Авторы

  • Teshaboyev Tolib

Биография автора

  • Teshaboyev Tolib

    Navoiy Innovatsiyalar Universiteti Biologiya talim yonalishi 2-kurs talabasi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tbir.99407

Ключевые слова:

Kalit sozlar: Alkagol mahsulotlaridan etanol spirti 167ta oq zotsiz kalamush Ключевые слова: этаноловый спирт из алкогольной продуксии 167 белых крыс.

Аннотация

Annotatsiya: JSSTning statistik tahliliga ko‘ra dunyoda keying yigirma yilda yurak qon - tomir tizimi kasalliklari o‘limning asosiy sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Yurak qon - tomir tizimi kasalliklariga olib keluvchi etiologik omillardan biri etil spirtidan zaharlanishdir. Spirtli ichimlik istemol qilish ko‘pchilik bemorlarda alkogolli kardiomiopatiyani yuzaga keltirib, ularning o‘limiga sabab bo‘ladi. Olimlarning qayd qilishicha, alkogol iste’mol qilish oxirgi o‘n yil ichida bir necha barobar o‘sgan va taxmin qilishlaricha bu ko‘rsatkich kelajkda ham o‘sishda davom etadi (Manthey J.J. et al. 2020). Ma’lumotlarga qaraganda 2017 yil 2,8 mln aholi alkogol oqibatida yuzaga keladigan kasalliklardan vafot etgan bo‘lib, bu yosh bilan bog‘liq bo‘lgan o‘limning 5% ni tashkil qiladi.[1]

Аннотатсия:Согласно статистическому анализу ВОЗ, в мире сердечно-сосудистые заболевания останутся одной из основных причин смертности ближайшие двадсать лет. Одним из этиологических факторов, приводящих к заболеваниям сердечно-сосудистой системы, является отравление этиловым спиртом. Употребление спиртных напитков увеличивает риск алкогольной кардиомиопатии в несколько раз у большинства патсиентов, и предполагается, что этот показатель возникнет в будущем и станет причиной их смерти. По отсенкам ученых, потребление алкоголя за десять лет выросло в несколько раз, и предполагается, что этот показатель продолжит увеличиваться в будущем (Мантҳей Ж.Ж. эт ал. 2020). По данным, в 2017 году от болезней, связанных с алкоголем, умерло 2,8 млн человек, что составляет 5% смертей, связанных с возрастом.[1]

 

 


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025

184

OQ ZOTSIZ KALAMUSHLARNING ETANOLLI INTOKSIKATSIYADAN

SO‘NG YURAKNING MORFOFUNKSIONAL HOLATINI EXO – VA

ELEKTROKARDIOGRAFIK TEKSHIRUVLAR YORDAMIDA ANIQLASH.

Teshaboyev Tolib

Navoiy Innovatsiyalar Universiteti Biologiya talim yonalishi 2-kurs talabasi

Annotatsiya: JSSTning statistik tahliliga ko‘ra dunyoda keying yigirma yilda yurak

qon - tomir tizimi kasalliklari o‘limning asosiy sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda.

Yurak qon - tomir tizimi kasalliklariga olib keluvchi etiologik omillardan biri etil

spirtidan zaharlanishdir. Spirtli ichimlik istemol qilish ko‘pchilik bemorlarda alkogolli

kardiomiopatiyani yuzaga keltirib, ularning o‘limiga sabab bo‘ladi. Olimlarning qayd

qilishicha, alkogol iste’mol qilish oxirgi o‘n yil ichida bir necha barobar o‘sgan va

taxmin qilishlaricha bu ko‘rsatkich kelajkda ham o‘sishda davom etadi (Manthey J.J. et

al. 2020). Ma’lumotlarga qaraganda 2017 yil 2,8 mln aholi alkogol oqibatida yuzaga

keladigan kasalliklardan vafot etgan bo‘lib, bu yosh bilan bog‘liq bo‘lgan o‘limning 5%

ni tashkil qiladi.

1

Alkogol ta’sirida chap qorincha gipertrofiyasi, dilyatatsiyasi yuzaga kelib, bu

ko‘pchilik hollarda surunkali yurak yetishmovchiligiga sabab bo‘ladi (Shaaban A.,

Vindhyal M.R. 2019).

Alkogoldan surunkali zaxarlanganda, yurakning subepikardial va subendokardial

kardiomiotsitlarining zararlanishi kuzatilgan. Shu bilan birga, qon - tomir endoteliysini

gipergidratatsiyasi va bazal membranani fibrinoid destruksiyasi aniqlangan (Costardi

J.V., et al. 2015).

Etanolni surunkali qabul qilish, yurak hujayralari tashqarisidagi struktur oqsillar


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025

185

(elastin, fibrinogen, kollagen) va proteoglikanlarning sinteziga toksik ta’sir qilib

miositolizga olib kelishi qayd etilgan (Larsson S. C., 2014, Guzzo-Merello G. 2015).

