Авторы

  • Ergashov Ulug’bek Akbarali o‘g‘li
  • Ergashova Dilfuza Inomjonovna

Биографии авторов

  • Ergashov Ulug’bek Akbarali o‘g‘li

    Farg‘ona davlat universiteti, Jismoniy tarbiya va sport fakulteti, Umumkasbiyfanlarni o‘qitish metodikasi  Kafedrasi assistent-o‘qituvchisi

  • Ergashova Dilfuza Inomjonovna

    Farg‘ona davlat universiteti, Jismoniy tarbiya va sport fakulteti, Umumkasbiyfanlarni o‘qitish metodikasi  Kafedrasi assistent-o‘qituvchisi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tbir.100067

Ключевые слова:

Kalit so‘zlar: antroponimiya onomastika ingliz tili semantika grammatik tuzilish derivatsiya ismlar lug‘ati ijtimoiy-madaniy omillar nazariy tahlil qiyosiy lingvistika.

Аннотация

Anotatsiya: Mazkur maqolada ingliz tili onomastik tizimida antroponimiya sohasining shakllanishi, uning nazariy asoslari va evolyutsion rivojlanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, antroponimlarning semantik talqini, grammatik tuzilishi, ijtimoiy-madaniy omillari, boshqa tillar bilan qiyosiy o‘rganilishi, lingvistik tadqiqotlar natijalari hamda lug‘at manbalari haqida fikr yuritiladi. Ushbu jarayon tarixiy-ijtimoiy, diniy, etnik va madaniy omillar ta’sirida qanday shakllanishi ko‘rsatilib, antroponimlarning lingvistik tabiatiga oid turli nazariy yondashuvlar keltiriladi.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

266

INGLIZ TILI ONOMASTIK TIZIMIDA ANTROPONIMIYA

SOHASINING SHAKLLANISHI

Farg‘ona davlat universiteti, Jismoniy tarbiya va sport fakulteti,

Umumkasbiyfanlarni o‘qitish metodikasi Kafedrasi assistent-o‘qituvchisi

Ergashov Ulug’bek Akbarali o‘g‘li

Ergashova Dilfuza Inomjonovna

Elektron pochta:

Uergashefff@gmail.com

Anotatsiya: Mazkur maqolada ingliz tili onomastik tizimida antroponimiya

sohasining shakllanishi, uning nazariy asoslari va evolyutsion rivojlanish

xususiyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, antroponimlarning semantik talqini,

grammatik tuzilishi, ijtimoiy-madaniy omillari, boshqa tillar bilan qiyosiy

o‘rganilishi, lingvistik tadqiqotlar natijalari hamda lug‘at manbalari haqida fikr

yuritiladi. Ushbu jarayon tarixiy-ijtimoiy, diniy, etnik va madaniy omillar ta’sirida

qanday shakllanishi ko‘rsatilib, antroponimlarning lingvistik tabiatiga oid turli

nazariy yondashuvlar keltiriladi.

Kalit so‘zlar: antroponimiya, onomastika, ingliz tili, semantika, grammatik

tuzilish, derivatsiya, ismlar lug‘ati, ijtimoiy-madaniy omillar, nazariy tahlil,

qiyosiy lingvistika.

Ingliz tilida shaxs nomlarini, xususan, antroponimlarni tadqiq etish onomastik

tadqiqotlar doirasida muhim ahamiyat kasb etadi. Zero, antroponimlar jamiyatning

madaniy-maʼnaviy, ijtimoiy, tarixiy rivoji haqidagi maʼlumotlarni oʻzida

mujassamlaydi. Ingliz antroponimiyasi ayniqsa boy va rang-barang shakllanish

tarixiga ega boʻlib, uning tarixi turli davrlarda shakllangan, turli madaniy qatlamlar

bilan boyigan, turli mahalliy va xorijiy omillar taʼsirida rivojlanib kelgan.

