Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
81
TURIZMDA GENDER TENGLIGI VA AYOLLAR ISHTIROKI
Sodiqova Feruza Nodirbek qizi
Namangan muhandislik-texnologiya instituti
Turizm yo‘nalishi 2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada turizm sohasida gender tengligi masalasi va
ayollar ishtirokining hozirgi holati, dolzarb muammolari hamda rivojlanish
imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ayollar turizmning turli tarmoqlarida faoliyat
yuritayotgan bo‘lsa-da, rahbarlik lavozimlaridagi ulushi past bo‘lib qolmoqda.
Shuningdek, ularning mehnat sharoitlari, ijtimoiy himoyasi va imkoniyatlardan
foydalanish darajasi turlicha bo‘lib, bu sohaga nisbatan gender yondashuv zaruratini
ko‘rsatadi. Maqolada gender tenglikni ta’minlashga qaratilgan xalqaro tashabbuslar,
O‘zbekistonda ayollarni qo‘llab-quvvatlash siyosatlari, trening va ta’lim dasturlari,
hamda ijtimoiy-iqtisodiy ta’sirlar yoritiladi. Shuningdek, turizmda ayollarning
tadbirkorlik faoliyati, innovatsion loyihalarda ishtiroki hamda ularni moliyaviy
jihatdan rag‘batlantirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Kalitso‘zlar:
turizm, gender tengligi, ayollar ishtiroki, ayollar mehnati, rahbarlik
lavozimlari, ayollar tadbirkorligi, gender siyosati, ijtimoiy tenglik, iqtisodiy
imkoniyatlar, xalqaro tashabbuslar, O‘zbekiston turizmi, ayollar huquqlari, ayollarni
qo‘llab-quvvatlash, barqaror rivojlanish, turizmda innovatsiyalar
Аннотация:
В данной статье рассматриваются вопросы гендерного
равенства и участия женщин в сфере туризма, а также анализируются текущая
ситуация, актуальные проблемы и перспективы развития. Несмотря на активную
занятость женщин в различных секторах туризма, их доля в руководящих
должностях остается низкой. Кроме того, условия труда, социальная защита и
доступ к возможностям у женщин варьируются, что подчеркивает
необходимость гендерного подхода в данной отрасли. В статье освещаются
международные инициативы по обеспечению гендерного равенства,
государственная политика Узбекистана по поддержке женщин, образовательные
программы и их социально-экономическое влияние. Также рассматривается
предпринимательская активность женщин в туризме, их участие в
инновационных проектах и возможные пути финансового стимулирования.
Ключевые слова:
туризм, гендерное равенство, участие женщин, женский
труд, руководящие должности, женское предпринимательство, гендерная
политика, социальное равенство, экономические возможности, международные
инициативы, туризм Узбекистана, права женщин, поддержка женщин,
устойчивое развитие, инновации в туризме
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
82
Annotation:
This article explores the issue of gender equality and women's
participation in the tourism sector, analyzing the current state, key challenges, and
development prospects. Although women are actively engaged in various areas of
tourism, their representation in leadership positions remains low. Additionally,
working conditions, social protection, and access to opportunities for women vary,
highlighting the need for a gender-sensitive approach in the industry. The article
examines international initiatives aimed at promoting gender equality, Uzbekistan’s
policies supporting women, educational programs, and their socio-economic impacts.
It also discusses women’s entrepreneurial activities in tourism, their involvement in
innovative projects, and possible financial support mechanisms.
