ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-6
252
PIROLIZ MOYINING XOSSALARI VA TARKIBINI O’RGANISH
Xushboqov Abduvali Bahodir o‘g‘li
Temiz davlat universiteti magistranti
Chorshanbiyev Abdumalik Zokirovich
Temiz davlat universiteti magistranti
Soatov Egamberdi Hayit o’g’li
Temiz davlat universiteti magistranti
Odinaboyev Doston Abdumo’min o‘g‘li
Temiz davlat universiteti o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Piroliz distillyatining fraksion tarkibi labaratoriyada haydash bilan
aniqlangan va uni o’tkazish orqali asta sekin oshayotgan haroratda tarkibidan bir-
biridan qaynab chiqish chegaralari bilan farq qiladigan fraksiyalar yordamida
haydalishi ko’rsatilgan.
Kalit so’zlar:
piroliz, metan, uglevodorod, polietilen, polipropilen, katalizator,
distillyat, granula, kauchuk.
Annotation.
The fractional composition of the pyrolysis distillate was
determined by driving in the laboratory, and it was shown that it is driven using
fractions that differ from each other in terms of their boiling point at a gradually
increasing temperature.
Key words:
pyrolysis, methane, hydrocarbon, polyethylene, polypropylene,
catalyst, distillate, granule, rubber.
ИЗУЧЕНИЕ СВОЙСТВ И СОСТАВА ПИРОЛИЗНОГО МАСЛА
Абстрактный
. Путем прогонки в лаборатории определен фракционный
состав пиролизного дистиллята и показано, что его прогоняют фракциями,
отличающимися друг от друга температурой кипения при постепенно
возрастающей температуре.
Ключевые
слова:
пиролиз,
метан, углеводород,
полиэтилен,
полипропилен, катализатор, дистиллят, гранула, каучук.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-6
253
Mamlakatimizning riv0jlanishi ko’p jihatdan neft - gaz kimy0 sanoati
taraqqiyotiga bevοsita bog’liqdir. kimy0 Tabiiy gaz asosida polimer mahsul0tlari ishlab
chiqaruvchi korxonallardan “Uz-KorGas Chemical” MChJ ga qarashli Ustyurt gaz-
majmuasining “Surg’ul” konidan yiliga 3 mln. m
3
tabiiy gaz va 115 ming tonnadan
ortiq gaz kondensati qazib olinadi.Tabiiy gaz metan, etan, prapan-butan fraksiyalariga
ajratilib, metan tayyor mahsul0t sifatida foydalanishga yuboriladi. Etan, propan-butan
fraksiyalari alohida piroliz qilinib etilen, propilenga so’ngra ularni polimerlash
natijasida tovar mahsul0ti sifatida granulalangan polietilen va polipropilen olinadi.
Nano o'lchamli ob'ektlar bir tomondan quyma materiallar, ikkinchi tomondan
atomlar va m0lekulalar o'rtasida oraliq pozitsiyani egallaydi. Materiallarda bunday
ob'ektlarning mavjudligi ularga yangi kimy0viy va jismoniy xususiyatlar.
Nanoob'ektlar kvant mexanikasi qonunlari amal qiladigan dunyo va klassik fizika
qonunlari amal qiladigan duny0 o'rtasidagi oraliq va bog'lovchi bo'g'indir.[1; 33-35b]
Piroliz distillyati fraksion tarkibi labaratoriyada haydash bilan aniqlangan, uni
o’tkazganda asta sekin 0shayotgan haroratda uning tarkibidan bir-biridan qaynab
chiqish chegaralari bilan farq qiladigan fraksiyalar haydaladi.
Pirodistillyatning boshlang’ich qaynash harorati yoki suyuqlikning birinchi
tomchisi kondensatlanadigan va uzilib tushadigan harorat barcha tajribalarda bir xil
va 40°C ni tashkil qiladi. Distillyat namunalarini tezlatish natijalari (60°C-160°C) shuni
ko’rsatadiki, tajribalar vaqtida hosil bo’lgan distillyatlar qaynab chiqish har0rat
chegarasi bo’yicha benzin fraksiyasiga mos keladi. Har qanday eksperiment natijasi
bo’yicha fraksiyalar chiqishini hisoblab chiqdik, u 90-95 % ni tashkil qiladi,
yo’q0lishlar kattaligi 1,2 dan 2,2 % gacha bo’lgan chegarada o’zgaradi. Neftkimy0
sintezi sanoati olefin uglevodorodlaming sifatiga juda yuqori talablar qo‘yadi. Shu
sababli, olefin tarkibli gazlar qanday usul bilan olinishidan qat’iy nazar ajratish
jarayonidan avval xomashyoni neftkimy0 sinteziga tayyorlaydigan ma’lum
operatsiyalarga uchratilishi lozim. [2;12-19b]
Xomashy0 va fraksiya distillyatlari zichligi va qovushqoqligi ularni aralashtirish
va nayli quvurlar va issiqlik almashtirgichlar orqali haydab o’tkazish jaroyonlarini
hisoblashda muhim ahamiyatga ega. Bu parametrlarning har0rat o’zgarishlariga
apparatlar gidravlik qarshiliklari kattaligi va nas0slar quvvati bog’liq bo’ladi, bu esa
jarayonga ketadigan elektr quvvati sarfiga ancha ta’sir ko’rsatadi.[3; 185-189b]
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-6
254
Ma’lumki, uglevodorod xomashyosi qovushqoqligi uning molekulyar massasi va
qaynash harorati oshishi bilan oshadi. Xomashyo qovushqoqligi qancha past bo’lsa,
shuncha uni haydab o’tkazish va qayta ishlash oson bo’ladi.