Ushbu maqolada ingliz antroponimiyasining nazariy asoslari, semantik


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

267

talqini, grammatik xususiyatlari, ijtimoiy-madaniy omillar bilan bogʻliqligi hamda

boshqa tillar bilan taqqoslanishi haqida mulohaza yuritiladi. Maqola matni, asosan,

ingliz tilshunosligining turli davrlarida olib borilgan ilmiy izlanishlar – T.Gobbs,

J.St.Mill, X.Jozef, B.Rassel, A.Gardiner, A.P.Nepokupniy, J.Xyuz, M.Ya.Blox,

D.I.Yermolovich, Ye.S.Petrova, V.I.Bolotov, Yu.A.Karpenko, O.Yespersen,

M.Breal, E.Beyssens, L.Yelmeslev, Knud Togebyu, O.V.Zorina, T.S.Oleynik,

V.V.Dyachenko, A.K.Matveyev, P.G.Reyni, V.M.Nikitevich, F.M.Belozerov va

boshqa koʻplab olimlarning ilmiy asarlaridagi gʻoyalarga tayanadi. Shu bilan birga,

ingliz antroponimikasining oʻzbek antroponimikasi bilan qiyosiy jihatlari,

lingvistik tahlil metodi, onomastik lugʻatlar ham koʻrib chiqiladi.

Ingliz tilida shaxs nomlari uzoq asrlik tarixga ega. Antik davrdan buyon

Yevropa madaniy muhitida shakllangan ismlarning bir qismi qadimgi yunon,

qadimgi rim, german, slavyan, kelt, lotin va boshqa tillar bilan bogʻliq. Qadimgi

kelib chiqish qatlamining ayrim nomlari bugungi kungacha faol qoʻllanilmoqda.

Bu jarayonda, avvalo, qadimgi german urugʻlari, kelt qabilalari, keyinchalik esa

anglo-saksonlar, Norman bosqini, xristianlikning kirib kelishi, islom dunyosi bilan

aloqalar kabi bir qator tarixiy voqealar muhim rol oʻynagan.

P.G.Reyni tadqiqotlariga koʻra, ingliz antroponimikasining shakllanish

tarixiga bagʻishlangan eng muhim manbalar dastlab qadimgi yilnomalar va

solnomalardir. Bu solnomalar shaxs nomlarining fonetik, morfologik, semantik

xususiyatlarini, shuningdek, ularni yaratishga sabab boʻlgan etnik, ijtimoiy va diniy

omillarni yoritib beradi. Masalan, Norman bosqinidan keyin ingliz

antroponimiyasiga Normandiya kelib chiqishiga ega boʻlgan ismlar va familiyalar

kirib keldi. Shuningdek, V.M.Nikitevich ham ingliz antroponimlarining

shakllanishida turli ekstralingvistik omillar – ijtimoiy tuzum, oila anʼanalari, irqiy-

etnik madaniyatlarning oʻzaro aralashuvi alohida ahamiyat kasb etishini taʼkidladi.

Kelt tillarida shakllangan nomlar soʻzlashuv jarayonida ishlab chiqilib,

keyinchalik ularning qatori avvalgi maʼnolaridan uzilib, toʻliq fonetik moslashuvga


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

268

uchragan. Natijada bugungi kunda jamiyatda aynan shu nomlarning asl

etimologiyasidan bexabar boʻlishi mumkin, biroq ular baribir tarixiy nom sifatida

onomastik fondning ajralmas qismidir. P.G.Reyni kelt ismlarining lingvistik tahlili

asosida ularning ikki maʼnoli, bir maʼnoli, yasama shakllari mavjud ekanini, baʼzi

nomlar esa aniq subyektiv omillar, masalan, laqab beruvchilar uchun yoqimlilik

kabi hissiy jihatlarga asoslangan holda tarqalganini qayd etadi.

Ingliz antroponimiyasi tilshunoslikning ilk davrlaridan boshlab nazariy

masala sifatida diqqat markazida boʻlgan. Atoqli otlarning semantik tabiati, yaʼni

ularning maʼnoga egaligi yoki maʼnosizligi masalasi yirik faylasuf va

mantiqchilarning asarlarida oʻz ifodasini topgan. J.St.Mill fikricha, atoqli otlar

predmet yoki shaxsni nomlashda xolos, ular “yorliq” yoki “tamgʻa” kabi xizmat

qiladi va hech qanday semantik yuk tashimaydi. Bunday qarashni 20-asrda bir

qator tilshunoslar – V.Brendal, E.Beyssens, L.Yelmeslev, Knud Togebyu kabi

olimlar ham qoʻllab-quvvatlagan.