Keywords:
tourism, gender equality, women’s participation, women’s labor,
leadership roles, female entrepreneurship, gender policy, social equity, economic
opportunities, international initiatives, tourism in Uzbekistan, women’s rights, support
for women, sustainable development, tourism innovations
Turizm sohasida gender tengligi va ayollar ishtiroki global miqyosda muhim va
dolzarb masalalardan biridir. Turizm nafaqat iqtisodiy o‘sishning manbai, balki
ijtimoiy inklyuziya, barqaror rivojlanish va madaniyatlararo muloqotni rivojlantirish
vositasi sifatida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, bu sohada ayollar ishtiroki
keng ko‘lamda namoyon bo‘lib, ular xizmat ko‘rsatish, mehmondo‘stlik,
hunarmandchilik, madaniy faoliyat, mahalliy gidlik, sayyohlik infratuzilmasi va
marketing kabi yo‘nalishlarda faoliyat yuritmoqda. Biroq, ushbu faol ishtirokka
qaramay, ayollar mehnati ko‘plab to‘siqlar va gender tengsizligi muammolari bilan
to‘qnash kelmoqda. Jahon Turizm Tashkiloti (UNWTO) statistik ma’lumotlariga
ko‘ra, global turizmda band bo‘lgan ishchi kuchining 54 foizini ayollar tashkil qiladi,
ammo rahbarlik lavozimlaridagi ulushi sezilarli darajada past. Bu holat, ayniqsa,
rivojlanayotgan mamlakatlarda kuchliroq aks etadi. Ayollar ko‘pincha vaqtinchalik,
past haq to‘lanadigan yoki norasmiy ish o‘rinlariga yo‘naltirilgan bo‘lib, bu ularning
iqtisodiy mustaqilligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Gender tengsizligining asosiy
sabablari orasida patriarxal madaniyat qoldiqlari, ta’lim va kasbiy tayyorgarlikdagi
nomutanosiblik, oilaviy majburiyatlar, ayollar xavfsizligiga doir muammolar,
shuningdek, iqtisodiy resurslarga (moliyalashtirish, kreditlar, mulkka egalik)
cheklangan kirish imkoniyatlari keltiriladi. Shu bois, ayollar nafaqat oddiy xodim
sifatida, balki turizmda yetakchi, tadbirkor va innovator sifatida faol ishtirok etishi
uchun maxsus sharoitlar yaratish zarurdir. O‘zbekiston tajribasiga nazar solsak, ayollar
turizmning bir qator yo‘nalishlarida faol ishtirok etmoqda. Xususan, oilaviy mehmon
uylari tashkil etish, milliy taomlar tayyorlash, xalq amaliy san’ati buyumlari yasash,
etno-turizmga oid loyihalarda qatnashish orqali nafaqat iqtisodiy daromad
topishmoqda, balki mamlakatimizning turizm salohiyatini oshirishga hissa
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
83
qo‘shishmoqda. “Ayollar daftari”, “Hunarmand ayollar” platformalari, turizmda
ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash dasturlari orqali ko‘plab ijobiy natijalarga
erishilmoqda. Shu bilan birga, O‘zbekistonda ayollar uchun treninglar, kasb-hunar
o‘rgatuvchi kurslar, onlayn ta’lim loyihalari orqali ularning malakasini oshirish
choralari ham ko‘rilmoqda. Ayollar turizmda tadbirkor sifatida, ayniqsa qishloq
hududlarida, sezilarli natijalarga erishmoqda. Qishloq turizmi, agro-turizm, ziyorat
turizmi, hunarmandchilik bilan bog‘liq xizmatlar ayollar uchun daromad manbai
bo‘libgina qolmay, ularni jamiyatda faolroq ishtirok etishga ham undamoqda. Ayollar
tomonidan tashkil etilgan oilaviy mehmonxonalar, ko‘rgazmalar, xalqona ustaxonalar
nafaqat milliy merosimizni targ‘ib qiladi, balki barqaror turizmga xizmat qiladi.
Gender tengligini ta’minlashda xalqaro tajribalar ham e’tiborga molikdir. Masalan,
Skandinaviya mamlakatlarida turizm sohasidagi ayollarning rahbarlik lavozimlaridagi
ulushi 40 foizdan oshgan. Bunday natijaga davlat siyosati, tenglikni qo‘llab-
quvvatlovchi qonunchilik, bolali ayollar uchun yaratilgan mehnat sharoitlari, hamda
genderga yo‘naltirilgan iqtisodiy dasturlar sababli erishilgan. O‘zbekistonda ham
shunday tizimli yondashuvlar kengaytirilsa, turizm sohasida ayollar ishtiroki yanada
mustahkamlanadi. Raqamli texnologiyalarning joriy etilishi ayollarga yangi
imkoniyatlar ochmoqda. Masalan, ayollar ijtimoiy tarmoqlar orqali sayyohlik
xizmatlarini reklama qilmoqda, onlayn bronlash tizimlarida faol ishlamoqda, internet
orqali xalqaro mijozlar bilan ishlayapti. Bu holat ularni bozorda raqobatbardosh qiladi.
Shu bilan birga, raqamli platformalar orqali ayollar o‘z mahsulotlarini eksport qilish
imkoniyatiga ham ega bo‘lmoqda. Gender tengligi turizmning barqaror rivojlanishi
uchun muhim omil hisoblanadi. Ayollarning salohiyatidan to‘liq foydalanish nafaqat
iqtisodiy, balki ijtimoiy va madaniy taraqqiyot uchun ham ijobiy natijalar beradi.
