375
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
ANIQ FANLARDA MUSTAQIL TA'LIMNI TASHKIL ETISHDA CHIZMA
GEOMETRIYA VA MUHANDISLIK GRAFIKASI FANINING O‘RNI
O‘.E.Abdullayev
NamDPI,
ART
pedagogika kafedrasi professori
A.Matkarimov
NamDPI, Aniq fanlar
kafedrasi dotsenti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada aniq fanlarda mustaqil ta'limni tashkil etishda
muhandislik grafikasi fanining ahamiyati tahlil qilinadi. Muhandislik grafikasi
talabalarning fazoviy fikrlash qobiliyatini rivojlantiruvchi muhim fanlardan biri
sifatida ko‘rib chiqilib, uning nazariy va amaliy jihatlari o‘rganiladi. Mustaqil
ta'lim jarayonida ushbu fanning interfaol metodlar va zamonaviy texnologiyalar
bilan
boyitilishi
talabalarning
ijodiy
va
muhandislik
qobiliyatlarini
shakllantirishga qanday ta’sir qilishi asoslanadi.
Kalit so‘zlar:
Muhandislik grafikasi, mustaqil ta'lim, aniq fanlar, fazoviy
fikrlash, injiniring, texnologiyalar, dizayn, chizma geometriya, amaliy
ko‘nikmalar.
Muhandislik grafikasi texnik sohada o‘qiyotgan talabalar uchun asosiy
fanlardan biri hisoblanadi. U loyihalash, ishlab chiqarish va texnologik
jarayonlarning ajralmas qismi bo‘lib, talabalarni muhandislik fikrlash va amaliy
masalalarni hal qilishga tayyorlaydi. Bugungi kunda ta’lim jarayonida mustaqil
ta'limni tashkil etish talabalarning shaxsiy rivojlanishi va o‘zlashtirish
samaradorligini oshirishning muhim vositasi sifatida e’tirof etilmoqda.
Muhandislik grafikasi fanining mohiyatini chuqur o‘rganish, mustaqil ta'lim
vositalaridan foydalanib, talabalar amaliyotda qo‘llay oladigan bilimlarni
mustahkamlash imkonini beradi.
Chizma geometriya va muhandislik grafikasi va uning ta’lim tizimidagi
ahamiyati
Muhandislik grafikasi muhandislik va texnik sohalar uchun zarur bo‘lgan
quyidagi bilim va ko‘nikmalarni shakllantirishga yordam beradi:
1.
Fazoviy fikrlashni rivojlantirish
: Bu ko‘nikma chizma va grafikalarni
fazoviy tasavvur qilish va ularni tahlil qilish orqali rivojlantiriladi.
2.
Chizma geometriyasi bilimlari
: Talabalar chizma qoidalari, standartlari va
ulardan foydalanishni o‘zlashtiradi. Bu bilimlar loyihalashda muhim ahamiyatga
ega.
3.
Muhandislik masalalarini hal qilish
: Muhandislik grafikasi orqali talabalar
real hayotdagi texnik muammolarni grafik va geometrik usullarda hal qilishni
o‘rganadi.
4.
Texnik hujjatlarni tayyorlash
: Talabalar loyiha chizmalari va grafik
hujjatlarni tayyorlashga o‘rganadi.
376
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Ta’lim jarayonida muhandislik grafikasi aniq fanlar bilan uyg‘unlikda
o‘rgatilsa, bu talabalar bilimlarining chuqurlashuviga yordam beradi. Masalan,
mexanika yoki qurilish materiallari fanlarida grafik loyihalash talab qilinadigan
asosiy ko‘nikmalardan biridir.
Mustaqil ta’lim va muhandislik grafikasi
Mustaqil ta'lim talabalarning bilim olish jarayonidagi faoliyatini oshiruvchi va
o‘z-o‘zini rivojlantirish imkoniyatini beruvchi usuldir. Muhandislik grafikasi
fanini mustaqil ravishda o‘rganish jarayonida talabalar:
1.
Loyiha yechimlarini mustaqil topadi
: Talabalar grafik masalalarni yechish
uchun kerakli dasturlar va texnikalar bilan ishlashni o‘rganadi.
2.
Axborot texnologiyalaridan foydalanadi
: Kompyuter grafikasi va CAD
(Computer-Aided Design) dasturlari mustaqil ta'lim jarayonining ajralmas qismiga
aylanmoqda. Bu dasturlar orqali talabalar loyihalarni 3D formatda yaratish
imkoniyatiga ega bo‘ladi.
3.