Biroq J.St.Mill gʻoyasiga qarshi chiqqan olimlar ham mavjud. Masalan,

X.Jozef “atoqli ot turdosh otdan ham kengroq maʼno qamroviga ega” deb

taʼkidlagan. Unga koʻra, shaxs nomi faqat ‘yorliq’ boʻlib qolmay, balki o'ziga xos

semantik ifodaga ham ega. Keyinchalik, bu gʻoya O.Yespersen, M.Breal kabi

tilshunoslar tomonidan rivojlantirilib, antroponimlardagi “semantik xotira”

mavjudligi taʼkidlangan. B.Rassel ham atoqli otlarning maʼno tomoni haqida

mulohazalar bildirgan va bu masalaning mantiqiy-falsafiy jihatlarini yoritishga

harakat qilgan.

A.Gardiner “Xususiy nomlar nazariyasi” asarida atoqli otni oʻrganishda

yangi bosqichni boshlab bergan. U “mujassamlangan” va “ajratilgan” atoqli otlar

tasnifini kiritgan boʻlib, har ikkala tur ham semantik-jihatdan turli darajadagi

izohni talab qilishini koʻrsatgan. Yaʼni, baʼzan shaxsga nisbatan qoʻllangan nom

alohida “semantik sur’at”ga ega boʻlsa, boshqa payt esa faqatgina ‘identifikatsion

belgi’ roʻlini bajaradi.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

269

A.P.Nepokupniy onomastikonni “xalqning maʼnaviy madaniyati tarixining

tarkibiy qismi” sifatida baholaydi. Olim atoqli otlar mazmun jihatidan yakka

predmetga taalluqli ekanini, shu bois nomning mazmuni butun xossalar majmuyiga

mos kelishini taʼkidladi. Shuningdek, M.Ya.Blox ham atoqli otlarning lingvistik

tabiati toʻgʻrisida toʻxtalar ekan, ularning chuqur maʼnoli va hissiy mazmunni

ixcham shaklda berishga xos vosita ekanini qayd etadi.

Demak, atoqli otlar semantik jihatdan mutlaqo bo‘sh yoki toʻliq maʼnosiz

emas, balki “yopiq axborot” yoki “semantik xotira” ni tashishga qodir birliklar

hisoblanadi. Bunga M.Ya.Bloxning Niagara misoli keltiriladi. Niagara atoqli oti

turganidan bu ‘Shimoliy Amerikadagi katta sharshara’ni eslatadi. Shunday qilib,

atoqli otlar semantik toʻlqinga ega boʻlib, ularning mazmuni tarix, madaniyat,

maʼlum ijtimoiy kontekst orqali toʻyinadi. D.I.Yermolovich toponimlarni tahlil

qilish jarayonida atoqli otlar lingvistik konsepsiyalarining uch guruhga ajratilishiga

eʼtibor qaratadi:

1.

Farqlanuvchi shakl nazariyasi;

2.

Oldingi bilish nazariyasi;

3.

Tilni individuallashtirish nazariyasi.

Ye.S.Petrova esa onimlarning semantik aspektini oʻrganish barobarida atoqli

otning “semantik struktura”ga va “leksik maʼnolar”ga bo‘linadigan mazmun

tarkibini taklif qiladi. Uning fikricha, “avtonimlik”, “jonlilik”, “yuz”, “jins”

semalari va “potensiallik” semalari antroponimlardagi asosiy sematik

komponentlardir. Ayni paytda, semantik tarkibni leksik fon bo‘yicha tahlil qilish

til ichida uchta darajaga asoslanadi: lingvistik, sotsiolingvistik va ekstralingvistik.

Shunga oʻxshash yondashuv V.I.Bolotov tadqiqotlarida ham

uchraydi. U atoqli otlarning ikki xil qomusiy maʼnosini ajratadi: umumiy va

individual. Umumiy maʼno onomastik leksikaning maʼlum sohada ishlatilishini


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

270

anglatadi, individual maʼno esa shu onomastik doira ichida aniq denotatga ishora

qiladi.

