ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4
154
O‘ZBEKISTONDA AGROTURIZMNI RIVOJLANTIRISH: IMKONIYATLAR,
MUAMMOLAR VA ISTIQBOLLAR
Sultanmuradov Sardor
Rahimov Temurbek
Toshkent kimyo xalqaro universiteti TOUP - 701U talabasi
Ilmiy rahbar:
Yo`ldoshev Abdumalik Ilxomovich
Annotatsiya
Mazkur maqolada O‘zbekistonda agroturizmni rivojlantirish masalalari keng
yoritilgan. Unda agroturizm tushunchasi, uning iqtisodiy, ekologik va madaniy ahamiyati,
mamlakatimizda mavjud imkoniyatlar, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish
yo‘llari tahlil qilingan. Shuningdek, dunyo tajribasi asosida O‘zbekiston sharoitiga mos
takliflar ishlab chiqilgan. Muallif agroturizm orqali qishloq aholisining bandligini
oshirish, yoshlar uchun yangi imkoniyatlar yaratish va milliy madaniyatni targ‘ib qilish
mumkinligini asoslab beradi. Maqola ilmiy-ommabop uslubda yozilgan bo‘lib, keng
kitobxonlar, ayniqsa turizm sohasi mutaxassislari, talabalar va tadbirkorlar uchun
foydalidir.
Kalit so’zlar:
Agroturizm, O‘zbekiston, qishloq xo‘jaligi, turizm, ekologik turizm,
fermer xo‘jaligi, iqtisodiy rivojlanish, madaniy meros, qishloq infratuzilmasi, barqaror
rivojlanish, sayyohlik, turistik xizmatlar, mahalliy brendlar, xorijiy tajriba, yoshlar
imkoniyati, mehmondo‘stlik, qishloq turizmi, eko-turizm, innovatsion yechimlar, qishloq
madaniyati.
KIRISH
So‘nggi yillarda turizm sohasi global miqyosda sezilarli darajada o‘sib bormoqda.
Ayniqsa, an’anaviy sayohat turlaridan tashqari, ekologik, sog‘lomlashtiruvchi, ekstremal
va
agroturizm
kabi yangi yo‘nalishlar keng ommalashmoqda. Agroturizm – bu qishloq
xo‘jaligi faoliyatiga asoslangan dam olish va turizm turi bo‘lib, shahar aholisi uchun tabiat
bilan yaqindan tanishish, qishloq hayotini his qilish, ekotizimni anglash, milliy urf-odat
va taomlar bilan tanishish imkonini beradi. Ushbu maqolada O‘zbekiston sharoitida
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4
155
agroturizmni rivojlantirish istiqbollari, mavjud imkoniyatlar, muammolar va ularni
bartaraf etish yo‘llari ilmiy-ommabop tarzda yoritiladi.
Agroturizm tushunchasi va uning ahamiyati
Agroturizm (lotincha
agri
– “yer”, “qishloq xo‘jaligi” va
turismo
– “sayohat”) – bu
mehmonlar qishloq xo‘jaligi joylariga tashrif buyurib, fermer xo‘jaliklarida ishtirok etishi,
hayvonlarga qarashi, urug‘ ekish yoki yig‘im-terimda qatnashishi mumkin bo‘lgan turizm
turi. Bu yo‘nalish nafaqat iqtisodiy foyda keltiradi, balki madaniy almashinuv, ekologik
barqarorlik va mintaqaviy rivojlanishga ham xizmat qiladi.
Agroturizmning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati quyidagilarda ko‘zga tashlanadi:
•
Qishloq aholisi daromad manbalarini diversifikatsiya qiladi;
•
Mahalliy ishlab chiqaruvchilarning mahsulotlari reklama qilinadi;
•
Milliy madaniyat va urf-odatlar ommalashadi;
•
Ekoturizm va barqaror rivojlanishga hissa qo‘shiladi.
