ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-6
203
SUN’IY INTELLEKTNING TA’LIMDAGI ROLI VA ISTIQBOLLARI
Baxodirova Mahliyo Ilhomovna
Student of Termiz state Pedagogical Institute
Abstract
: Mazkur maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining ta’lim tizimida
qo‘llanilishi, ularning asosiy funksiyalari, afzalliklari va yuzaga keladigan muammolari
tahlil qilingan. SI yordamida shaxsiylashtirilgan o‘qitish, avtomatlashtirilgan baholash,
virtual yordamchilar va til o‘rganish jarayonida erishilayotgan yutuqlar yoritilgan.
Shuningdek, maqolada sun’iy intellektdan foydalanish bo‘yicha jahon tajribalari va
kelajakdagi istiqbollar ham muhokama etilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, SI
texnologiyalari ta’lim jarayonini tubdan o‘zgartirish salohiyatiga ega bo‘lsa-da, ularni
joriy etishda axborot xavfsizligi va pedagogik yondashuvlar muhim omil hisoblanadi.
Kalit so’zlar
:sun’iy intellekt, ta’lim texnologiyalari, shaxsiylashtirilgan o‘qitish,
avtomatlashtirilgan baholash, raqamli ta’lim, innovatsiya, kelajak ta’limi.
XXI asrda raqamli transformatsiya har bir sohada sezilarli o‘zgarishlarga olib
kelmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining rivojlanishi ta’lim tizimiga
chuqur kirib bormoqda. Bugungi kunda SI nafaqat texnik, balki gumanitar sohalarda ham
samarali qo‘llanilmoqda. Ta’lim jarayonini avtomatlashtirish, o‘quvchilarga individual
yondashuvni ta’minlash va o‘qituvchilarning yukini kamaytirish SI texnologiyalarining
asosiy vazifalaridan biridir. Ushbu maqolada SIning ta’limdagi roli, qo‘llanish sohalari,
afzalliklari, mavjud muammolar va istiqbollari tahlil qilinadi.
Sun’iy intellekttning ta’lim tizimidagi asosiy roli.
Shaxsiylashtirilgan o‘qitish —
bu har bir o‘quvchining individual ehtiyojlari, qiziqishlari, bilim darajasi va o‘rganish
uslubiga moslashtirilgan ta’lim jarayonidir. Bu yondashuvda barcha o‘quvchilarga bir xil
darsni o‘qitish o‘rniga, har biriga mos o‘qitish metodlari, materiallar va temp tanlanadi.
Shaxsiylashtirilgan o‘qitishning asosiy xususiyatlari
1. Individual ta’lim yo‘nalishi – har bir o‘quvchi uchun alohida o‘quv rejasi tuziladi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-6
204
2. Moslashtirilgan tezlik – o‘quvchi darslarni o‘ziga qulay tempda o‘zlashtiradi.
3. O‘z-o‘zini baholash va fikr-mulohaza – sun’iy intellekt yoki platformalar real vaqt
rejimida o‘quvchiga tavsiyalar va izohlar beradi.
4. Mos kontent tanlovi – o‘quvchining bilim darajasiga mos video, test, matn yoki
interaktiv materiallar tanlanadi.
5. Motivatsiyaga asoslangan yondashuv – o‘quvchining qiziqishlari asosida mavzular
taklif etiladi, bu esa o‘qishga qiziqishni oshiradi.
Sun’iy intellekt har bir o‘quvchining bilim darajasini, o‘rganish uslubini, kuchli va zaif
tomonlarini tahlil qilishi mumkin. Shunga ko‘ra, SI o‘quvchiga aynan uning ehtiyojlariga
mos dars materiallarini, mashqlarni yoki tushuntirish usullarini taklif etadi. Bu yondashuv
“adaptive learning” deb ataladi va o‘quvchilarning bilimni tezroq va chuqurroq
o‘zlashtirishiga xizmat qiladi.Masalan, Khan Academy yoki Coursera kabi platformalar
foydalanuvchining faoliyatiga qarab shaxsiy tavsiyalar beradi.
Sun’iy intellekt matnli topshiriqlarni, testlarni, esse va hatto og‘zaki nutqni baholay oladi.