Baʼzi tilshunoslar fikriga koʻra, atoqli ot, ayniqsa, agar denotati butun

dunyoga mashhur boʻlsa, oʻzida maʼlum “ramziy xabar”ni ham mujassamlaydi.

Nom birlamchi apellyativ tushuncha dan farqli holda, yaxlit bir tushunchaga

aylangan boʻlishi mumkin. Masalan, Shakespeare deyish bilan inson ongida

nafaqat “ingliz shoiri, dramaturgi” tushunchasi, balki adabiyotning poydevori,

dramaturgiya ramzi, badiiy maktab timsoli kabi keng doiradagi assotsiatsiyalar

kelib chiqadi. Demak, atoqli otning tarixiy va madaniy omillar bilan boyigan

“qoʻshimcha axborot” koderlari mavjud boʻladi.

Ingliz tilida shaxs nomlarining grammatik shakllanishi bir necha tamoyillar

asosida roʻy beradi. A.S.Xornbi o‘tkazgan tadqiqotlarida shaxs nomlarini

fonologik va morfologik belgilariga koʻra uch guruhga ajratgan: a) to‘liq yoki asl

ismlar (Alexander, Agnes, Catharine, Elizabeth); b) ularning variantlari (Alastair,

Annis, Katharine, Elspeth); v) derivatlar (Alec, Aggie, Katie, Bet, Betty, Liz).

L.N.Murzin ham shaxs otining derivatsion morfologiyasi, turli tillarda

so‘zning morfologik tuzilmasini tashkil etish vositalari va usullarini tasniflashga

eʼtibor qaratadi. Shu jumladan, ingliz tilida derivatlar – qisqartirilgan, erkalash,

kichraytirish va familiyaga aylantirilgan shakllar – keng tarqalgan bo‘lib, ular

orasida aniq chegarani belgilash har doim ham oson emas. Misol uchun, John

ismidan Johnny (erkalash) shakli, Elizabeth ismidan Liz, Beth, Bettie, Betty kabi

koʻplab variantlar hosil qilinadi.

V.M.Nikitevich ismlarning bunday gipokoristik shakllarini tahlil qilarkan, -

ie, -y, -u kabi suffikslarning paydo boʻlishi Shotlandiya lahjalari bilan bogʻliq

boʻlganini taʼkidlaydi. Keyinchalik bu suffikslar nafaqat antroponimlar, balki

turdosh otlar sohasiga ham kirib kelgan: birdie, doggie, nightie kabi soʻzlar –

kattalarga nisbatan kichraytirish-erkalash munosabatini ifodalaydi.

Inglizcha antroponimlar lug‘ati da Alexander ismiga quyidagi derivatlar


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

271

keltirilgan: Al, Alec, Aleck, Alex, Alick, Ellick, Lex, Lexy, Sander, Sandie, Sandy.

Bunday derivat shakllar, odatda, doʻstona, erkalovchi, norasmiy munosabatlarda

yoki familiyaga aylanib ketgan hollarda ham foydalaniladi. Shuningdek,

ismlarning ushbu derivatsiyasi – Bettie, Betty (< Bet < Elizabeth), Johnny (< John),

Peggy (< Peg < Margaret) kabi jinslararo shakllanish vazifasiga ham ega.

M.M.Segal ismlarning qisqartirilishi masalasini o‘rganish barobarida

antroponimning to‘liq va qisqartma shakllaridagi bog‘liqlikni taʼkidlaydi. Masalan,

William – Will, Catherine – Cate/Katie. M.K.Sharashova esa ingliz

antroponimiyasida jinsiy farqlanishning ayrim shakllari yoʻqligiga eʼtibor qaratadi.

Yaʼni, baʼzan bir nom ham erkak, ham ayol ismi sifatida ishlatilishi mumkin (Alex,

Sam, Toni/ Tony kabi).