O‘zbekistonda agroturizmni rivojlantirish uchun mavjud imkoniyatlar
O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi sohasida katta salohiyatga ega bo‘lgan mamlakatdir.
Respublikada to‘rt fasl mavjud bo‘lib, iqlim sharoiti dehqonchilik, bog‘dorchilik,
chorvachilik va uzumchilik uchun qulaydir. Shu bilan birga, yurtimizda turli mintaqalar
o‘zining noyob tabiiy resurslari, go‘zal landshaftlari va boy tarixiy-madaniy merosi bilan
ajralib turadi. Quyida bu boradagi asosiy imkoniyatlar keltirilgan:
Iqlim va tabiat boyliklari
– Farg‘ona vodiysi, Qashqadaryo, Surxondaryo, Jizzax
va Samarqand viloyatlarida qishloq hayoti va tabiat uyg‘unligi yaxshi saqlanib qolgan.
Fermer xo‘jaliklarining ko‘pligi
– Mamlakat bo‘ylab minglab yirik va kichik
fermer xo‘jaliklari mavjud, ular mevalar, sabzavotlar, uzum, paxta yetishtiradi.
Mehmondo‘stlik an’analari
– O‘zbek xalqining azaliy mehmondo‘stlik
madaniyati agroturizm uchun kuchli poydevor hisoblanadi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4
156
Yangi turistik zonalar
– So‘nggi yillarda “Yangi O‘zbekiston” turizm strategiyasi
doirasida turizm infratuzilmasi rivojlanmoqda, bu agroturistik loyihalarni ham qamrab
oladi.
Milliy taomlar va hunarmandchilik
– Qishloq joylarida o‘zbek oshxonasi, xalq
hunarmandchiligi va madaniy tadbirlar turistlar uchun qiziqarli tajriba bo‘la oladi.
Agroturizmni rivojlantirishdagi muammolar
O‘zbekiston sharoitida agroturizm salohiyatiga qaramay, bu yo‘nalishda qator
muammolar mavjud:
Infratuzilmaning yetishmasligi
– Ko‘plab qishloqlarda yo‘llar, transport va
mehmonxona xizmatlari hali to‘laqonli shakllanmagan.
Kadrlar tayyorlash masalasi
– Turizm sohasida malakali mutaxassislar, ayniqsa,
qishloq joylarida tanqis.
Marketing va axborot tanqisligi
– Aksar agroturistik ob’ektlar xorijiy yoki
mahalliy sayyohlarga yetarli reklama qilinmaydi.
Tashkiliy-huquqiy kamchiliklar
– Agroturizm faoliyatini tartibga soluvchi aniq
qonuniy baza va imtiyozlar tizimi hali to‘liq shakllanmagan.
Tadbirkorlik tashabbusining sustligi
– Ayrim joylarda fermerlar bu yo‘nalishdagi
imkoniyatlarni yetarlicha tushunmagan bo‘lishi mumkin.
Agroturizm istiqbollari va takliflar
Agroturizmni rivojlantirish O‘zbekiston uchun barqaror va inklyuziv iqtisodiy
o‘sishning muhim vositasiga aylanishi mumkin. Buning uchun quyidagi yo‘nalishlarga
e’tibor qaratish maqsadga muvofiq:
1.
Davlat qo‘llab-quvvatlovi
– Agroturizm bilan shug‘ullanadigan tadbirkorlar
uchun imtiyozli kreditlar, soliq yengilliklari va grantlar ajratilishi zarur.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4
157
2.
Ta’lim va malaka oshirish
– Agroturizm operatorlari uchun maxsus kurslar,
treninglar tashkil etish, til va mehmondo‘stlik madaniyatini o‘rgatish kerak.
3.
Digital marketing strategiyasi
– Ijtimoiy tarmoqlar, veb-saytlar va turistik
platformalar orqali agroturistik maskanlar faol reklama qilinishi kerak.
4.
