https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
46
QIZAMIQ KASALLIGINING BELGILARI VA DAVOLASH
USULLARI
Navroʻzova Moxinur Anvar qizi
Toshkent shahar Yunusobod tumani 52-oilaviy poliklinika shifokori
Annotatsiya:
Qizamiq kasalligi
—
bu yuqori yuqumli virusli infektsiya
bo‘lib, u asosan bolalar va yoshlar orasida keng tarqalgan. Kasallikning asosiy
sababi qizamiq virusining odamdan odamga havo-
tomchi yo‘li orqali yuqishidir.
Bu virus nafas yo‘llariga kirib, organizmda keng
tarqaladi va turli belgilarga sabab
bo‘ladi. Qizamiqning asosiy belgilaridan biri yuqori harorat, teri ustida qizil
dog‘lar paydo bo‘lishi, shuningdek, yo‘tal, burun oqishi va ko‘z qizarishi
hisoblanadi.
Kalit soʻzlar:
qizamiq, virus, yoʻtal, holsizlik, immunitet, bolalar, emlash,
davolash, asoratlar.
Qizamiq kasalligining inkubatsiya davri odatda o‘n to‘rt kun atrofida bo‘ladi.
Bu davrda kasallikning hech qanday belgisi sezilmaydi, ammo virus organizmda
faol ravishda ko‘payadi. Keyinchalik, yuqori harorat ko‘tarilishi, bosh og‘rig‘i,
umumiy holsizlik,
ishtahaning kamayishi kabi alomatlar paydo bo‘ladi. Ko‘zlar
qizarib, yiringli suyuqlik bilan to‘lishi mumkin, bu esa kon’yunktivit deb ataladi.
Burun oqishi va yo‘tal ham kuzatiladi. Ushbu belgilar paydo bo‘lganidan keyin
terida qizil dog‘lar chiqadi, ular
boshda, yuzda boshlanib, keyin butun tanaga
tarqaladi. Dog‘lar bir necha kun davomida mavjud bo‘lib, so‘ngra asta
-sekin
yo‘qoladi.
Qizamiq kasalligining eng xavfli tomoni uning asoratlaridir. Asoratlar
orasida o‘pka yallig‘lanishi, quloq infektsiyalari, miya yallig‘lanishi (ensefalit) va
boshqa og‘ir holatlar bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, yosh bolalar va immuniteti zaif
odamlar uchun bu kasallik
juda xavfli hisoblanadi. Shu sababli, qizamiqni o‘z
vaqtida aniqlash va davolash juda muhimdir.[1]
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
47
Qizamiq kasalligini davolashda asosan simptomatik terapiya qo‘llaniladi.
Haroratni pasaytirish uchun antipiretik dorilar beriladi, shuningdek, organizmni
suvsizlanishdan saqlash uchun ko‘p miqdorda suyuqlik ichish tavsiya etiladi.
Yo‘tal va burun oqishini yengillashtirish uchun tegishli dori vositalari qo‘llanadi.
Ko‘zlarni yengillashtirish uchun maxsus tomchilar va gigiyena qoidalariga rioya
qilish zarur. Shuningdek, bemorni tinch va toza muhitda saqlash, to‘liq dam olish
imkoniyatini yaratish muhimdir. Qizamiqni oldini olishda emlash eng samarali
usul hisoblanadi. Bolalar va kattalar uchun qizamiqga qarshi emlash milliy
immunizatsiya dasturlarining ajralmas qismidir. Emlash natijasida organizmda
virusga qarshi immunitet hosil bo‘ladi, bu esa kasallikning oldini o
lishga yordam
beradi. Emlashdan keyin ba’zan yengil nojo‘ya ta’sirlar kuzatilishi mumkin, lekin
ular qisqa muddatli va xavfsiz hisoblanadi.[2]
Qizamiq kasalligi bilan og‘rigan bemorlar uchun alohida e’tibor berish zarur.
