ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-10
267
Tasvirlarni diskretlash va kvantlash
Yorqulov Shoxinur Baxtiyor o`g`li
Mustafoyeva Anora Ulug`bek qizi
TATU Samarqand filiali talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada raqamli tasvirlarni yaratish va qayta ishlashning
ikki muhim bosqichi — diskretlash va kavntlash jarayonlari tahlil qilinadi. Diskretlash
orqali uzluksiz tasvirlar raqamli piksellarga bo‘linadi, kavntlash esa har bir pikselning
rang yoki yorqinlik qiymatini cheklangan sonli qiymatlar to‘plamiga o‘tkazadi.
Maqolada ushbu jarayonlarning nazariy asoslari va ularning tasvir sifatiga ta’siri hamda
amaliy qo‘llanilish sohalari batafsil ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Diskretlash, kavntlash, raqamli tasvir, piksel, raqamlashtirish,
tasvir sifati, tibbiy tasvirlar, grafikalar, raqamli kamera.
Kirish:
Raqamli tasvirlarni yaratish va qayta ishlash texnologiyalarining
rivojlanishi bilan diskretlash va kavntlash jarayonlari zamonaviy axborot
texnologiyalarida muhim o‘rin tutmoqda. Analog shaklda mavjud bo‘lgan tasvirlar
raqamli shaklga o‘tkazilishi uchun ularning diskret koordinatalarga ajratilishi va bu
nuqtalarning (piksellar) rang yoki yorqinlik qiymatlari cheklangan miqdorli
qiymatlarga o‘tkazilishi lozim. Diskretlash va kavntlash jarayonlari nafaqat texnologik
jihatdan, balki tasvir sifatini belgilashda ham muhim omil hisoblanadi. Ushbu
maqolada tasvirlarni raqamlashtirishning asosiy bosqichlari — diskretlash va kavntlash
jarayonlarining nazariy asoslari va amaliy qo‘llanishi haqida so‘z yuritiladi.Tasvirlarni
raqamli shaklda ishlash uchun ularni analog shakldan raqamli shaklga o‘tkazish zarur.
Bu jarayon tasvirlarni diskretlash va kavntlash orqali amalga oshiriladi. Ushbu
maqolada tasvirlarni diskretlash va kavntlash tushunchalari, ularning raqamli tasvirni
yaratishdagi roli, va ushbu jarayonlarning amaliy tatbiqi haqida so‘z yuritamiz.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-10
268
Tasvirlarni diskretlash
Diskretlash
— tasvirni bir necha cheklangan qiymatga ega bo‘lgan discrete
(raqamli) koordinatalar to‘plamiga o‘tkazish jarayonidir. Analog tasvirlar uzluksiz
bo‘lib, tasvirning har bir nuqtasi (piksel) o‘zining aniq joyi va uzluksiz qiymatiga ega
bo‘ladi. Biroq, raqamli tizimlarda uzluksiz tasvirlarni qayta ishlash qiyin, shuning
uchun tasvirni raqamli shaklga keltirish zarur. Diskretlash jarayonida tasvirni ikkilik
shaklga, ya'ni diskret koordinatalarga ajratamiz.Masalan, rasm bir qator va ustunlarga
bo‘lingan tarmoq shakliga keltiriladi, har bir bo‘linma esa tasvirdagi bitta pikselni
tashkil qiladi. Bunda x va y koordinatalar bo‘yicha tasvirning har bir nuqtasi diskret
qiymatlar bilan ifodalanadi.
Kavntlash
Kavntlash
(quantization) — diskretlash natijasida olingan tasvirning piksel
intensivligini (rangi yoki yorqinligini) diskret qiymatlar to‘plamiga o‘tkazish
jarayonidir. Har bir pikselning yorqinlik qiymati uzluksiz bo‘lishi mumkin, lekin
raqamli tasvir tizimlari faqat cheklangan sonli qiymatlarni saqlay oladi. Shuning uchun,
piksel yorqinligi cheklangan qiymatlar diapazonida (masalan, 0 dan 255 gacha bo‘lgan
butun sonlar) aniqlanadi.
