель продолжит увеличиваться в будущем
(Мантҳей Ж.Ж. эт ал. 2020). По данным, в 2017 году от болезней, связанных с
алкоголем, умерло 2,8 млн человек, что составляет 5% смертей, связанных с
возрастом.
Под воздействием алкоголя происходит гипертрофия и дилятатсия левого
желудочка, что в большинстве случаев вызывает хроническую сердечную
недостаточность (Шаабан А., Виндҳял М.Р. 2019).
При хроническом отравлении алкоголем наблюдалось повреждение
субепикардиальных и субендокардиальных кардиомиотситов сердса. При этом
определялись гипергидрататсия эндотелия кровеносных сосудов и фибриноидная
деструксия базальной мембраны (Cостарди Ж.В., эт ал. 2015).
Отмечено, что хронический прием этанола приводит к миотситолизу,
оказывая токсическое влияние на синтез структурных белков (эластин,
фибриноген, коллаген) и протеогликанов вне клеток сердса. (Ларссон С. C., 2014,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
186
Гуззо-Мерелло Г. 2015).
Ключевые слова: этаноловый спирт из алкогольной продуксии, 167 белых
крыс.
Kirish
Sut эmizuvchilar yurak devorining qalinlashishida hamma yurak qavatlar
ishtirok etadi, ammo bu jarayonda yurakning miokard qavatining ulushi katta
hisoblanadi (Berdalieva A. M., Kaladinov O. I. 2015).
Izlanishlar davomida olti oylik kalamushlarni uch oylik kalamushlarga
qaraganda yurak chap qorinchasi devorining epikard qavatini 4,20% ga, epikardning
tashqi plastinkasini 7,59% ga va uning ichki plastinkasini 2,78% ga qalinlashishi
aniqlangan. Shu bilan birga, miokard qavatining qalinligini esa 4,44% ga oshishishi
kuzatilgan. Bu davrda kalamushlar yuragi chap qorinchasi endokard qavatini 6,79% ga,
endokardning endotelial qavatini 2,6% ga va uning subendotelial qavatini esa 10,8% ga
qalinlashishi qayd etilgan.
Tadqiqot davomida olti oylik kalamushlarni uch oylik kalamushlarga qaraganda
yurak o‘ng bo‘lmachasi devorining epikard qavatini 4,67% ga, epikardning tashqi
plastinkasini 8,29% ga va uning ichki plastinkasini 3,84% ga qalinlashishi aniqlangan.
Shu bilan birga, miokard qavatining qalinligini esa 15,71% ga oshishishi kuzatilgan.
Ushbu davrda oq zotsiz kalamushlar yuragi o‘ng bo‘lmachasi endokard qavatini 4,16%
ga, endokardning endotelial qavatini 1,41% ga va uning subendotelial qavatini 5,92%
ga qalinlashishi qayd etilgan.
Ilmiy tekshiruvlar natijalariga ko‘ra olti oylik kalamushlarni uch oylik
kalamushlarga qaraganda yurak chap bo‘lmachasi devorining epikard qavatini,
epikardning tashqi plastinkasini 8,32% gacha va uning ichki plastinkasini 8,5% ga
qalinlashishi aniqlangan. Shuningdek miokard qavatining qalinligini esa 10,91% ga
oshishishi kuzatilgan. Bu davrda kalamushlar yuragi chap bo‘lmachasi endokard
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
187
qavatini 6,85% ga, endokardning endotelial qavatini 7,99% ga va uning subendotelial
qavatini esa 5,95% ga qalinlashishi qayd etilgan. Oq zotsiz kalamushlar yurak
kameralari devori epikard, miokard, endokard qavatlarining qalinlashishi to‘qqiz va o‘n
ikki oylik kalamushlarda ham kuzatilgan.
Mavzuga oid adabiyotlar tahlili va tadqiqotlar metodologiyasi
Gistologik tekshiruvlar davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan
zaharlanishi natijasida yurak o‘ng qorinchasi devorining epikard qavati16,01% ga,
epikardning ichki plastinkasini 16,26% ga va uning tashqi plastinkasini 15,5% ga
ingichkalashishi aniqlangan. Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 15,03% ga
kamayishi kuzatildi. Ushbu davrda kalamushlar yuragi o‘ng qorinchasi devorining
endokard qavatini 11,88% ga, endokardning endotelial qavatini 13,22% ga va uning
subendotelial qavatini esa 10,93% ga ingichkalishishi qayd etilgan.