Kalit sozlar: Alkagol mahsulotlaridan etanol spirti, 167ta oq zotsiz kalamush

Аннотатсия: Согласно статистическому анализу ВОЗ, в мире сердечно-

сосудистые заболевания останутся одной из основных причин смертности

ближайшие двадсать лет. Одним из этиологических факторов, приводящих к

заболеваниям сердечно-сосудистой системы, является отравление этиловым

спиртом. Употребление спиртных напитков увеличивает риск алкогольной

кардиомиопатии в несколько раз у большинства патсиентов, и предполагается,

что этот показатель возникнет в будущем и станет причиной их смерти. По

отсенкам ученых, потребление алкоголя за десять лет выросло в несколько раз, и

предполагается, что этот показатель продолжит увеличиваться в будущем

(Мантҳей Ж.Ж. эт ал. 2020). По данным, в 2017 году от болезней, связанных с

алкоголем, умерло 2,8 млн человек, что составляет 5% смертей, связанных с

возрастом.

2

Под воздействием алкоголя происходит гипертрофия и дилятатсия левого

желудочка, что в большинстве случаев вызывает хроническую сердечную

недостаточность (Шаабан А., Виндҳял М.Р. 2019).

При хроническом отравлении алкоголем наблюдалось повреждение

субепикардиальных и субендокардиальных кардиомиотситов сердса. При этом

определялись гипергидрататсия эндотелия кровеносных сосудов и фибриноидная

деструксия базальной мембраны (Cостарди Ж.В., эт ал. 2015).

Отмечено, что хронический прием этанола приводит к миотситолизу,

оказывая токсическое влияние на синтез структурных белков (эластин,

фибриноген, коллаген) и протеогликанов вне клеток сердса. (Ларссон С. C., 2014,


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025

186

Гуззо-Мерелло Г. 2015).

Ключевые слова: этаноловый спирт из алкогольной продуксии, 167 белых

крыс.

Kirish

Sut эmizuvchilar yurak devorining qalinlashishida hamma yurak qavatlar

ishtirok etadi, ammo bu jarayonda yurakning miokard qavatining ulushi katta

hisoblanadi (Berdalieva A. M., Kaladinov O. I. 2015).

Izlanishlar davomida olti oylik kalamushlarni uch oylik kalamushlarga

qaraganda yurak chap qorinchasi devorining epikard qavatini 4,20% ga, epikardning

tashqi plastinkasini 7,59% ga va uning ichki plastinkasini 2,78% ga qalinlashishi

aniqlangan. Shu bilan birga, miokard qavatining qalinligini esa 4,44% ga oshishishi

kuzatilgan. Bu davrda kalamushlar yuragi chap qorinchasi endokard qavatini 6,79% ga,

endokardning endotelial qavatini 2,6% ga va uning subendotelial qavatini esa 10,8% ga

qalinlashishi qayd etilgan.

Tadqiqot davomida olti oylik kalamushlarni uch oylik kalamushlarga qaraganda

yurak o‘ng bo‘lmachasi devorining epikard qavatini 4,67% ga, epikardning tashqi

plastinkasini 8,29% ga va uning ichki plastinkasini 3,84% ga qalinlashishi aniqlangan.

Shu bilan birga, miokard qavatining qalinligini esa 15,71% ga oshishishi kuzatilgan.

Ushbu davrda oq zotsiz kalamushlar yuragi o‘ng bo‘lmachasi endokard qavatini 4,16%

ga, endokardning endotelial qavatini 1,41% ga va uning subendotelial qavatini 5,92%

ga qalinlashishi qayd etilgan.

Ilmiy tekshiruvlar natijalariga ko‘ra olti oylik kalamushlarni uch oylik

kalamushlarga qaraganda yurak chap bo‘lmachasi devorining epikard qavatini,

epikardning tashqi plastinkasini 8,32% gacha va uning ichki plastinkasini 8,5% ga

qalinlashishi aniqlangan. Shuningdek miokard qavatining qalinligini esa 10,91% ga

oshishishi kuzatilgan. Bu davrda kalamushlar yuragi chap bo‘lmachasi endokard


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025

187

qavatini 6,85% ga, endokardning endotelial qavatini 7,99% ga va uning subendotelial

qavatini esa 5,95% ga qalinlashishi qayd etilgan. Oq zotsiz kalamushlar yurak

kameralari devori epikard, miokard, endokard qavatlarining qalinlashishi to‘qqiz va o‘n

ikki oylik kalamushlarda ham kuzatilgan.