Turizmda gender tengligini ta’minlash uchun quyidagi yo‘nalishlarda tizimli ishlar olib
borilishi lozim: ayollar uchun yetakchilik ko‘nikmalarini rivojlantirish bo‘yicha
treninglar tashkil etish, ularni strategik rejalashtirish jarayonlariga jalb etish, moliyaviy
resurslarga teng kirishni ta’minlash, bolali ayollar uchun moslashtirilgan mehnat
sharoitlarini yaratish, shuningdek, turizm sohasidagi ta’lim dasturlarini genderga
sezgir shaklda qayta ishlab chiqish. Xulosa qilib aytganda, turizmda gender tengligini
ta’minlash va ayollar ishtirokini kuchaytirish jamiyatimizda inklyuziv va barqaror
taraqqiyot sari muhim qadam hisoblanadi. Bu boradagi harakatlar nafaqat ayollar
manfaatiga, balki umumiy iqtisodiy o‘sish va turizm sohasining global
raqobatbardoshligini ta’minlashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, gender tengligini
ta’minlash turizm sohasida xizmat sifati va mijozlar ehtiyojlariga moslashuvchanlikni
oshirishga ham olib keladi. Ayollarning turizm xizmatlaridagi yondashuvi,
mehmondo‘stlikdagi tabiiy ko‘nikmalari, madaniyatlararo muloqotni osonlashtirish
salohiyati xizmatlar turini diversifikatsiya qilishda muhim rol o‘ynaydi. Bunday
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
84
salohiyatni ro‘yobga chiqarish uchun esa hukumat, xususiy sektor va nodavlat
tashkilotlar o‘rtasida yaqin hamkorlik talab etiladi.
Turizmda gender yondashuvini kuchaytirish uchun xalqaro tajribalardan saboq
olish foydalidir. Masalan, Ispaniya, Kanada, Yangi Zelandiya va Avstraliya kabi
davlatlar turizm strategiyalarini ishlab chiqishda genderga yo‘naltirilgan tahlil, statistik
monitoring va indikatorlar asosida qarorlar qabul qilishadi. Bu davlatlarda har yili
turizm sektorida ishlovchi ayollar soni, ularning daromadlari, lavozim darajasi
bo‘yicha tahliliy hisobotlar e’lon qilinadi. O‘zbekiston ham kelgusida UNWTO bilan
hamkorlikda gender statistikasi va monitoring tizimini takomillashtirsa, bu masalada
samarali va o‘lchovli yondashuvni shakllantiradi.
Bundan tashqari, ayollarni ijtimoiy himoya qilish turizmda barqaror mehnat
muhitini yaratish uchun zarur omillardandir. Ayniqsa, pandemiya davrida ayollar
turizm ish o‘rinlarining katta qismini yo‘qotganligi ma’lum bo‘ldi. UNWTO
hisobotlariga ko‘ra, pandemiyadan zarar ko‘rgan har ikki ish o‘rnidan biri ayollarga
tegishli bo‘lgan. Shu bois, post-pandemiya davrida ayollarni qayta ish bilan ta’minlash,
ularga imtiyozli kreditlar ajratish va onlayn ish formatlarini kengaytirish orqali
tiklanish jarayoni tezlashtirilishi lozim.
Ta’lim tizimida ham ayollarning turizm sohasidagi salohiyatini oshirishga
qaratilgan maxsus yo‘nalishlar ishlab chiqilishi muhimdir. Ayniqsa, oliy ta’lim
muassasalarida “Turizmda gender siyosati”, “Xotin-qizlar tadbirkorligi” kabi amaliy
kurslar joriy etilishi ularni yetakchilik va tashabbuskorlikka undaydi. Shu bilan birga,
ayollar uchun mentorlik dasturlarini yo‘lga qo‘yish, ularni muvaffaqiyatli turizm
tadbirkorlari bilan bog‘lash, tajriba almashish muhitini yaratish ularning shaxsiy
rivojlanishida katta rol o‘ynaydi. Media va axborot vositalari ham turizmda gender
tengligi mavzusini kengroq yoritishi, ijobiy namunalarni ommalashtirishi kerak.