Amaliy masalalarni mustaqil tahlil qiladi
: Talabalar muhandislik grafikasi
yordamida real muammolarni tahlil qilish va ularning grafik yechimini topishga
o‘rganadi.
4.
Ijodiy fikrlashni rivojlantiradi
: Talabalar texnik loyihalarda innovatsion
yondashuvlarni qo‘llash orqali ijodkorlik qobiliyatlarini rivojlantiradi.
Zamonaviy texnologiyalar va muhandislik grafikasi
Bugungi kunda muhandislik grafikasi ta’limida zamonaviy texnologiyalar va
innovatsion yondashuvlarning qo‘llanilishi muhim o‘rin tutadi. Quyida ushbu
texnologiyalarning mustaqil ta’limda qo‘llanilishi keltirilgan:
1.
Kompyuter dasturlari
: AutoCAD, SolidWorks, CATIA kabi dasturlar
chizma yaratish va tahlil qilishni osonlashtiradi. Talabalar ushbu dasturlarni
mustaqil o‘zlashtirish orqali real loyihalarni ishlab chiqishga qodir bo‘ladi.
2.
Interaktiv resurslar
: Muhandislik grafikasi bo‘yicha onlayn darslar, video
qo‘llanmalar va virtual laboratoriyalar talabalar bilimini boyitadi.
3.
3D printerlar va texnologiyalar
: Talabalar mustaqil ta'lim jarayonida
loyihalangan modellarni 3D formatda chop etish orqali o‘z loyihalarini amalda sinab
ko‘rish imkoniga ega bo‘ladi.
4.
Virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR)
: Bu texnologiyalar loyihalash va
grafik vazifalarni fazoviy tasavvur qilishda qo‘llaniladi.
Muhandislik
grafikasi
fanining
zamonaviy
texnologiyalar
bilan
uyg‘unlashishi talabalar mustaqil ta’lim faoliyatining samaradorligini oshiradi va
ularning kasbiy tayyorgarligini kuchaytiradi.
377
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Muhandislik grafikasi va boshqa fanlarning integratsiyasi
Muhandislik grafikasi boshqa aniq fanlar bilan birgalikda o‘rganilganda
o‘zining samaradorligini oshiradi. Masalan:
1.
Mexanika va mashinasozlik
: Grafik chizmalar yordamida talabalar mashina
qismlarini loyihalashni o‘rganadi.
2.
Arxitektura va qurilish
: Muhandislik grafikasi arxitektura loyihalarini
chizishda asosiy vositadir.
3.
Elektronika va avtomatika
: Elektron qurilmalar va boshqaruv tizimlari
uchun grafik hujjatlarni tayyorlashda muhandislik grafikasi muhim ahamiyatga ega.
Xulosa
Muhandislik grafikasi fanini mustaqil ta’limda tashkil etish zamonaviy ta’lim
tizimining muhim jihatlaridan biridir. Ushbu fan talabalarning muhandislik
fikrlashini rivojlantiradi, ularni amaliy masalalarni yechishga va innovatsion
loyihalarni ishlab chiqishga tayyorlaydi. Zamonaviy texnologiyalar bilan
uyg‘unlikda o‘qitilgan muhandislik grafikasi aniq fanlarning samaradorligini
oshiradi va talabalarning kasbiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Karimov R., Islomov Z.
Muhandislik grafikasi
. Toshkent: Oliy ta’lim, 2017.
2. Rizaev X.
Pedagogik texnologiyalar va ta’limni tashkil etishning innovatsion
usullari
. Toshkent: Fan, 2016.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4947-sonli farmoni –
“O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi”.
4.
А
.
Маткаримов
Применение
технологии
проблемного
обучения
в
преподавании
основ
безопасности
жизнедеятельности
.
Проблемы
науки
2017
.-
№
7 (20)
5. Autodesk Inc.
AutoCAD: User Manual and Tutorials
. San Rafael: Autodesk,
2020.
6.
А
.
Маткаримов
Измерение
и
контроль
вибраций
при
производственном
процессе
.
Достижения
науки
и
образования
2017.
-
№
5 (18)
7. Farxodov A., Qodirov B.
Kompyuter grafikasi asoslari
. Toshkent:
Ma’naviyat, 2018.
8.
А
.
Маткаримов
Проблема
охраны
труда
и
промышленная
безопасность
на
опасных
производственных
объектах
.
Достижения
науки
и
образования
2017.
-
№
6 (19)
9. Jonhson D.
Engineering Design Graphics
. Boston: Cengage Learning, 2019.
10.
Siemens PLM Software.
NX User Documentation
. Siemens Digital
Industries, 2021.
