TEXNOLOGIYA DARSLARIDA PARMA TURLARI VA PARMALASH USULLARINI O’RGATISH

Shaxzoda Tursunova; Noilaxon Karimova

doi:10.71337/inlibrary.uz.universaljurnal.120407

Mualliflar

Shaxzoda Tursunova
NAMANGAN DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
Noilaxon Karimova
NAMANGAN DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.universaljurnal.120407

Kalit so‘zlar:

Parma spiral parma drell parmalash charxlash burchagi elektr drell akkumulyatorli drell texnika xavfsizligi teshik ochish texnologiyasi ishlov berish asboblari.

Annotasiya

Ushbu maqolada parmalash jarayonining asosiy tarkibiy qismlari parma va drell haqida batafsil ma’lumot berilgan. Parma turlari, ularning konstruksiyaviy farqlari va qo‘llanilish sohalari yoritilgan. Shuningdek, parmaning samarali ishlashi uchun muhim bo‘lgan charxlash burchagining materialga qarab qanday o‘zgarishi tushuntirilgan. Drellarning zamonaviy turlari — mexanik, elektr va akkumulyatorli variantlari haqida fikr yuritilgan. Maqolaning yakuniy qismida parmalashda amal qilinishi shart bo‘lgan texnika xavfsizligi qoidalari bayon etilib, bu ish jarayonida inson salomatligini muhofaza qilish zarurligi ta’kidlangan. Material texnika fanlariga oid darslar, kasb-hunar kollejlari, texnikumlar va amaliy mashg‘ulotlar uchun foydalidir.

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

742

TEXNOLOGIYA DARSLARIDA PARMA TURLARI VA PARMALASH

Tursunova Shaxzoda Bahramovna, NamDPI, p.f.f.d.(PhD), dotsent

Karimova Noilaxon Ilxomjon qizi, NamDPI talabasi

Annotatsiya.

Ushbu maqolada parmalash jarayonining asosiy tarkibiy qismlari

parma va drell

oritilgan. Shuningdek, parmaning samarali ishlashi

charxlash burchagi

tushuntirilgan. Drellarning zamonaviy turlari

mexanik, elektr va akkumulyatorli

variantlari haqida fikr yuritilgan. Maqolaning yakuniy qismida parmalashda amal qilinishi

texnika xavfsizligi qoidalari bayon etilib, bu ish jarayonida inson

darslar, kasb-hunar kollejlari, texnikumlar

Parma, spiral parma, drell, parmalash, charxlash burchagi, elektr

drell, akkumulyatorli drell, texnika xavfsizligi, teshik ochish texnologiyasi, ishlov berish
asboblari.

PhD

TEACHING DRILLING METHODS IN TECHNOLOGY LESSONS

Tursunova Shakhzoda Bakhramovna, NamSPI, p.f.f.d.(PhD), associate professor

Karimova Noilaxon Ilxomjon qizi, NamDPI talabasi

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

743

Annotation.

This article provides a detailed overview of the key components of the

drilling process

the drill bit and the drill. It discusses the types of drill bits, their

structural differences, and areas of application. The article also explains how the
sharpening angle varies depending on the material to ensure the drill bit operates
effectively. Modern types of drills

mechanical, electric, and cordless

are examined.

The final section presents safety regulations essential during drilling and emphasizes the
importance of protecting human health in the workplace. This material is useful for
technical science lessons, vocational colleges, technical schools, and practical technology
classes in schools.

Keywords:

drill bit, twist drill, drill, drilling, sharpening angle, electric drill,

cordless drill, safety regulations, hole drilling technology, cutting tool.

-

iqtisody jihatdan barqaror rivojlantirish uchun yuqori malakali kadrlar tayyorlash sifatini
oshirish, xalqaro standartlar asosida yuqori malakali, kreativ fikrlaydigan, mustaqil qaror
qabul qila oladigan kadrlar tayyorlash, ularni intellektual qobiliyatlarini namoyon etishi

-sharoitlar yaratish kabi

bir qancha dolzarb vazifalar belgilab berilgan.

borliqning ayrim jihat

imkonini yaratadi.

parmalash hisoblanadi.

