Universal International Scientific Journal
29
N.R.Xamidullayeva., R.Y.Latipova.,
S.I.Xusanov., M.Sh.Xaqulova
Andijon davlat universiteti
Uzbekistan
ANTIOKSIDANT FERMENTLAR VA ULARNING VAZIFALARI
Abstract:
This article discusses the importance of antioxidant enzymes in the human div and their
main functions. This work describes the scientific basis of the importance of antioxidant enzymes for cell
viability and health and reveals practical possibilities for their future use.
Keywords:
Antioxidant enzymes, oxidative stress, free radicals, cell protection, biological
significance, molecular mechanism, health.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada antioksidant fermentlarning inson organizmidagi ahamiyati
va ularning asosiy vazifalari yoritilgan. Ushbu ish antioksidant fermentlarning hujayra hayotiyligi
va salomatlik uchun muhimligini ilmiy asosda tavsiflaydi va kelgusida ularni qo‘llashning amaliy
imkoniyatlarini ochib beradi
.
Kalit so‘zlar:
Antioksidant fermentlar, oksidativ stress, erkin radikallar, hujayra himoyasi,
biologik ahamiyat, molekulyar mexanizm, salomatlik
.
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 9
International indexes
Universal International Scientific Journal
30
Аннотация:
В данной статье описано значение антиоксидантных ферментов в организме
человека и их основные функции. Эта работа научно описывает значение антиоксидантных
ферментов для жизнеспособности и здоровья клеток и раскрывает практические возможности их
дальнейшего использования.
Ключевые слова:
антиоксидантные ферменты, окислительный стресс, свободные радикалы,
защита клеток, биологическое значение, молекулярный механизм, здоровье.
Language:
Uzbek
Citation:
N.R. Khamidullayeva, N. K., R.Y. Latipova, R. L., S.I. Khusanov, S. K., &
M.Sh.Khakulova, M. ANTIOXIDANT ENZYMES AND THEIR FUNCTIONS. Universal International
Scientific
Journal,
1(9),
29–32.
Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1205
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14326087
Antioksidantlar – organizmdagi zararli
moddalarga qarshi kurashadigan biologik
oksidloksidlovchi
moddalardir.
Ushbu
moddalar oziq-ovqat, farmasevtik va kosmetik
mahsulotlarining sifat kafolati hisoblanadi,
chunki ular organizmni ko‘plab kasalliklardan
himoya qiladi va hayot tarzini yaxshilaydi.
Antioksidantlar
oksidlovchi
stressni
bostiradigan va erkin radikallarga qarshi
kurashadigan moddalardir. Radikal moddalar
inson
tanasida
kislorod
bilan
kimoviy
reaksiyalar paytida hosil bo‘lgan qattiq, suyuq
yoki gazsimon molekulalardir. Ular hujayra
membranalaridan o‘tib, ozuqa moddalarini olib
yurishlari, metabolizmni rag‘batlantirishlari va
immunitetni shakllantirishlari mumkin.
Antioksidant – tanamizni erkin radikallar
deb nomlanuvchi molekulalarning zararli
ta’siridan himoya qiluvchi birikmalardir. Erkin
radikallar oksidlovchi stress deb ataladigan
jarayonda hujayra shikastlanishiga va hatto
kasallikka olib kelishi mumkin. Shuning uchun
antioksidantlar tanamizning sog’lom bo’lishi
uchun muhimdir.
Antioksidantlar tabiiy ravishda ba’z ioziq-
ovqatlarda, ayniqsa mevalar, sabzavotlar,
donlar va yong’oqlarda mavjud. Ba’zi keng
tarqalgan antioksidantlarga quyidagilar kiradi:
C vitamin – tsitrus mevalar, yashil
sabzavotlar, qulupnay va qizil qalampir kabi
oziq-ovqatlarda mavjud.
E vitamin - bodom, yong’oq, urug’lar,
ismaloq, shirin kartoshka kabi oziq-ovqatlarda
mavjud.
Karotinoidlar - sabzi, shirin kartoshka,
qovoq, ismaloq, kabi sabzavotlarda mavjud.
Selen - yong’oq, urug’lar, mol go’shti,
kurka go’shti kabi oziq-ovqatlarda mavjud.
Universal International Scientific Journal
31
Flavonoidlar - choy, qahva, qizil sharob,
mevalar, sabzavotlar va shokolad kabi oziq-
ovqatlarda mavjud.