Uglevodorod xomashyosini gidrogenlash, gidrotozalash va issiqlik bilan ishlov
berish jarayonlarini hisoblash va apparaturani loyihalash uchun, ularni amalga
oshirishda bug’ holidagi issiqlik tashuvchilarning fizik-kimy0viy xossalarini ham bilish
kerak.[4]
Bu maqsaddan kelib chiqib, bizning tomonimizdan his0blash-eksperimental yo’l
bilan tajriba ustunli issiqlik massa almashinish apparatida jarayonning asosiy
parametrlari–b0sim va haroratga qarab piroliz distillyati va uning bug’lari zichligining
o’zgarish xarakteri aniqlangan.
Piroliz moyi yoqimsiz hidli, to’q jigarrangdan to’q yashil ranggacha bo’lgan
suyuqlik bo’lib, 2.1 -jadvalda uning fizik xossalari keltirilgan.
1-jadval
Piroliz moyining fizik xossalari
Xossalari
Qiymati
20
o
C dagi zichligi (g/sm
3
)
0,9578
20
o
С dagi mexanik qovushqoqligi (mm
2
/s)
38
K0kslanishi (%)
14
Suv miqd0ri (%)
0,3
Mexanik aralshmalar miqd0ri (%)
0,01
Bug’lanish harorati(
o
C)
180
Element tarkibi, % massa b0’yicha.
C
Н
S
91,30
7,90
0.14
Piroliz jarayoni ikkilamchi mahsul0ti tarkibini o’rganish maqsadida dastavval
“piroliz moyi” xromat0-mass spektr qilindi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-6
255
1-rasm. Piroliz moyining xromato-mass spektri.
Xromato-mass spektr natijalari o’rganilib pir0liz moyi tarkibi quyidagi jadvalda
keltirildi.(1-jadval)
2-jadval
Piroliz moyining xromato-mass-spektr natijalari
Modda n0mi
Massa ulushi(%)
Inden
9,33
1-metilinden
8,96
Naftalin
41,51
1-metilnaftalin
8,61
2-metilnaftalin
16,25
1-etilnaftalin
1,77
8 . 0 0
1 0 . 0 0
1 2 . 0 0
1 4 . 0 0
1 6 . 0 0
1 8 . 0 0
2 0 . 0 0
2 2 . 0 0
2 4 . 0 0
5 0 0 0 0 0 0
1 e + 0 7
1 . 5 e + 0 7
2 e + 0 7
2 . 5 e + 0 7
3 e + 0 7
3 . 5 e + 0 7
4 e + 0 7
4 . 5 e + 0 7
5 e + 0 7
5 . 5 e + 0 7
6 e + 0 7
6 . 5 e + 0 7
7 e + 0 7
7 . 5 e + 0 7
T im e - - >
A b u n d a n c e
T I C : S A M 3 7 5 0 . D
1 0 . 8 8
1 1 . 0 0
1 1 . 7 6
1 2 . 3 0
1 2 . 5 0
1 3 . 1 7
1 3 . 4 3
1 4 . 6 6
1 4 . 7 8
1 4 . 9 8
1 5 . 4 7
1 7 . 3 4
1 7 . 5 9
1 8 . 5 4
1 8 . 7 7
1 9 . 1 5
1 9 . 2 1
1 9 . 9 8
2 0 . 0 8
2 1 . 3 7
2 1 . 5 8
2 3 . 7 6
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-6
256
1,6-dimetilnaftalin
1,71
Xromato-mass-spektr natijalaridan ko’rinadiki, piroliz moyining tarkibini inden,
naftalin va uning gom0loglari tashkil qiladi. Bu moddalar ichida naftalin miqdor
jihatidan yetakchi 0’rinni egallaydi.[5; 177-180b]
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Bahodir o’g’li, X. A., Zokirovich, C. A., Bahodir o‘g‘li, X. I., & Sharof
o‘g‘li, A. T. (2023). Neft kimy0si uchun nanomateriallarning olinish usullari.
" XXI
ASRDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TAʼLIM TARAQQIYOTIDAGI
DOLZARB MUAMMOLAR" nomli respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
,
1
(11), 33-
35.
2.
Bahodir o’g’li, X. A. (2023). PIROLIZ JARAYONLARIDA SANOAT
QURILMASI VA UNING AHAMIYATI: ЧАСТЬ 1 ТОМ 2 ИЮЛЬ 2023
год.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
1
(2), 9-16.
3.
Bahodir o’g’li, X. A., Erxonovich, N. S., & Toshtemir o’g’li, A. S. (2023,
February). NEFTNI BIRLAMCHI QAYTA ISHLASH TEXNOLOGIYASI VA UNI
AMALGA OSHIRISH QURILMASI. In
" Conference on Universal Science Research
2023"
(Vol. 1, No. 2, pp. 185-189).
4.
Goffman
D.D
Полимеризация
винилацетиленовых
углеводородов//J.Amer Chem.soc.1978.-v.57.-P.1955-1959
5.
Mengboyevich, I. J., & Bahodir o’g’li, X. A. (2023). Mahalliy homashyo
zahiralari asosida tarkibida kremniy saqlagan kompleks hosil qiluvchi ionitlar sintezi
va texnologiyasi.
Journal of Universal Science Research
,
1
(9), 177-180.