Ayollar tomonidan tashkil etilgan muvaffaqiyatli mehmonxonalar, gidlik xizmatlari,
etno-loyihalar haqida maxsus dasturlar, maqolalar, hujjatli filmlar jamiyatda
motivatsion muhitni yaratadi. Ayniqsa, qishloq joylardagi ayollar uchun bu kabi
ko‘rinmas namunalar ilhom manbai bo‘lishi mumkin. Xulosa qilib aytganda, turizmda
gender tengligi nafaqat ayollar huquqlarini ta’minlash masalasi, balki iqtisodiy
barqarorlik, xizmatlar sifati, ijtimoiy inklyuziya va innovatsion taraqqiyot omili
sifatida qaralishi zarur. Ayollar turizm sohasiga nafaqat mehnat kuchi, balki ijod,
g‘oya, qadriyat va madaniyat olib kiradi. Ularning ishtirokini rag‘batlantirish orqali
mamlakatning turistik jozibadorligi, ijtimoiy muvozanati va xalqaro imiji
mustahkamlanadi. Kelgusida bu boradagi sa’y-harakatlar quyidagi strategik
yo‘nalishlar
asosida
davom
ettirilishi
kerak:
–
Turizmda
gender
tahlil
asosida
siyosat
ishlab
chiqish;
–
Raqamli
platformalarda
ayollar
tadbirkorligini
qo‘llab-quvvatlash;
– Mahalliy ayollar uchun kasb-hunar o‘rgatish dasturlarini kuchaytirish;
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
85
– Ayollar ishtirokidagi innovatsion turizm loyihalarini grantlar orqali moliyalashtirish;
– Gender tengligiga oid milliy monitoring tizimini yaratish. Shunday qilib, turizmda
gender tengligi masalasiga strategik yondashuv bilan qaralsagina, bu soha nafaqat
iqtisodiy foyda, balki ijtimoiy adolat, madaniy barqarorlik va global taraqqiyotning
samarali vositasiga aylanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
UNWTO (World Tourism Organization)
. (2022).
Global Report on Women in
Tourism,
Second
Edition
.
Madrid:
UNWTO
Publishing.
– Turizmda ayollar ishtiroki, gender tengligi va siyosiy yondashuvlar haqida
asosiy xalqaro hisobot.
2.
United Nations Women
. (2021).
Gender Equality and Sustainable Tourism
Development
.
New
York:
UN
Women
Publications.
– Gender tengligi va barqaror turizm o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qiluvchi
manba.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi
. (2024).
Turizm
sohasining rivojlanish tendensiyalari va gender masalalari bo‘yicha hisobot
.
Toshkent.
– O‘zbekistondagi statistik holatlar, ayollar ishtiroki va hukumat siyosati.
4.
Mamatov A., Raximova D.
(2023).
Turizmda ayollar faolligi va gender tengligi:
ijtimoiy-iqtisodiy tahlil
. // Iqtisodiyot va jamiyat jurnalining 4-soni.
– Mahalliy tahliliy maqola, turizm sohasida gender masalasi yuzasidan.
5.
OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development)
. (2020).
Women in Tourism: Overcoming the Barriers
. Paris: OECD Publishing.
– Ayollar mehnati, tadbirkorligi va gender siyosatidagi yondashuvlar.
6.
Qodirova M. A.
(2022).
Ayollar tadbirkorligi va mahalliy turizmni
rivojlantirishda ularning roli
. // “Barqaror taraqqiyot yo‘lida” ilmiy to‘plam.
– Ayollarning qishloq turizmida ishtiroki va iqtisodiy samaradorligi haqida
tadqiqot.
7.
WTTC (World Travel and Tourism Council)
. (2021).
Women Empowerment
in
Travel
&
Tourism
.
London:
WTTC
Research
Unit.
– Xalqaro turizm bozorida ayollar holati va ularni qo‘llab-quvvatlash siyosatlari.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori
(2022-yil 7-mart, PQ–158-son).
Xotin-qizlarning ijtimoiy faolligini oshirish va ularni har tomonlama qo‘llab-
quvvatlash
strategiyasi
.
– Davlat siyosatidagi yondashuvlarni huquqiy asosda yoritadi.
9.
ILO (International Labour Organization)
. (2019).
Women and Men in the
Informal
Economy:
A
Statistical
Picture
.
Geneva.
– Norasmiy mehnat bozorida ayollar ulushi, jumladan turizm sohasidagi
ko‘rsatkichlar.
10.
Zokirova G. S.
(2021).
O‘zbekiston turizmida ayollar mehnati: muammo va
yechimlar
. // “Jamiyat va Innovatsiyalar” ilmiy jurnali.