Bu o‘qituvchining vaqtini tejaydi va baholashdagi insoniy xatolik yoki subyektivlikni
kamaytiradi.
Afzalliklari: tezkor va doimiy fikr-mulohaza ,ko‘p sonli topshiriqlarni qisqa vaqtda
baholash, o’quvchining rivojlanishini real vaqt rejimida kuzatish.
Virtual yordamchilar va chatbotlar.
O‘quvchilar sun’iy intellekt asosida ishlovchi
virtual yordamchilar bilan darsdan tashqari vaqt davomida ham muloqotda bo‘lishlari
mumkin. Bu chatbotlar savollarga javob berish, tushunarsiz mavzularni izohlash yoki dars
jadvalini eslatish kabi vazifalarni bajaradi.
Foydasi: 24/7 yordam olish imkoniyati, o’quvchining mustaqil ta’limga qiziqishini
oshiradi ,o’qituvchiga yukni kamaytiradi.
Til o’rganishni qulaylashtirish.
SI texnologiyalari, xususan, tabiiy tilni qayta ishlash
(NLP) orqali til o‘rganishni interaktiv, tushunarli va qiziqarli qiladi. Dastur
foydalanuvchining talaffuzini, grammatikasini tahlil qilib, xatolarni ko‘rsatadi va to‘g‘ri
variantlarni taklif qiladi. Misollar: Duolingo, Memrise, Google Translate — ularning
barchasi SI yordamida ishlaydi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-6
205
O‘quv jarayonini tahlil qilish va prognozlash.
Sun’iy intellekt o‘quvchilarning
o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari, ishtiroki, faolligi va topshiriqlardagi natijalar asosida tahlil
yuritadi va natijalarni prognoz qiladi. Bu orqali o‘quvchi yoki sinfdagi muammoli holatlar
oldindan aniqlanadi va chora ko‘riladi. Foydalari shuki: erta ogohlantirish tizimi,
o’qituvchiga individual yondashuv bo‘yicha tavsiyalar, ta’lim samaradorligini oshirish.
Ta’lim resurslarini yaratish va moslashtirish.
AI yordamida avtomatik tarzda
darsliklar, testlar, interaktiv mashg‘ulotlar va animatsiyalar yaratish mumkin. Bundan
tashqari, sun’iy intellekt mavjud materiallarni o‘quvchining yoshi, qiziqishi yoki bilim
darajasiga qarab soddalashtirishi yoki murakkablashtirishi mumkin.
Nutqni tanish va ovoz bilan boshqaruv.
Ba’zi sun’iy intellekt tizimlari
foydalanuvchining ovozini tanib, unga mos ravishda javob qaytaradi. Bu texnologiya
imkoniyati cheklangan (ko‘r yoki eshitishida muammo bor) shaxslar uchun ham ta’lim
olishda katta yordam beradi.Eng muhim taraflaridan biri shundaki,ingiliz tilini yoki shu
kabi boshqa tillarni o’rganuvchilar uchu sun’iy intellektning nutqni tanish va ovoz bilan
boshqarish fuksiyasi gapirish mahoratini oshirish uchun juda ham muhim,osson va
qiziqarli.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial Intelligence in Education:
Promises and Implications for Teaching and Learning. Boston: Center for Curriculum
Redesign.
2. Luckin, R. et al. (2016). Intelligence Unleashed: An Argument for AI in Education.
Pearson Education.
3.
UNESCO.
(2021).
AI
and
Education:
Guidance
for
Policy-makers.
https://unesdoc.unesco.org (https://unesdoc.unesco.org/)
4. Selwyn, N. (2019). Should Robots Replace Teachers? AI and the Future of Education.
Polity Press.
5. Zhang, W., Wang, H., & Wang, J. (2020). “Artificial Intelligence in Education: A
Review.” IEEE Access, 8, 75264–75278.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-6
206
6.
Duolingo
Research.
(2023).
How
AI
Powers
Language
Learning.
https://research.duolingo.com (https://research.duolingo.com/)
7. Squirrel AI Learning. (2022). https://squirrelai.com (https://squirrelai.com/)