Mavzuga oid adabiyotlar tahlili va tadqiqotlar metodologiyasi

Gistologik tekshiruvlar davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan

zaharlanishi natijasida yurak o‘ng qorinchasi devorining epikard qavati16,01% ga,

epikardning ichki plastinkasini 16,26% ga va uning tashqi plastinkasini 15,5% ga

ingichkalashishi aniqlangan. Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 15,03% ga

kamayishi kuzatildi. Ushbu davrda kalamushlar yuragi o‘ng qorinchasi devorining

endokard qavatini 11,88% ga, endokardning endotelial qavatini 13,22% ga va uning

subendotelial qavatini esa 10,93% ga ingichkalishishi qayd etilgan.

Izlanishlar davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan zaharlanishi

natijasida yurak chap qorinchasi devorining epikard qavatini 19,31% ga, epikardning

tashqi plastinkasini 22,13%ga va uning ichki plastinkasini 17,93%ga ingichkalashishi

aniqlangan. Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 19,18% ga kamayishi

kuzatilgan. Bu davrda kalamushlar yuragi chap qorinchasi endokard qavatini 17,4% ga,

endokardning subendotelial qavatini 17,08% ga va uning endotelial qavatni esa 17,83%

ga ingichkalishishi qayd etilgan.

Tadqiqot davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan zaharlanishi natijasida

yurak o‘ng bo‘lmachasi devorining epikard qavatini, epikardning ichki plastinkasini

15,13%ga va uning tashqi plastinkasini 15,97%ga ingichkalashishi aniqlandi. Shu bilan

birga miokard qavatining qalinligini 15,01% ga kamayishi kuzatilgan. Ushbu davrda

kalamushlar yuragi o‘ng bo‘lmachasi devorining endokard qavatini 14,71% ga,

endokardning subendotelial qavatini 15,15% ga va uning endotelial qavatni esa 14,14%

ga ingichkalishishi qayd etilgan.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025

188

Tekshiruvlar davomida uch oylik kalamushlarni etil spirtidan zaharlanishi

natijasida yurak chap bo‘lmachasi devorining epikard qavatini 12,42% ga, epikardning

ichki plastinkasini 11,76%ga va uning tashqi plastinkasini 13,65%ga ingichkalashishi

aniqlangan. Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 16,31% ga kamayishi

kuzatilgan. Ushbu davrda kalamushlar yuragi chap bo‘lmachasi devorining endokard

qavatini va uning endotelial, subendotelial qavatlarini 18,45% gacha ingichkalashishi

qayd etilgan.

Xulosa

Tajribada etanoldan zararlangan yurak devorining zaytun moyi ta’sirida qisman

qayta tiklanishi uning tarkibidagi biologik faol modda omega – 9 bilan bog‘liqligi qayd

qilingan. Zaytun moyi qabul qilgan uch oylik kalamushlar yuragi chap qorinchasi devori

barcha qavatlarining ushbu yoshdagi etanoldan zaharlangan kalamushlarnikiga nisbatan

5,93% gacha tiklanishi aniqlangan.

Shu bilan birga miokard qavatining qalinligini 5,52% ga tiklanishi qayd etilgan.

Shuningdek, endokard qavatini 5,55% ga, va endokardning endotelial qatlamini 5,41%

ga va uning subendotelial qatlamini 5,65%ga tiklanishi kuzatilgan. Zaytun moyining

detoksikatsion ta’siri natijasida, etanoldan zaharlangan laboratoriya hayvonlari yuragi

kameralari devori qalinligini qisman qayta tiklanishi to‘qqiz va o‘n ikki oylik

kalamushlarda ham kuzatilgan.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.

Ziyodullaev M.M., Ilyasov A.S. Alkogoldan zaharlanishda yurakdagi

morfologik o‘zgarishlar va bu o‘zgarishlarni korreksiyalashning yangi usuli //

O‘zbekiston tibbiyot jurnali

. – Toshkent, 2023. – 39-43 b. (14.00.00; № 08).


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025

189

2.

Ilyasov A.S., Ziyodullayev M.M. Kalamushlarning kechki postnatal

rivojlanish davrida yurak chap qorinchasi devorining mikroskopik tuzulishi. //

Doktor

axborotnomasi

. Samarqand, 2023. – 40-42 b. (14.00.00; №.20.)

3.

Ziyodullaev M.M. Dinamika rosta i razvitiya serdsa v period

postnatalьnogo razvitiya organizma //

Tibbiyotda yangi kun

. – Buxoro, 2022. – N

11(49). – P.106-111(14.00.00; №.22)

4.

Ilyasov A.S., Ziyodullayev M.M. Alkogoldan zaharalnish natijasida

yurakning makroanatomik o’zgarishlari. //

ASSOTSIATSII PULЬMONOLOGOV

sENTRALЬNOY AZII

. Toshkent, 2023. – 145-148 b. (14.00.00; № 25.)

5.

Ziyodullaev M.M., Ilyasov A.S. Macroanatomical features of the heart in

chronic alcohol intoxication and ways of its correction //

American Journal of Medicine

and Medical Sciences

2024, 14(1): 29-32. (14.00.00; № 2).