Yagona agroturistik platforma
– O‘zbekistondagi barcha agroturistik xizmatlar
yagona onlayn platformada jamlanishi, bu orqali bron qilish, yo‘l xaritalari, xizmat
narxlari va sharhlar ko‘rish mumkin bo‘lishi kerak.
5.
Hududiy klasterlar yaratish
– Har bir viloyat yoki tuman o‘ziga xos agroturizm
klasteriga ega bo‘lishi, bu esa turizmni hududlararo muvozanatda rivojlantiradi.
Agroturizmning ekologik va madaniy ahamiyati
Agroturizm nafaqat iqtisodiy foyda keltiruvchi yo‘nalish, balki
ekologik va
madaniy merosni saqlovchi muhim omil
hamdir. Qishloq joylariga tashrif buyuruvchi
sayyohlar tabiat bilan uyg‘un holda dam olishadi, chiqindilarni kamaytirish, suvni tejash,
tabiiy mahsulotlar iste’mol qilish kabi odatlar bilan tanishadi. Bu esa ularning ekologik
ongini shakllantiradi.
Shuningdek, har bir hudud o‘zining
milliy taomlari, kuy-qo‘shiqlari, xalq urf-
odatlari, hunarmandchiligi
orqali sayyohlar e’tiborini tortishi mumkin. Agroturizm ana
shu boyliklarni xalqaro miqyosda namoyon qilish, yosh avlodga yetkazish va asrab-
avaylash vositasiga aylanadi. Masalan, Boysun, Shahrisabz, Xo‘jand, Rishton, Xiva kabi
tarixiy va madaniy markazlarda agroturistik elementlarni birlashtirish katta imkoniyatlar
ochadi.
Xorijiy tajriba va O‘zbekiston uchun ibratli model
Dunyodagi ko‘plab davlatlar agroturizmni milliy rivojlanish strategiyasiga
aylantirgan. Quyida bir nechta muvaffaqiyatli misollar keltiriladi:
•
Italiya
– bu sohada yetakchilardan biri. Toskana, Umbria kabi mintaqalarda
fermerlar o‘z tomorqalarida mehmonxonalar ochib, “farmhouse” modeli asosida
xizmat ko‘rsatishmoqda. Sayyohlar vino, zaytun moyi, pishloq tayyorlashda
qatnashishadi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4
158
•
Hindiston
– Maharashtra shtatida "barqaror qishloq turizmi" loyihasi orqali
minglab fermerlar mahalliy va xorijiy turistlarni qabul qiladi. Ular an’anaviy hind
taomlarini pishirish, sariy kiyish, dehqonchilik qilish kabi tajribalarda ishtirok
etadilar.
•
Turkiya
– O‘rta Yer dengizi mintaqalarida organik fermer xo‘jaliklarida eko-
turistik dam olish maskanlari tashkil qilingan. Sayyohlar har bir hududga xos
an’analar bilan tanishib, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini o‘z qo‘li bilan yetishtirish
imkoniyatiga ega.
O‘zbekiston uchun ushbu tajribalardan quyidagi ibratli jihatlar ahamiyatli bo‘lishi
mumkin:
•
Mahalliy urf-odatlarni turizmga integratsiya qilish
(masalan: atlas to‘qish,
tandirda non yopish, pillachilik).
•
“Fermer+mehmonxona” modeli
orqali xizmat ko‘rsatish.
•
Qishloq ayollari va yoshlarini jalb qilish
orqali gender tengligini ta’minlash.
•
Eko-logolar va “Green Label” tizimi
orqali ekologik me’yorlarga javob beruvchi
maskanlarni rag‘batlantirish.