Kavntlash jarayoni ikki asosiy bosqichda amalga oshiriladi:
Amplituda kvantlash
: Analog signalning uzluksiz amplitudasi
cheklangan qiymatlar to‘plamiga o‘tkaziladi.
Rangli kvantlash
: Har bir pikselning rang qiymatlari (masalan, RGB
komponentlari) cheklangan qiymatlar diapazonida diskret qiymatlar bilan ifodalanadi.
Diskretlash va Kavntlashning Tasvir Sifatiga Ta’siri
Diskretlash va kavntlash jarayonlari tasvir sifatiga bevosita ta’sir qiladi. Agar
diskretlashda xatoliklar bo‘lsa, tasvirning tafsilotlari yo‘qolishi mumkin. Xuddi
shunday, kavntlash jarayonida ham sonli qiymatlarning cheklanganligi tufayli tasvirda
o‘zgarishlar yuzaga kelishi mumkin. Bu jarayonda qanchalik ko‘p piksel va rang
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-10
269
qiymatlari mavjud bo‘lsa, tasvir shunchalik sifatli va aniq bo‘ladi.Diskretlash
qadamining mayda bo‘lishi (ya’ni, tasvirda ko‘p piksel bo‘lishi) tasvirni ko‘proq
detallar bilan ifodalashga imkon beradi. Shu bilan birga, yuqori darajadagi
kavntlashning amalga oshirilishi tasvirning silliq o‘tishlarini saqlab qoladi va tasvirdagi
ranglar o‘zgarishini yaxshiroq ko‘rsatadi.
Diskretlash va Kavntlashning Amaliy Tatbiqi
Diskretlash va kavntlash raqamli tasvirlarni qayta ishlashning muhim qismi
bo‘lib, ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi:
Raqamli kameralar
: Kamera datchiklari yorug‘likni analog signal
sifatida qabul qiladi, lekin bu signallar raqamli shaklda saqlanadi. Shu sababli, kamera
surat olgan har bir tasvirni diskretlash va kavntlash jarayonidan o‘tkazadi.
Raqamli grafikalar
: Raqamli grafika yaratishda har bir tasvirni raqamli
shaklga keltirish jarayoni aynan diskretlash va kavntlash orqali amalga oshiriladi.
Grafik kartalar va displey qurilmalari bu jarayonlarni real vaqtda bajarib,
foydalanuvchiga sifatli tasvirlar taqdim etadi.
Tibbiyot tasvirlari
: Tibbiyotda rentgen, MRT, KT kabi uskunalar inson
tanasining turli qismlarini vizualizatsiya qiladi. Ushbu tasvirlar ham dastlab analog
bo‘lib, raqamli formatga o‘tkazilishi uchun diskretlash va kavntlashdan o‘tkaziladi.
Xulosa
Tasvirlarni diskretlash va kavntlash raqamli tasvirlarni yaratish va ularni qayta
ishlashning asosiy bosqichlaridan hisoblanadi. Ushbu jarayonlar tasvir sifatini
aniqlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ko‘plab amaliy sohalarda qo‘llaniladi.
Tasvirning diskretlash darajasi va kavntlash aniqligi qanchalik yuqori bo‘lsa, tasvirning
sifatli chiqishi shunchalik yaxshi bo‘ladi. Shu sababli, raqamli tasvir texnologiyalarini
rivojlantirishda ushbu jarayonlar ustida doimiy tadqiqotlar olib borilmoqda.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-10
270
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Gonzalez, R. C., & Woods, R. E. (2018).
Digital Image Processing
.
Pearson.
2.
Jain, A. K. (1989).
Fundamentals of Digital Image Processing
. Prentice
Hall.
3.
Pratt, W. K. (2007).
Digital Image Processing: PIKS Scientific Inside
.
Wiley-Interscience.
4.
Castleman, K. R. (1996).
Digital Image Processing
. Prentice Hall.
5.
Niblack, W. (1986).
An Introduction to Digital Image Processing
.
Strandberg & Helmers.