Kasallik vaqtida bemorni boshqa odamlar bilan aloqadan saqlash, ayniqsa
immuniteti zaif shaxslar bilan muloqotni cheklash muhimdir. Bemorni izolyatsiya
qilish orqali virusning tarqalishini kamaytirish mumkin. Shuningdek, gigiyena
qoidalariga qat’iy rioya qilish, qo‘lni tez
-tez yuvish, yuz va burunni toza saqlash
zarur. Qizamiq
kasalligi bilan bog‘liq muammolarni kamaytirish uchun sog‘lom
turmush tarzini yuritish, to‘g‘ri ovqatlanish va yetarli miqdorda vitaminlar qabul
qilish tavsiya etiladi. Immunitetni mustahkamlash orqali organizm virusga qarshi
kurashishda kuchayadi. Bundan tashqari, kasallikning oldini olish uchun jamoat
joylarida ko‘p odam yig‘iladigan joylardan saqlanish, ayniqsa epidemiyalar paytida
ehtiyot choralarini ko‘rish zarur.
[3]
Bugungi kunda dunyo bo‘ylab qizamiq kasalligining oldini olish bo‘yicha
ko‘plab tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ko‘plab mamlakatlarda bolalarni
qizamiqdan emlash majburiy hisoblanadi. Bu kasallikning tarqalishini sezilarli
darajada kamaytirdi va ko‘plab hayotlarni saqlab qoldi. Shunga qaramay, ba’zi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
48
hududlarda emlash darajasi pastligi sababli qizamiqning yangi epidemiyalari
yuzaga kelmoqda. Shu bois, kasallikning oldini olish va nazorat qilish bo‘yicha
ishlarni davom ettirish zarur.[4]
Qizamiq kasalligining davolash va oldini olish usullarini to‘g‘ri qo‘llash
orqali uning salbiy ta’sirlarini kamaytirish mumkin. Kasallikning o‘z vaqtida
aniqlanishi va to‘g‘ri davolanishi bemorning tezroq sog‘ayishiga yordam beradi.
Emlash esa kasallikning oldini olishda eng samarali vosita hisoblanadi. Shu
sababli, har bir inson o‘z sog‘lig‘iga e’tibor berib, zarur profilaktik choralarni
ko‘rishi lozim.[5]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, qizamiq kasalligi
—
yuqori yuqumli virusli infektsiya
bo‘lib, u o‘z vaqtida aniqlanmasa, jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin.
Kasallikning asosiy belgilariga yuqori harorat, terida qizil dog‘lar, yo‘tal, burun
oqishi va ko‘z qizarishi kiradi. Davolashda simptomatik terapiya qo‘llaniladi, lekin
eng muhim chora emlashdir. Emlash orqali qizamiqning oldini olish mumkin va bu
nafaqat shaxsiy, balki jamoat sog‘lig‘i uchun ham muhimdir. Shuning uchun
qizamiq kasalligidan himoyalanish uchu
n barcha zarur choralarni ko‘rish, sog‘lom
turmush tarzini olib borish va vaqtida tibbiy yordamga murojaat qilish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdullayev, S. (2025). "Qizamiq kasalligi etiologiyasi va zamonaviy
davolash usullari". Tibbiyot va profilaktika jurnali, 12(1), 45-58. Toshkent:
Sog‘liqni saqlash nashriyoti.
2. Islomova, N. (2024). "Qizamiq kasalligi va unda qo‘llaniladigan vositalar".
Sog‘liqni saqlash va tibbiyot konferensiyasi materiallari, 7(2), 102
-110. Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi nashriyoti.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
49
3. Karimov, T. (2024). "Qizamiq kasalligi etiologiyasi, epidemiologiyasi va
patogenezi". Sanepid Navoiy ilmiy jurnali, 5(3), 33-47. Navoiy: Sanepid
nashriyoti.
4. Qodirov, M. (2023). "O‘zbekistonda qizamiq bilan bog‘liq epidemik
vaziyat va nazorat choralari". Epidemiologiya va sanitariya jurnali, 10(4), 15-25.
Toshkent: Epidemiologiya nashriyoti.
5. Rasulova, D. (2022). "Qizamiq kasalligi: klinik belgilari va davolash
strategiyalari". Pediatriya va bolalar tibbiyoti jurnali, 8(1), 58-70. Toshkent:
Pediatriya nashriyoti.
6. Xolmatova, L. (2021). "Qizamiqga qarshi emlash va uning ahamiyati".
Immunizatsiya va profilaktika jurnali, 3(2), 22-30. Toshkent: Immunizatsiya
nashriyoti.
7. Ergashev, B. (2020). "Qizamiq kasalligi va uning oldini olish choralari".
Tibbiyot fanlari bo‘yicha ilmiy maqolalar to‘plami, 15(1), 77
-88. Toshkent:
Tibbiyot nashriyoti.