Parmalash
va

foydalaniladi: s
qismlardan tuzilgan. Ishchi qismi konussimon (kesuvchi) va tsilindrsimon

burchak) va ular orasida, 45-55

o

burchak hosil qilib tutashtirgich joylashgan.

Tutashtirgich ariqchalar orasida diametri 0,15-
Parmalashda tutashtirgich kesmaydi balki metallni qiradi u parmani chetlatishga teshikni
kengaytirishga yordam beradi. Spiral parmalar U10 va U12 rusumli uglerodli asbobsozlik

- kremniyli 9XS va tezkesar R9, R18, R6M5,

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

744

ngan parmalardir. Bu jarayonni muvaffaqiyatli amalga

oshirishda parma va drell

bu

mutaxassis malakasi va texnologik bilimlarning muhim mezonidir.

materialga teshik ochish imkonini beruvchi drell qurilmalari ham bir necha turga

Parmaning charxlash burchagi Parmaning samarali ishlashi uchun uning charxlash

burchagi katta ahamiyatga ega. Bu burchak parmaning qanday materialdan yasalganligi
va ishlov berilayotgan detal turiga qarab farqlanadi. Charxlash burchagi

bu parmaning

u teshik ochish jarayonining

quyidagi burchaklar tavsiya etiladi:
- Yumshoq materiallar (masalan, alyuminiy, plastmassa) uchun:
-
-

Agar burchak no

parmaning holati va charxlash burchagi sinchiklab tekshirib chiqilishi zarur.

Parmalashda texnika xavfsizligi qoidalari. Parmalash

unda yuqori tezlikda aylanadigan asbob-uskunalar ishtirok etadi. Aynan shuning uchun
bu jarayonda barcha xavfs
ushbu ishni xavfsiz va samarali bajarishga yordam beradi.

Ishni boshlashdan avval parmalovchi asbob (drell) va parmaning texnik holatini

tekshirish zarur. Asbobning ishlash mexanizmi, kabella

shikast yetishi mumkin.

Parmani mahkamlash

bu bosqich xavfsizlik uchun asosiy ahamiyatga ega. Parma

joylashtirilgan parma ishlash vaqtida siljib ketib, jarohat yetkazishi mumkin.

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

745

Soch, kiyim va boshqa osilib turadigan buyumlarni asbobdan uzoq tutish kerak. Ular
parmaga ilashib ketishi va xavfli holatga olib kelishi mumkin. Ayniqsa uzun sochli

,

chunki u ishlash davomida juda qizib ketadi.

Tana bilan bevosita aloqada kuyish xavfi bor. Har qanday sozlash yoki tekshirish faqat

uskunalar yordamida tozalash
jarohatlariga va kesilishlarga olib keladi.

Parmalash jarayonida uchuvchi

qobiliyatiga jiddiy ziyon yetkazadi.

Parmani almashtirish yoki sozlashdan: Avval drellni elektr

oshiriladi.

Xulosa qilib aytganda, parmalash jarayoni oson tuyulishi mumkin, ammo bu

bilimlar har qanday ustaxonada yoki ishlab chiqarish sexida muhim ahamiyat kasb etadi.
Agarda bu haqdagi muhim bilimlarni bilmaslik, ishni samarasiz va sifatsiz chiqishiga olib
keladi hamda xavfsizlik texnikasiga rioya qilmaslik inson salomatligiga jiddiy zarar
yetkazishi mumkin.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Abdullayev, M. (2015). Mexanik ishlov berish asoslari

.

universiteti nashriyoti.
2. Islomov, A. (2018). Zamonaviy parmalash uskunalari va texnologiyasi

.

Toshkent:

Texnika nashriyoti.
3. Karimov, B. (2020). Metallni parmalashda texnika xavfsizligi qoidalari

.

