482
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
TEXNOLOGIK TA’LIM YO’NALISHI MASHG’ULOTLARNI GRAFIK
ORGANAYZER TEXNOLOGIYASI ASOSIDA TASHKIL ETISH.
NamDPI. 70112301 - Ta
ʼ
lim va tarbiya nazariyasi
va metodikasi (texnologik ta
ʼ
lim) magistri
Aliyeva Mexrigul Murodulla qizi
Annotatsiya:
Maqolada texnologik ta’lim mashg’ulotlarida pedagogik
texnologiyaning o’rni, talabalarning tahliliy va ijodiy fikrlashini rivojlantirishda
interaktiv usullarning ahamiyati ko’rsatib o’tilgan. Maqolada fanlarni o’zlashtirish,
bilim, ko’nikma va malakalarni shakillantirish hamda o’tilgan mavzuni
mustahkamlash va uy vazifalarini bajarishda grafikli organayzer texnologiyasi
foydalanish yo’nalishlari tavsiya etilgan.
Kalit so’zlar:
Texnologiya, Grafikli organayzer, Klaster, Nima uchun,
mashg’ulotlar, yangilik, mavzu, materiallar,
Аннотация
:
В
статье
показана
роль
педагогических
технологий
на
занятиях
по
технологическому
образованию
,
значение
интерактивных
методов
в
развитии
аналитического
и
творческого
мышления
учащихся
.
В
статье
рекомендованы
направления
использования
технологии
графического
органайзера
для
освоения
предметов
,
формирования
знаний
,
умений
и
навыков
,
а
также
закрепления
предмета
и
выполнения
домашнего
задания
.
Ключевые
слова
:
Технология
,
Графический
органайзер
,
Кластер
,
Почему
,
обучение
,
инновации
,
тема
,
материалы
,
Pedagogik texnologiyalar - bu ta'lim jarayonini samarali va sifatli o'tkazish
uchun qo'llaniladigan zamonaviy vositalar va usullar. Ular o'quvchilarning bilim
olish jarayonini yanada qiziqarli, interfaol va samarali qilishga yordam beradi.
Zamonaviy ta'lim - bu doimiy ravishda rivojlanib borayotgan va o'zgaruvchan
dunyo talablariga moslashgan ta'lim tizimi. U an'anaviy ta'lim usullaridan farq qilib,
o'quvchilarning o'ziga xos ehtiyojlarini, qiziqishlarini va iste'dodlarini hisobga oladi.
Zamonaviy ta'limda o'quvchilarning ehtiyojlari va qiziqishlari markazda turadi.
Ta'lim jarayoni o'quvchilarning faol ishtirokini rag'batlantiradi va ularning o'ziga
xos qobiliyatlarini rivojlantirishga yo'naltirilgan. Zamonaviy ta'lim o'quvchilarga
o'zlarini to'liq rivojlantirish va zamonaviy dunyoda muvaffaqiyatli bo'lish uchun
zarur bo'lgan bilim, ko'nikma va qobiliyatlarni berishga qaratilgan.
Bugun Respublikamiz oliy, professional va umumta’lim maktablarida olib
boriladigan texnologiya fani mashg’ulotlarida o’qitilayotgan mavzular bo’yicha
bilim, ko’nikma va malakalar egalashlari uchun grafik organayzer texnologiyasidan
foydalanish o’z samarasini berib kelmoqda.
O’quvchi va talabalarni mustaqil ishlarni bajarishda grafik organayzer
texnologiyalaridan foydalanish bu o'quvchilarga ma'lumotlarni vizual ravishda
tushunish va o'zlashtirishga yordam beradigan turli xil grafik vositalar va
texnologiyalarni o'z ichiga oladi.
483
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Grafik organayzer quydagi turlarga bo`linadi:
Mavzuga oid ma`lumotlarni tarkiblash va tarkibiy bo`lib chiqish,
o’rganilayotgan tushunchlar (voqea va hodisalar, mavzular) o’rtasidagi aloqa va
o’zaro bog’liqlikni o’rnatish usul va vositalari: Klaster, Toifalash jadvali, Insert,
B/B/B jadvali.
Mavzuga oid ma`lumotlarni taxlil qilish, solishtirish va taqqoslash usuli va
vositalari.T-jadvali, venn diagrammasi.
Mavzuga oid muammolarni aniqlash, uni hal etish, taxlil qilish va
rejalashtirish usullari va vositalari: ” Nima uchun?”, “Baliq skeleti”, “ Piramida”,
“ Nilufar guli” sxemalari, “ Qanday?”, “Kaskad” tarkibiy – mantiqiy sxema kabi
turlari mavjud.
«Klaster» metodi
Klaster metodi pedagogik, didaktik strategiyaning muayyan shakli bo‘lib,
uta’lim oluvchilarga ixti yoriy muammolar (mavzu) xususida erkin, ochiq o‘ylash
va fikrlarni bemalol bayon etish uchun sharoit yaratishga yordam beradi. Mazkur
metod turli xil g‘oyalar o‘rtasidagi aloqalar fikrlash imkoniyatini beruvchi
tuzilmani aniqlashni talab etadi. Ushbu metod muayyan mavzuning ta’lim
oluvchilar tomonidan chuqur hamda puxta o‘zlashtirilguniga qadar fikrlash
faoliyatining bir maromda bo‘lishini ta’minlashga hizmat qiladi.
