https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
50
POLIMIYELIT KASALLIGINING BELGILARI VA DAVOLASH
USULLARI
Navr
oʻ
zova Moxinur Anvar qizi
Toshkent shahar Yunusobod tumani 52-oilaviy poliklinika shifokori
Annotatsiya:
Poliomiyelit kasalligi
—
bu asosan bolalarda uchraydigan, asab
tizimini zararlovchi yuqumli kasallik bo‘lib, poliovirus deb ataluvchi virus
tomonidan yuzaga keladi. Bu kasallik asosan og‘iz orqali yuqadi va ichak orqali
organizmga kiradi. Poliovirus organizmga kirgach, u asosan ichak shilliq qavatida
ko‘payadi, so‘ngra qon aylanish tizimiga o‘tadi va markaziy asab tizimining nerv
hujayralarini zararlaydi.
Kalit soʻzlar:
polimiyelit, bemor, davolash, isitma, nerv hujayralari,
charchoq, holsizlik, markaziy asab tizimi.
Poliomiyelitning dastlabki belgilari ko‘pincha oddiy sovuq tushish yoki
grippga o‘xshash bo‘ladi. Bemor isitma, bosh og‘rig‘i, charchoq, umumiy zaiflik,
bo‘yin va orqa mushaklarida og‘riq his qiladi. Shuningdek, qusish, ishtahaning
yo‘qolishi, ko‘ngil ayni
shi kabi alomatlar ham kuzatiladi. Kasallikning bu bosqichi
ko‘pincha o‘n kun davom etadi va ko‘pchilik bemorlar shu bosqichda to‘liq
sog‘ayib ketadi.
Ammo
ba’zi hollarda virus markaziy asab tizimiga o‘tib, nerv
hujayralarini zararlaydi va bu holat og‘ir asoratlarga olib keladi. Poliomiyelitning
bu bosqichida bemorlar mushaklarning zaiflashuvi va falajlanishiga duch keladi.
Ko‘pincha oyoq mushaklari falaji kuzatiladi, lekin ba’zida qo‘l yoki hatto nafas
olish uchun javobgar bo‘lgan mushaklar ham zararlanadi. Mushaklarning falaji
og‘ir bo‘lsa, bemor nafas olish qiyinlashadi va hayot uchun xavf tug‘iladi.
[1]
Poliomiyelit virusining markaziy asab tizimiga kirishining sabablari to‘liq
o‘rganilmagan, ammo immun tizimining javobi va virusning genetik xususiyatlari
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
51
muhim rol o‘ynaydi. Virusning asab tizimiga kirishi natijasida nerv hujayralari
nobud bo‘ladi, bu esa mushaklarning ishlash qobiliyatini yo‘qotishiga olib keladi.
Mushaklar zaiflashishi va falajlanishi bemorning hayot sifatini sezilarli darajada
yomonlashtiradi. Poliomiyelit kasalligini davolashda virusga qarshi maxsus dori
vositalari yo‘q. Shuning uchun davolash asosan simptomatik va reabilitatsiyaga
qaratilgan. Bemor isitmasini tushirish, og‘riqlarni kamaytirish, shuningdek,
infeksiya rivojlanishini oldini olish uchun antibiotiklar belgilanadi. Mushaklarning
falaji va zaiflashuvi uchun fizioterapiya, massaj va maxsus mashqlar muhim
ahamiyatga ega. Shuningdek, og‘ir holatlarda nafas olish mushaklarini qo‘llab
-
quvvatlash uchun sun’iy nafas olish apparatlari qo‘llaniladi.
[2]
Poliomiyelit kasalligini oldini olishda emlashning o‘rni beqiyosdir.
Poliomiyelitga qarshi emlash bolalar o‘limining oldini olishda eng samarali usul
hisoblanadi. Emlash dastlab virusning zaiflashtirilgan shakli yoki o‘lik virusidan
tayyorlanadi va organizmga yuborilganda immunitetni shakllantiradi. Bu
immunitet keyinchalik haqiqiy virus bilan uchrashganda organizmni himoya qiladi.