Ingliz antroponimiyasi lingvistik jihatdan boy mazmunni namoyon etish

bilan birga, ijtimoiy va madaniy omillar bilan ham uzviy bogʻlangan. J.Xyuzning

fikricha, Jon Jons kabi nomlar Uelsdagi bozor sharoitida umuman aniq maʼlumot

bera olmasligi mumkin, chunki bunday ismlar juda koʻp. Shunday vaziyatlarda

shaxsga xos laqab, familiya yoki qoʻshimcha identifikatsion belgi ishlatilishi zarur.

J.Xyuz antroponimlar referentga hech qanday xususiyat yuklamaydigan,

shunchaki “yorliq” sifatida qolib ketadigan nomlar emasligini taʼkidlaydi. Shu

jihatdan qaraganda, antroponim mavjud subyekt haqida ishonchli axborot bera

olish uchun ijtimoiy muhit, familiya, unvon va boshqalar bilan boyitilishi lozim.

Masalan, John Smith bitta “yorliq” sifatida takrorlanaverishi mumkin, ammo John

Smith the Banker yoki John Smith of Oxford aniq ijtimoiy-status belgisini ochib

beradi.

Ingliz tilidagi atoqli otlarning badiiy matndagi komik taʼsirini O.V.Zorina,

ramziy atoqli otlarning umumiy semantik va funksional xususiyatlari ni

T.S.Oleynik, ingliz va rus tillaridagi substandart antroponimlarni esa

V.V.Dyachenko

kontrastiv-sotsiologik

aspektda oʻrgangan. Shuningdek,

A.K.Matveyev antroponimlarning etimologizatsiyasida semantik motivatsiya


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

272

tamoyilini ajratib koʻrsatadi. Bu kabi izlanishlar antroponimik birliklarning lisoniy

tabiatiga, ularning adabiy matnlarda, sheʼriyatda yoki badiiy nasrda qanday shaklda

namoyon boʻlishiga eʼtibor qaratadi.

Ingliz antroponimikasining oʻzbek antroponimikasi bilan qiyosiy

oʻrganilishi xalqaro miqyosdagi onomastik tadqiqotlar doirasida tobora muhim

ahamiyat kasb etmoqda. Ikkala tizimda ham shaxs nomlari ijtimoiy-madaniy

omillarga boy ekani, ularning shakllanish tarixi turli davrlardagi siyosiy, madaniy,

diniy, etnik jarayonlar bilan toʻldirilgani kuzatiladi. Misol uchun, oʻzbek

antroponimiyasida ismlarning maʼnosi — “chiroyli”, “pok”, “toza”,

“mashaqqatlardan himoya” yoki “oʻgʻil farzand istaklari” kabi semantik xotirani

oʻzida mujassam qilishi kuzatilsa, ingliz antroponimiyasida ko‘proq bibliyaviy

(muqaddas kitoblardagi) kelib chiqish, Yevropa feodalizm davri titul va unvonlari,

urf-odatlari aks etadi.

Bu borada Ye.S.Kubryakova shaxs otlarining tarixiy jihatlarini oʻrganishda,

soʻzning hayoti va uning nutqda qoʻllanilishini belgilaydigan til va tildan tashqari

omillarni hisobga olish lozimligini taʼkidlaydi. Bir tillik jamiyatda ham turli sheva

yoki ijtimoiy qatlam vakillari bir shaxsni turlicha atashlari mumkin. Bu holat,

tabiiyki, ingliz antroponimiyasida ham, oʻzbek antroponimiyasida ham uchraydi.

Ingliz antroponimikasini oʻrganishda yordam beradigan asosiy manbalar:

“Onomastikon” (J.M.Kemble, O.Feilitzen, G.Burgess, E.Ekwall, P.H.Reaney,

Room, Webster’s, Withcombe, Ribakin va boshqalar), “The World Almanac and

Book of Facts”, “The Illustrated Biographical Dictionary” kabi lugʻatlar va

maʼlumotnomalardir. Shuningdek, oʻzbek antroponimiyasi bo‘yicha tuzilgan

lugʻatlar ham qiyosiy tahlilga imkon beradi.

Yuqorida bayon etilgan maʼlumotlar ingliz antroponiyalarining shakllanishi

va rivojlanishida bir nechta asosiy omillar borligini koʻrsatadi:


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

273

1.

Tarixiy-ijtimoiy omillar.