«Klaster» metodidan foydalanish tavsifi:
1- bosqich. Berilgan mavzu yzasidan qanday tushuncha va so’z o‘ylagan
bo‘lsangiz, grafik ichiga yozing. Fikringizni sifati to‘g‘risida o‘ylab o‘tirmay,
ularni shunchaki yozib boring.
2-bosqich. Yozuvingizning orfografiyasi yoki boshqa jihatlariga e’tibor
bermang.
3-bosqich. O’zingiz mustaqil ishnigizni bajarish uchun vaqt ajrating va
nihoyasiga yetmaguncha, yozishdan to‘xtamang. Agar ma’lum muddat biror-bir
g‘oyani o‘ylay olmasangiz, u holda qog‘ozga biror narsaning rasmini chiza
boshlang. Bu harakatni yangi g‘oya tug‘ilgunga qadar davom ettiring.
484
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
4-bosqich. Muayyan tushuncha doirasida imkon qadar ko‘proq yangi
g‘oyalarni ilgari surish hamda mazkur g‘oyalar o‘rtasidagi o‘zaro aloqadorlik va
bog‘liqlikni ko‘rsatishga harakat qiling. G‘oyalar yig‘indisining sifati va ular
o‘rtasidagi aloqalarni ko‘rsatishni cheklamang.
Tashkil etiladigan texnologik ta’lim mashg’ulotlari o’quvchilarga bilim
berishda grafik o’rganayzer texnologiyasi dars shakllaridan biri hisoblanadi. Bu
jarayonda turli interfaol metodlardan foydalanib amaliy mashg’ulotlarni tashkil etish
samarali hisoblanadi. Bunda o’quvchilarning alohida va o’ziga xos xususiyatlari
to’liq namoyon bo’ladi. Ular ijodiy ishlaydilar, berilgan muammo ustida qo’shimcha
manbaalar hamda o’z kuzatishlari asosida xulosalar chiqaradilar, yangi g’oya va
fikrlar asosida o’zlariga ishonch, bir-birlariga xurmat bilan qarash sifatlari tarkib
topadi. Bunday amaliy mashg’ulotlarda belgilangan maqsad va vazifalar amalga
oshiriladi va yakuniy natija kafolatlanadi.
Xulosa qilib aytganda, Texnologiya fani mashg’ulotlarida grafik
organayzer texnologiyasi, ishlanmalar yaratish, mustaqil ishlarni bajarish uchun
va o’quvchilarga yangi bilim berishdan iboratdir. Mashg’ulotlarini tashkil etishda
pedagogik texnologiyalardan foydalanishga doir ushbu maqola bilan darslarni
samarali tashkil etish haqidagi ma’lumotlarga ega bo’lish mumkin hamda
yuqorida aytib o’tilgan metod va o’yinlar orqali o’quvchilarni dars jarayoniga jalb
qilish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. A. Abduqodirov, R. Ishmuhammedov. “Ta’limda innovatsion
texnologiyalar” T.: 2008. – 128 b.
2. A. Mavlonov va boshqalar. O’quv mashg’ulotlarini tashkil etishda ta’lim
texnologiyalari. O’quv qo’llanma. «Tafakkur bo’stoni» nashriyoti, Toshkent,
2013. - 142 bet.
3. Djuraev, A., & Sh, K. (2019). Analysis of the results of an experiment to
determine the bending of the shaft of a gin saw cylinder.
International Journal of
Advanced Research in Science, Engineering and Technology (Indiya)
,
6
(9),
10666-10670.
4. B.X.Raximov., A.Mavlyanov., V.CHoriev. va boshqalar. Pedagogik
texnologiyalar sxemalarda. O’quv qo’llanma.–T.: Fan va texnologiyalar., 2009-
124 b.
5.
Худайкулов
Ш
.
и
др
.
ОБУЧЕНИЕ
СТУДЕНТОВ
ИЗГОТОВЛЕНИЮ
КАРТИН
ГРАФИЧЕСКИМ
СПОСОБОМ
ИЗОНИТОВЫХ
НИТЕЙ
//International Journal of Formal Education. – 2023. –
Т
. 2. –
№
. 5. –
С
. 295-300.
6. N.N. Azizxo‘jaeva. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.
O‘quv qo‘llanma.Toshkent 2006 y. 159 b.
7.
Xomidova, R., & Xudayqulov, S. S. (2024, May). STEAM
TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA TEXNOLOGIYA FANINI O'QITISH
SAMARADORLIGI. In
Past and Future of Medicine: International Scientific
and Practical Conference
(Vol. 5, pp. 14-16).
485
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
8.
Ziyamova Gulbaxor To'laboyevna. Texnologiya fanidan amaliy
mashg’ulotlarni tashkil etish hamda samaradoligini oshirishda grafik organayzer
texnologiyasidan foydalanish. Journal of Universal Science Research. ISSN (E):
2181-4570 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11.
9. Juraev, N. N., & Djuraev, A. (2019). Khudaykulov Sh. Vertical
oscillationns of the working div installed on an elastic bearing
support.
International Journal of Advanced Research in Science, Engineering and
Technology (Indiya)
,
6
(12), 12135-12138.
10. Abdugaffor Khurmamatov, Abdurahim Matkarimov, Alisher Auesbaev,
Usnatdin Utegenov
Results Of Experiments On Studying The Composition And
Purification Of Technical Water Of Oil And Gas Processing Plant //
Processes of
Petrochemistry and Oil Refining 2023
.-
№
4
11.
А
.
Маткаримов
Применение
технологии
проблемного
обучения
в
преподавании
основ
безопасности
жизнедеятельности
.
Проблемы
науки
2017
.-
№
7 (20)
