INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
ALLA JANRI SPETSIFIKATSIYASI VA TASNIFLANISHI
Shamsiya Egamberdiyeva
Namangan davlat pedagogika instituti
Annotatsiya:
bolalar folklori tarkibiga kirar ekan, avvalo poetik qoliplar, qofiyalanish tizimi,
Xalqimiz bolalar folklori namunalarini ming yillar oldin ham tarbiyaviy
ahamiyatini hisobga olgan holda, farzandlari xalq kelajagining bunyodkori
ekanligini chuqur his qilgan holda yaratganlar. Bolalar uchun yaratilgan
asarlarning tili sodda va ravon, uslubi oddiy, mazmun jihatdan esa tez yodda
qofiyalarga murojaat qilgan. Sodda radiflardan foydalanilgan.
keltirishidir.
-ya ,- yo, -ey,-
hu, hey
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
yaratilgan. Qofiyalanish tartibi a-a-a-a, a-a-b-a, a-b-a-b yoki a-a-b-b tarzida
qofiyalanadi.
Maishiy allalar tarkibiga kiruvchi bu alla namunasida
ya
qilgan.
Qizil gul xona xona , alla-ya,
alla,
Tishlari dona dona , alla-ya,
alla,
Istasang topilar yor,alla-ya, alla,
Topilmas ota-ona, alla-ya, alla.
-Ya, -yo
qolipining takrori, asosan, onaning ichki his-
allalar uzoq kuylanishini va bola uyquga ketib
-yo,
alla,
-yo,
alla,
-yo,
alla,
-yo,
alla.
Undalmali, onalarning murojaati ifodalangan alla
namunalarida
ey
Heya, Heya, hey Quyosh-ey, alla,
-
ey, alla,
-ey,
alla,
Heya, heya , hey Quyosh-ey, alla,
Shunga bersin uzoq yosh-ey, alla.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Taronayi ruboiy kabi a-a-a-a tarzida qofiyalangan allalarning taronayi
-a-b-a tarzida qofiyalanish keng
xizmat qilgan.
Ikkilik tarzda a-a, b-b qofiyalangan bu kabi allalar nisbatan keng tarqalgan.
Alla bevosita ijro vaqtida yaratilgani uchun bunday qofiyalanish tartibi ijrochi
, gul
Vatanda, alla
chamanda, alla
Yayrab quvonay
yulduzim, alla
Osmonda uchgan
qushlar, alla
Sekin chiqar
tovushlar, alla
Meni solma
uyquga, alla
ot, alla
Yaxshi niyatdir
murod, alla
Yurt-u elga
suyansang, alla
qanot, alla.
Allangda olgin
orom, alla
-
u shom, alla
Yaxshilik bilan
mudom, alla
Dunyoda
tarqatgin, nom,
alla.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
-b-a-
alohida, toq misralarning alohida qofiyalanishi kuylovchining alohida mahorat
egasi ekanligidan dalolat beradi. Holbuki,
.
Alla desam bor
Menga nomus or
.
alla
Xalqqa vafodor
.
radif ekanligi
Onaning farzandi kelajagidan umidi, istaklari va shu bilan
.
1. Qiz bolalarga atalgan allalar
2.
3.
4. Egizaklarga atalgan allalar
1. Qiz bolalarga atalgan allalarda
Oq uzum, oppoq uzum, alla,
Yoshiga yetdi qizim, alla,
Yuzlarga kirsin gul yuzim, alla,
Onalar qizlarining oq uzumga qiyoslashlarida uning donalarining barokoti, sof,
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Qizil gul tizim tizim, alla,
Ikkiga kirsin qizim, alla
Qoshlari qunduzgina, alla
Muncha shirin bu qizgina, alla.
-
alohida alla namunalari yaratilgan.Qizchalar husni hozirdanoq gulning
Bu kabi allalarda xalqning milliy urf-
esa bolaning kuchli, qudratli, botir,
Botir, qoplon yurakligim, alla.
Yaxshi-yomon kunimda, alla.
Menga juda kerakligim, alla.