Qadimgi yunon, rim, german, kelt, slavyan

tillarining taʼsiri, xristianlik, Norman bosqini, keyinchalik Amerikaning

shakllanishi va boshqa voqealar tufayli ingliz ismlari va familiyalari koʻp qirrali

tizimga aylanib borgan. Bu jarayon P.G.Reany, J.Xyuz, V.M.Nikitevich kabi

olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan.

2.

Nazariy qarashlar va mantiqiy konsepsiyalar.

X.Jozef, J.St.Mill,

B.Rassel, A.Gardiner singari mutafakkirlar va tilshunoslar atoqli otning maʼnosi,

uning semantik yoki maʼnosizligi toʻgʻrisida koʻplab munozaralar yuritishgan.

Ularning fikricha, atoqli otlar toʻliq “maʼnosiz” deyish notoʻgʻri, chunki ularning

“yopiq axborot” yoki “semantik xotira” tashish xususiyati bor.

3.

Semantik tarkib va struktura masalalari.

Atoqli otlarning semantik

strukturasini turlicha talqin qilinishi (Ye.S.Petrova), atoqli otlarning “umumiy” va

“individual” qomusiy maʼnolarga ega boʻlishi (V.I.Bolotov), “ramziy xabar”ning

mavjudligi (baʼzi taniqli shaxslar nomlari yoki brend nomlari misolida) – bularning

barchasi ingliz antroponimiyasiga keng tadqiq doirasini yaratadi.

4.

Grammatik tuzilish va derivatsiya.

Ingliz antroponimiyasida

Alexander, Elizabeth, Margaret kabi nomlardan Alex, Liz, Peggy, Betsy kabi

qisqartma shakllar keng ishlatiladi. Ismlarni fonetik jihatdan moslashtirish,

erkalash va kichraytirish shakllari, baʼzan familiyaga aylangan variantlar – bular

jamiyatdagi soʻzlashuv nutqi, ijtimoiy muhit, oilaviy anʼanalar taʼsirida

shakllangan.

5.

Ijtimoiy funktsiya va kommunikativ qiymat.

Antroponimlarning

aniq yoki mavhum identifikatsiya vositasi sifatida qoʻllanishi, kasb-hunar, ijtimoiy

mavqe va boshqa belgilar bilan boyish jarayoni ham diqqatga sazovordir. Ingliz

jamiyatida John Jons, John Smith kabi nomlarning juda keng tarqalishi, ijtimoiy

ehtiyoj tufayli “qoʻshimcha” belgilar bilan boyitiladi. Bunday jarayonlar eng

qadimgi davrlardan hozirgi kungacha saqlanib, rivojlanib kelmoqda.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

274

6.

Qiyosiy nuqtai nazar va lugʻatlar roli.

Ingliz antroponimlarini

oʻzbek antroponimlari yoki boshqa tillardagi antroponimik tizimlar bilan qiyoslash

natijasida turli madaniy mentalitet, tarixiy taraqqiyot, etnik jarayonlarning

nomlardagi ifodasi ochib beriladi. Bu borada maxsus lugʻatlar, “Inglizcha shaxs

nomlari lugʻati”, “The World Almanac and Book of Facts”, “The Illustrated

Biographical Dictionary” kabi manbalar muhim rol oʻynaydi.

Shunday qilib, ingliz antroponimiyasi, bir tomondan, juda qadimiy va

murakkab tarixiy jarayonlar samarasi sifatida shakllangan boʻlsa, ikkinchi

tomondan, bugungi kun tilshunosligi oldiga turli nazariy va amaliy masalalarni

qoʻyadi. Atoqli otlarning semantikasi, grammatik tuzilishi, derivatsiyasi, ijtimoiy

funktsiyalari, tarixi va qiyosiy jihatlari hamon dolzarbligini saqlab qolgan.