Toshkent:

Sanoat nashriyoti.
4. Ruslanovna, M. J. (2023). Modern technologies for teaching students the skills of
technological thinking.

World Bulletin of Social Sciences

,

20

, 1-3.

5. Sultonov, T. (2017). Mashinasozlik texnologiyasi
texnika universiteti nashriyoti.
6.

, (1), 41-41.

7. Gulomovna, I. M., & Sobirovna, U. M. (2022). IMPROVING THE FIELD OF
PROFESSIONAL DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL PERSONNEL IN THE

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

746

SPECIALTY OF TECHNOLOGICAL EDUCATION IN UZBEKISTAN.

International

Journal of Early Childhood Special Education

,

14

(7).

8.

, (2), 240-253.

9. Uluhanov, I., & Ubaydullayev, S. (2024). MAKTABGACHA, UMUMIY

Universal xalqaro ilmiy

jurnal

,

1

(12), 455-474.

10.Petrov, V. (2016). Metalloobrabotka i instrumenty

.

Moskva: Mashinostroenie.

METAKOGNITIV FAOLIYAT TURLARINI TAKOMILLASHTIRISH. Ta'limning
zamonaviy transformatsiyasi, 19(1), 74-77.
11.Sobirovna, U. M., & Sharifjon, P. O. (2023). Choosing Organizational Forms of
Education in the Effective Organization of Technology Courses.

Journal of Innovation,

Creativity and Art

,

2

(2), 77-81.

Bibliografik manbalar

Abdullayev, M. (2015). Mexanik ishlov berish asoslari. Toshkent: O‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti.

Islomov, A. (2018). Zamonaviy parmalash uskunalari va texnologiyasi. Toshkent: Texnika nashriyoti.

Karimov, B. (2020). Metallni parmalashda texnika xavfsizligi qoidalari. Toshkent: Sanoat nashriyoti.

Ruslanovna, M. J. (2023). Modern technologies for teaching students the skills of technological thinking. World Bulletin of Social Sciences, 20, 1-3.

Sultonov, T. (2017). Mashinasozlik texnologiyasi. Toshkent: O‘zbekiston davlat texnika universiteti nashriyoti.

Зарецкая, Г. П., & АБДЫРАСУЛОВА, P. (2006). Новый метод изготовления объемных декоративных элементов. Швейная промышленность, (1), 41-41.

Gulomovna, I. M., & Sobirovna, U. M. (2022). IMPROVING THE FIELD OF PROFESSIONAL DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL PERSONNEL IN THE SPECIALTY OF TECHNOLOGICAL EDUCATION IN UZBEKISTAN. International Journal of Early Childhood Special Education, 14(7).

Мухитдинова, Ж. Р. (2023). РАЗВИТИЕ ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ СТУДЕНТОВ С ПОМОЩЬЮ ДИДАКТИЧЕСКИХ ЗАДАЧ НА ЗАНЯТИЯХ ПО ТЕХНОЛОГИИ ШИТЬЯ. Проблемы современного образования, (2), 240-253.

Uluhanov, I., & Ubaydullayev, S. (2024). MAKTABGACHA, UMUMIY О ‘RTA, PROFESSIONAL VA OLIY TA’LIM TIZIMLARIDA TEXNOLIGIK TA’LIMNING UZVIYLIGINI TA’MINLASH KONSEPSIYASI MAZMUNI. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 1(12), 455-474.

Petrov, V. (2016). Metalloobrabotka i instrumenty. Moskva: Mashinostroenie.

Tulabayevna, Z. G. (2025). AMALIY MASHG’ULOTLAR JARAYONIDA METAKOGNITIV FAOLIYAT TURLARINI TAKOMILLASHTIRISH. Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi, 19(1), 74-77.

Sobirovna, U. M., & Sharifjon, P. O. (2023). Choosing Organizational Forms of Education in the Effective Organization of Technology Courses. Journal of Innovation, Creativity and Art, 2(2), 77-81.