Ona suti dunyoda poklik, samimiylik, mehr timsoli hisoblanadi.Farzandi
xuddi shu sut kabi pokiza, mislsiz husn egasi. Alla kuylayotgan ona uchun
bu farzandidir.
Sutdan oppoq, guldan islim, alla,
Senga tasadduq shu jonim, alla.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
3.Egizaklarga atalgan alla
yorqin istaklari ufurib turadi:
Alla, bolam, jonim bolam,
Ovunchoqlarim, alla.
Qarab turgan qaroqlarim,
Yonib turgan chiroqlarim,
Alla-yo alla.
Unib-
Chaqaloqlarim, alla.
27
-biridan ayirmaydi, mehrini teng taqsimlaydi, har
mengzaydi.
1.
Ayollar allalari.
qilishga oid barcha namunalar shu tipga mos.
2.
Erkaklar allalari.
Yunusov 1926-
- sonida bosilgan
namunalarini yozib olganligi haqida guvohlik beradi.
-ya, huy-
27
-Toshkent,-2017,320-bet
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
-da, ammo xuddi onalar allasi kabi chuqur hayotsevarlik,
28
-yo, huy-yey, huy-yey, huyya,
-yo, huy-yey, huy-yey, huyya,
Amudaryoning muzini-yo, huy-yey, huy-yey, huyya,
Buvasining qizini-yo, huy-yey, huy-yey, huyya.
29
uxlatish erkaklar zimmasiga tushgan. Shunday kezlarda ular bolani tizzalariga olib
tebratish marosimiga mos ohangda huya kuylab bolaga uyqu chorlaganlar.
30
-uyda yashovchi
Alla -yo alla, jonim bolam alla
Alla yo alla.
Beshalasi ham birdak.
Mening shirin Anvartoyim
Ochilgan qizil guldek, alla
Allasidan orom olsin,
30
Safarov O.Huyalar
-6 sonlar,B 20
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
- kulsin, alla.
31
-
unga avliyo-
obrazi otaning besh nabirasi ramzi hisoblanib, ularga mehri birdek ekanligini, lekin
yonidagi mana shu nabirasining ismini keltirib uni qizil gulga qiyoslab ketadi.
Namanganlik olim
falsafa doktori darajasini olish uchun yozgan dissertatsiyasida yozib olingan
Onam bor edi oqarlar soydek,
-yo, alla
Jonim bolam, alla, erkatoy bolam, alla
32
Hoy oq ilon, oppoq ilon, alla-yo alla
Oydinda yotganing qani?
Sen meni yomon deding, alla-yo
Yaxshini topganing qani?
Jonim bolam, alla
33
-uyda yashovchi 68 yoshli Mirzayev Mahmudjon
otadan Sh.Egamberdiyeva tomonidan 2023- yilda yozib olingan.
32
dissertatsiya. Toshkent,2019. B.117
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Ayrim allalarda yor-yorlarda uchraydigan misralarga duch kelish mumkin.
Shildir-shildir qamishga, alla
Sinalmagan bir yorga, alla
Ishqim tushdi, alla-ya, alla.
34
kuylash oniy jarayon, Allani qanday kuylaydi, nimani kuylaydi, buni ona faqat
shu lahzadagina hal qiladi.Onasidan kayfiyati yoki shu lahzadagi ruhiy holatidan
qilaveradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
Toshkent 2007. 17 bet
3.S f r v
. O`zbek xalq og`zaki ijodi. D rslik. T.: Musiqachi, 2010.
-T:Fan,2020.B 134
2008, S.2, s. 43-47.
6. Eng sara allalar. Nashrga tayyorlovchi Tilovov.A. Toshkent.: Adabiyot
uchqunlari, 2017
7.
www.okumay
8
talqinlari.//Konferensiyalar| Conferences. 2024.
-564.
33
dissertatsiya. Toshkent,2019. B.117
34
Shu yerda
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
9.Egamberdiyeva Sh.E. Umumturkiy tillar allalarida alliteratsiya va assonans.
//TADQIQOTLAR. 2024.
. 32.
. 46-50.
http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/2184