Izlanishlar davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan zaharlanishi
natijasida yurak chap qorinchasi devorining epikard qavatini 19,31% ga, epikardning
tashqi plastinkasini 22,13%ga va uning ichki plastinkasini 17,93%ga ingichkalashishi
aniqlangan. Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 19,18% ga kamayishi
kuzatilgan. Bu davrda kalamushlar yuragi chap qorinchasi endokard qavatini 17,4% ga,
endokardning subendotelial qavatini 17,08% ga va uning endotelial qavatni esa 17,83%
ga ingichkalishishi qayd etilgan.
Tadqiqot davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan zaharlanishi natijasida
yurak o‘ng bo‘lmachasi devorining epikard qavatini, epikardning ichki plastinkasini
15,13%ga va uning tashqi plastinkasini 15,97%ga ingichkalashishi aniqlandi. Shu bilan
birga miokard qavatining qalinligini 15,01% ga kamayishi kuzatilgan. Ushbu davrda
kalamushlar yuragi o‘ng bo‘lmachasi devorining endokard qavatini 14,71% ga,
endokardning subendotelial qavatini 15,15% ga va uning endotelial qavatni esa 14,14%
ga ingichkalishishi qayd etilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
188
Tekshiruvlar davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan zaharlanishi
natijasida yurak chap bo‘lmachasi devorining epikard qavatini 12,42% ga, epikardning
ichki plastinkasini 11,76%ga va uning tashqi plastinkasini 13,65%ga ingichkalashishi
aniqlangan. Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 16,31% ga kamayishi
kuzatilgan. Ushbu davrda kalamushlar yuragi chap bo‘lmachasi devorining endokard
qavatini va uning endotelial, subendotelial qavatlarini 18,45% gacha ingichkalashishi
qayd etilgan.
Xulosa
Tajribada etanoldan zararlangan yurak devorining zaytun moyi ta’sirida qisman
qayta tiklanishi uning tarkibidagi biologik faol modda omega – 9 bilan bog‘liqligi qayd
qilingan. Zaytun moyi qabul qilgan uch oylik kalamushlar yuragi chap qorinchasi devori
barcha qavatlarining ushbu yoshdagi etanoldan zaharlangan kalamushlarnikiga nisbatan
5,93% gacha tiklanishi aniqlangan.
Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 5,52% ga tiklanishi qayd etilgan.
Shuningdek, endokard qavatini 5,55% ga, va endokardning endotelial qatlamini 5,41%
ga va uning subendotelial qatlamini 5,65%ga tiklanishi kuzatilgan. Zaytun moyining
detoksikatsion ta’siri natijasida, etanoldan zaharlangan laboratoriya hayvonlari yuragi
kameralari devori qalinligini qisman qayta tiklanishi to‘qqiz va o‘n ikki oylik
kalamushlarda ham kuzatilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Ziyodullaev M.M., Ilyasov A.S. Alkogoldan zaharlanishda yurakdagi
morfologik o‘zgarishlar va bu o‘zgarishlarni korreksiyalashning yangi usuli //
O‘zbekiston tibbiyot jurnali
. – Toshkent, 2023. – 39-43 b. (14.00.00; № 08).
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
189
2.
Ilyasov A.S., Ziyodullayev M.M. Kalamushlarning kechki postnatal
rivojlanish davrida yurak chap qorinchasi devorining mikroskopik tuzulishi. //
Doktor
axborotnomasi
. Samarqand, 2023. – 40-42 b. (14.00.00; №.20.)
3.
Ziyodullaev M.M. Dinamika rosta i razvitiya serdsa v period
postnatalьnogo razvitiya organizma //
Tibbiyotda yangi kun
. – Buxoro, 2022. – N
11(49). – P.106-111(14.00.00; №.22)
4.
Ilyasov A.S., Ziyodullayev M.M. Alkogoldan zaharalnish natijasida
yurakning makroanatomik o’zgarishlari. //
ASSOTSIATSII PULЬMONOLOGOV
sENTRALЬNOY AZII
. Toshkent, 2023. – 145-148 b. (14.00.00; № 25.)
5.
Ziyodullaev M.M., Ilyasov A.S. Macroanatomical features of the heart in
chronic alcohol intoxication and ways of its correction //
American Journal of Medicine
and Medical Sciences
2024, 14(1): 29-32. (14.00.00; № 2).