Agroturizm va yoshlar: yangi imkoniyatlar eshigi
Yoshlar uchun agroturizm – bu nafaqat yangi ish o‘rni, balki o‘z g‘oyalarini amalga
oshirish uchun katta maydon. Zamonaviy texnologiyalarni (dronlar, mobil ilovalar,
onlayn platformalar) agroturizmga tatbiq etish orqali yoshlar:
•
Mahalliy brendlar yaratishi,
•
Virtual sayohatlar uyushtirishi,
•
Turistik xizmatlar portallarini ishlab chiqishi,
•
Ijtimoiy tarmoqlarda “blogerlik turizmi” asosida reklama bilan shug‘ullanishi
mumkin.
Bu orqali
agroturizm – innovatsiya, ekologiya va madaniyat chorrahasida
rivojlanadigan sohaga
aylanadi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4
159
Xulosa o‘rnida: agroturizm – kelajakning barqaror yo‘li
O‘zbekiston zamini o‘zining serhosil yerlari, mehnatkash aholisi va boy tarixiy
merosi bilan agroturizmni rivojlantirish uchun barcha asosiy omillarga ega. Davlat
siyosatidagi islohotlar, xususiy sektorning jalb qilinishi, xalqaro tajribalardan o‘rganish
hamda mahalliy tashabbuslarning rag‘batlantirilishi orqali bu yo‘nalish milliy
iqtisodiyotning mustahkam ustuniga aylanishi mumkin. Agroturizm – bu oddiy bir
sayohat emas, bu
madaniyatlararo muloqot, tabiat bilan uyg‘unlik va iqtisodiy
barqarorlik sari qo‘yilgan muhim qadamdir.
Har bir fermer, har bir qishloq ahli va har
bir yosh o‘z hissasini qo‘shsa, bu harakat yurtimizda yangi sahifa ochadi.
Agroturizm – bu nafaqat sayyohlar uchun dam olish va bilim olish imkoniyati, balki
mahalliy aholi uchun yangi daromad manbai, ekologik barqarorlik va madaniy merosni
asrash vositasidir. O‘zbekiston agroturizm salohiyati nuqtai nazaridan Markaziy
Osiyodagi eng ilg‘or davlatlardan biri bo‘lishi mumkin. Buning uchun mavjud
imkoniyatlardan to‘g‘ri foydalanish, tizimli yondashuv, davlat va xususiy sektor
hamkorligi muhim ahamiyat kasb etadi. Agroturizm orqali O‘zbekistonning qishloq
go‘shalari global turizm xaritasiga kirishi hech gap emas.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonov Q.X., Abdug‘aniev M.M.
Turizm asoslari
. – Toshkent: “Iqtisod-
Moliya”, 2019.
2.
Amonov S.A.
Qishloq xo‘jaligida turizm faoliyatini tashkil etish
. – Samarqand:
“Zarafshon”, 2021.
3.
Bobonazarova D.S.
Agroturizm va uning rivojlanish istiqbollari
. – Toshkent: “Fan
va Texnologiya”, 2022.
4.
Fayzullayeva M.X.
O‘zbekistonda ichki turizmni rivojlantirishning dolzarb
masalalari
. – Toshkent: “Yangi asr avlodi”, 2020.
5.
Hasanov B.B.
Ekoturizm: nazariya va amaliyot
. – Toshkent: “Iqtisodchi”, 2021.
6.
Jo‘rayev E.A.
Agroturizmning xorijiy tajribalari va O‘zbekiston uchun ibratli
jihatlar
. – Buxoro: “Baraka Print”, 2020.
7.
Karimov S.R.
Qishloq turizmini rivojlantirishda innovatsion yondashuvlar
. –
Andijon: “Ilm Ziyo”, 2022.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4
160
8.
Mirzayev Z.Z.
Barqaror turizm va mintaqaviy taraqqiyot
. – Toshkent: “Fan”, 2018.
9.
Tursunov A.A.
Agroturizm – yangi iqtisodiy imkoniyat
. // “Iqtisodiyot va
Innovatsiyalar” jurnali. – 2023, №3.
10.
Yoqubova N.N.
Agroturizmning rivojlanish omillari
. // “Turizm va madaniyat”
ilmiy-amaliy jurnali. – 2021, №2.