O‘zbekiston va ko‘plab boshqa mamlakatlarda polimiyelitga qarshi emlash keng
joriy etilgan va bu kasallikning tarqalishini sezilarli darajada kamaytirdi.
Poliomiyelitning ijtimoiy va iqtisodiy oqibatlari ham katta. Kasallik tufayli yuzaga
keladigan falajlanishlar ko‘plab bemorlarni hayot davomida nogironlikka olib
keladi. Bu esa oilalarga moliyaviy va ruhiy yuk bo‘lib tushadi. Shuningdek,
sog‘liqni saqlash tizimiga qo‘shim
cha yuk tushadi, reabilitatsiya va davolash uchun
katta mablag‘lar ajratilishi talab etiladi. Shu sababli, polimiyelitga qarshi kurashish
va oldini olish choralarini kuchaytirish jamiyat uchun juda muhimdir. Kasallikning
oldini olish uchun aholining barcha qatlamlariga polimiyelit haqida to‘g‘ri
ma’lumot berish, emlash kampaniyalarini muntazam o'tkazish va gigiena
qoidalariga rioya qilish zarur. Shuningdek, bemorlarni erta aniqlash va tezkor
tibbiy yordam ko‘rsatish ham kasallikning og‘ir asoratlarini kamaytirishga yordam
beradi.[3]
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
52
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, polimiyelit kasalligi jiddiy asoratlarga olib kelishi
mumkin bo‘lgan yuqumli kasallikdir. Uning belgilari dastlab oddiy sovuq tushish
kabi bo‘lishi mumkin, ammo asab tizimining zararlanishi mushaklarning
falajlanishiga olib keladi. K
asallikning samarali davosi yo‘q, shuning uchun oldini
olish eng muhim choradir. Poliomiyelitga qarshi emlash bolalarni va butun
jamiyatni kasallikdan himoya qilishda asosiy vositadir. Gigiena qoidalariga rioya
qilish, kasallik haqida to‘g‘ri ma’lumot berish va tibbiy yordamni o‘z vaqtida olish
kasallikning tarqalishini kamaytiradi va uning og‘ir oqibatlarini oldini oladi. Shu
bilan birga, kasallikdan aziyat chekayotgan bemorlar uchun reabilitatsiya va
qo‘llab
-quvvatlash tizimini rivojlantirish zarur. Poliomiyelitga qarshi kurashish
bo‘yicha xalqaro hamkorlik va mamlakat ichidagi profilaktik tadbirlar kasallikni
butunlay yo‘q qilishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov A., Tursunov B. “Poliomiyelit kasalligining klinik belgilari va
davolash usullari” —
Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2023.
2. Islomova M. “Poliomiyelit: alomatlar, diagnostika va profilaktika” —
Toshkent: Sog‘liqni saqlash nashriyoti, 2022.
3. Rustamov S., Yo‘ldoshev D. “Bolalarda poliomiyelit: belgilari va
zamonaviy davolash usullari” —
Samarqand: Ilm-fan nashriyoti, 2021.
4. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi “Poliomiyelitga
qarshi emlash va davolash bo‘yicha tavsiyalar” —
Toshkent: Davolash nashriyoti,
2022.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
53
5. Mirzaev A. “Yuqori xavfli poliovirus infektsiyalarining oldini olish va
davolash” —
Toshkent: Ilmiy tibbiyot nashriyoti, 2020.
6. Qodirova N. “Poliomiyelitning asoratlari va reabilitatsiya usullari” —
Andijon: Sog‘liqni saqlash nashriyoti, 2021.
7. Abdurahmonov J. “Poliomiyelit kasalligida zamonaviy terapevtik
yondashuvlar” —
Toshkent: Tibbiyot va sog‘liq nashriyoti, 2020.