Likopen - pomidor, tarvuz, papaya kabi
mevalar tarkibida bo’ladi.
Ushbu antioksidantlar erkin radikallarning
zararli ta’siridan himoya qilish orqali sog’liq
uchun bir qator foyda keltiradi. Ular saraton,
yurak kasalliklari, diabet, altsgeymer, qarish va
boshqa ba’zi kasalliklarga qarshi himoya rolini
o’ynaydi.
Antioksidantlarning roli erkin radikallarni
zararsizlantirishdan tashqariga chiqadi. Ushbu
ajoyib birikmalar sog'liq uchun juda ko'p foyda
keltiradi, jumladan:
1. Oksidlanish stressini kamaytirishda,
erkin radikallarni nazorat ostida ushlab turish
orqali
antioksidantlar
bizning
hujayralarimizdagi oksidlovchi stress yukini
kamaytiradi. Bu, o'z navbatida, saraton, yurak-
qon tomir kasalliklari va diabet kabi hujayra
shikastlanishi
bilan
bog'liq
surunkali
kasalliklardan himoya qilishga yordam beradi.
2. Immuntizimini qo'llab-quvvatlashda,
antioksidantlar sog'lom immunitet tizimini
saqlashda muhim rol o'ynaydi. Ular zararli
patogenlarni zararsizlantirish va yallig'lanishni
kamaytirish orqali immunitet funktsiyasini
kuchaytiradi,
bu
bizning
tanamizni
infektsiyalardan yaxshiroq himoya qilishga
imkon beradi.
3. Qarishga qarshi ta'sirlarda, erkin
radikallar kollagen va elastin kabi hujayra
tuzilmalariga zarar yetkazish orqali qarish
jarayonini
tezlashtirishi
mumkin.
Antioksidantlar bu ta'sirlarni bartaraf etishga
yordam beradi, terining yoshligini ta'minlaydi,
ajinlarni kamaytiradi va umumiy hayotiylikni
saqlaydi.
4.
Neyroprotektiv
xususiyatlarda,
oksidlanish stressi altsgeymer va Parkinson
kabi
neyrodegenerativ
kasalliklar
bilan
chambarchas bog'liq. Antioksidantlar, ayniqsa
flavonoidlar neyroprotektiv ta'sir ko'rsatdi, bu
esa yoshga bog'liq kognitiv pasayish xavfini
kamaytiradi.
5.
Yurak-qon
tomir
salomatligida,
antioksidantlar past zichlikdagi lipoproteinlar
(LDL) xolesterin oksidlanishini oldini olish
orqali qon tomirlarini sog'lom saqlashga
yordam beradi. Ular, shuningdek, endothelial
funktsiyani yaxshilaydi va blyashka hosil
bo'lish xavfini kamaytiradi, shu bilan yurak
kasalligi ehtimolini kamaytiradi.
Shunday qilib, antioksidant fermentlar
organizmni oksidativ stress va erkin radikallar
ta’siridan himoya qiluvchi muhim biologic
komponentlardir.
Ularning
superoksid
radikallari, vodorod peroksid va boshqa zararli
birikmalarni neytrallashdagi roli hujayralarning
barqarorligini ta’minlaydi, qarish jarayonini
sekinlashtiradi va kasalliklarning oldini olishga
Universal International Scientific Journal
3
2
yordam beradi. Ushbu fermentlarning inson
organizmida keng tarqalishi va o‘ziga xos
faoliyat mexanizmlari ularning hayot uchun
ahamiyatini
yana
bir
bor
tasdiqlaydi.
Shuningdek, ular salomatlikni saqlash va
sog‘lom hayot tarzini qo‘llab-quvvatlashda
ajralmas o‘rin tutadi. Tadqiqot natijalari
kelgusida antioksidant fermentlardan amaliy
tibbiyot va boshqa sohalarda foydalanish
imkoniyatlarini kengaytirishga asos yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Xolmatov H.X, Ahmedov O‘.A. Farmakognoziya, Toshkent, 1995 y.
2.
Pratov.O.P, Nabiyev.M.M. Ozbekiston yuksak o`simliklarning zamonaviy tizimi,
Toshkent, 2007 y.
3.
https://srcyrl.ebiochemical.com/info/what-does-antioxidants-do-for-the-div--
92942147.html
4.
https://www.slideshare.net/slideshow/antioksidantlar-ularning-klinikada-
qllanilishippt/257667327