Tarixiylik, ijtimoiylik va lingvistik tahlil uygʻun holda olib borilsa, ingliz

antroponimiyasining boy tadriji yanada koʻproq yoritiladi va mazkur sohada

qoʻllanilayotgan terminlar – baptismal name, Christian name, first name, given

name, personal name, forename, prename, family name, surname kabi

tushunchalarning aniq taʼrifi berishga imkon yaratadi. Xulosa qilib aytganda,

ingliz antroponimik tizimida shakllangan boy maʼlumotlar ijtimoiy tarix, madaniy

anʼanalar, lingvistik qonuniyatlar hamda maʼno qurilishining murakkab jarayonlari

bilan chambarchas bogʻliq. Inson nomlari o‘zida xalq hayoti, tarixi, ijtimoiy-

siyosiy jarayonlari, madaniyati to‘g‘risida birlamchi yoki qoʻshimcha axborot

saqlaydi. Shu bois, bunday zamonda ham antroponimika nafaqat lingvistik, balki

kengroq, tarmoqli tadqiqotlar sohasidir.

Adabiyotlar ro‘yxati (tanlab):

1.

Gardiner A.

The Theory of Proper Names.

London, 1954.

2.

Hughes J.

Family Names and Their Story.

London, 1937.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

275

3.

Mill J.S.

A System of Logic.

London, 1843.

4.

Reaney P.H.

The Origin of English Surnames.

London, 1953.

5.

Bloch M.Ya. Lingvistika nazariyalari haqida. – Moskva, 1960

(Maqoladan iqtiboslar asosida).

6.

Petrova Ye.S. Onimlar semantikasi. – Moskva, 1970.

7.

Nepokupniy A.P. Onomastikon va madaniy meros. – Leningrad, 1972.

8.

Nikitevich

V.M.

Ingliz

antroponimlarining

leksik-grmmatik

xususiyatlari. – Moskva, 1979.

9.

Sharashova M.K. Jinsiy kategoriyalar va antroponimiya. – Leningrad,

1988.

10.

Matveyev A.K.

Etymological Principles in Onomastics.

– Moskva,

1975.

11.

Webster’s Dictionary. – New York, 1988.

12.

Withcombe E.G.

The Oxford Dictionary of English Christian Names.

– Oxford, 1950.

13.

Ulug‘bek, E. (2023). Dastxat matnlarida murojaat shakllarining qo

‘llanishi.

European journal of interdisciplinary research and development

,

15

,

453-459.

14.

Ergashev, U. B. (2023). Sportchilar faoliyati davomida xorijiy

tillarning o ‘rni va ahamiyati.

Educational research in universal sciences

,

2

(11

SPECIAL), 387-390.

15.

Nurmatova, M., Ergashov, U. B., & Ergasheva, S. (2023).

Pragmalingvistikaning shakllanishi va o’rganilishi.

Бюллетень педагогов нового

Узбекистана

,

1

(5 Part 2), 23-24.

16.

Ergashov, U., & Rahimov, Z. (2023). Signature and its relationship to

speech styles. In

International conference on business management and

humanities

(Vol. 1, No. 1, pp. 68-69).


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

276

17.

Mirzayeva, D., & Ergashov, U. B. (2023). Dastxat matn

sifatida.

Бюллетень студентов нового Узбекистана

,

1

(5 Part 2), 60-62.

18.

Ergashov, U., & Sulaymonov, M. (2023). Sportchilar dasxatlarining

funksional ahamyati va xoslanishining bugungi kundagi o’rni.

Gospodarka i

Innowacje.

,

32

, 1-4.

19.

Эргашов, У. (2024). ВЛИЯНИЕ ЯЗЫКА НА КОГНИТИВНЫЕ И

ПОВЕДЕНЧЕСКИЕ

АСПЕКТЫ

СПОРТИВНОЙ

ДЕЯТЕЛЬНОСТИ.

Research and implementation

,

2

(6), 146-150.

20.

Ergashov, U. B. (2024). SPORTCHILAR DASXATINING

PSIXOLINGVISTIK HUSUSIYATLARI.

Educational Research in Universal

Sciences

,

3

(4 SPECIAL), 229-232.

21.

Ergashov, U. (2024). Sportchilar dastxatlarining psixolingvistik

tadqiqi (o ‘zbek va ingliz tili misollarida).

Research and Implementation

, 197-201.

22.

Эрназаров, Г. Н. (2023). Сложные Формы Заявлений.

Central

Asian Journal of Social Sciences and History

,

4

(10), 114-118.