Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
365
INKLYUZIV T
LIMNING
ZIGA XOS INTEGRATSIYASI.
Komilova Fotima Maxmudovna
Andijon davlat universiteti
dotsenti, p.f.b.f.d.PhD.
Annotatasiya:
Har qanday jamiyatda yosh avlodni jismonsn va aqlan so -
salomat,
zligini his etadigan, davlat taraqqiyoti va gullab-yashnashiga salmoqli hissa
q shadigan munosib fuqarolar b lib etishishlariga katta umid bilan qaraladi. Ushbu
maqolada inklyuziv t limning maqsad va vazifalari, t lim jarayonini integratsiyalash,
alohida ehtiyojmand bolalar ham so lom tengdoshlari bilan birgalikda
z qobiliyati,
qiziqishlari darajasida faoliyat k rsatishlari, t lim va tarbiya olishi, kasb - hunar
rganishi va rivojlanishi mumkinligi haqida qisqacha fikrlar bayon etilgan.
Kalit s zlar:
inklyuziv t lim, anomallik, qobiliyat, rivojlantiruvchi t lim,
pedagogik konsilium, grofologiya, reabilitatsiva, shaxsiy intilish, kompensatsiya,
:
-
,
Abstract: In any society there is great hope that the younger generation will grow up
to be worthy citizens who will be physically and mentally healthy, will feel their identity,
and will make a significant contribution to the development and prosperity of the state.
This article discusses the goals and objectives of inclusive education, integration of the
educational process, children with special needs, together with their healthy peers, can
work at the level of their abilities and interests, receive education and upbringing, a
profession is a vocation. thoughts on how to learn and develop
Key words:
inclusive education, anomaly, abilities, developmental education,
pedagogical advice, graphology, rehabilitation, personal aspiration, compensation
li bilan tobora k proq
tanilayotgan
zbekistonda bolalar huquqlarini himoya qilish, mkoniyati cheklangan
Inklyuziv t limni tashkil etish tartibi
zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 2020-yil 13-
oktyabrdagi PQ-4860-
lim ehtiyojlari b lgan bolalarga t lim-tarbiya
berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari t
zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 12-
lim ehtiyojlari
b lgan bolalarga t lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash
t
-638-sonli Qarorlari ham fikrimizning dalilidir.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
366
Hamma bolalarning ehtiyojlarini hisobga olgan holda, huquq va qobiliyatlarini
hurmat qiladigan, ijtimoiy adolat hamda tenglikka erishishni maqsad qilib olgan t lim
tizimi inklyuziv t lim deb atash mumkin.
T lim t
risidagi qonunning 20-moddasida inklyuziv t lim alohida t lim
ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda barcha
t lim oluvchilar uchun t lim tashkilotlarida t lim olishga b lgan teng imkoniyatlarni
t minlashga qaratilgan. Jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari b lgan
bolalar (shaxslar) uchun t lim tashkilotlarida inklyuziv t lim tashkil etiladi.
1
Bola huquqlari xalqaro Konvensiyaning 6-
lim 29-
lim shaxsning yuqori
darajada rivojlanishiga, iqtidorli, aqliy va jismoniy qobiliyatlarini
stirishga y naltirlgan
b
-va 28-moddalar
inklyuziv t limga tegishli b lib, ularda kamsitishning oldini olish, t lim hamma uchun
qobiliyatiga yarasha ekanligi belgilab q yilgan. Bunday t lim tufayli maxsus ehtiyojli
bolalar:
- jismoniy va ruhiy ehtiyojlarini qondiradilar;
- ijtimoiy xulq va
ziga
zi xizmat k rsatish malakalarini yaratadilar;
- tengqurlari bilan turli
yinlarda ishtirok etib rivojlanadilar, jismoniy tarbiya
darslarida shaxmat-shashka
yinlari, turli sport musobaqalarida vaqtni kuzatuvchi hakam
yoki darvozabon b lishlari mumkin; ijobiy muhitda d st orttiradilar, turli k ngilochar va
bayramona dasturlarda ishtirok etadilar.
2
Maktablarda psixologik-pedagogik konsiliumlar reja asosida tizimli olib borilishi
kerak.
3
Tibbiyot sohasining pediatriya, psixiatriya, ortopediya, ottoloringologiya,
xirurgiya sohalari, bolalarni k rikdan
tkazish, tashxis q yish, nogironlik turini
aniqlash, jarrohlik, tibbiy reabilitatsiya ishlarini olib borish; Umumiy psixologiya,
psixologik amaliyot, ijobiy psixologik muhit yaratish,pcixologik treninglr olib boorish;
maxsus psixologiyaning har bir y nalishi (surdopsixologiya, tiflopsixologiya,
logopsixologiya, oligofrenopsixologiya) shu toifa bolalarning psixologiyasini
ganadi,
umumiy pedagogika, inklyuziv sinfdagi so lom
quvchilar umumt lim maktab t limi
metodikalari, umumpedagogik metodik talablar asosida
qitiladi,
4
Yozish qobiliyatlarida buzilishi, grafologiya mavjud b lgan bolalarga tovush va
tasvirni kattalashtirish etarli b lmaydi. Bunda
quvchilar imo-ishora yoki Brayl xatini
puxta
rganishlari kerak. Aqliy nuqsoni bor bolalar soddalashtirilgan yozma yoki o zaki
axborotni olishlari kerak.
quv rejasini bunday differensiyalash
qituvchilarda
z
ishlariga ijodiy kompetensiyaviy yondashishni taqozo etadi.
Inklyuziv va boshlan ich tayanch korreksion sinflarga faqat bir xil tibbiy
tashxisdagi
quvchilar qabul qilinadi. Qarorga k ra, inklyuziv t lim sinflari
qituvchilariga mehnatning alohida sharoitlari uchun har oyda t lanadigan ustama haqi
quyidagicha: sinfda alohida t lim ehtiyojlari b lgan bir nafar bola uchun
lavozim
maoshining 10 foizi; 2 nafar bola uchun lavozim maoshining 20 foizi;
3 nafar bola uchun lavozim maoshining 30 foizi; ikki va undan ortiq inklyuziv
t lim sinflarida 4 nafar va undan ortiq bola uchun t lim-tarbiya ishlarini olib borgan
qituvchilarga va maxsus pedagoglarga lavozim maoshining 30 foizi miqdorida berilishi
mumkin.
Maktabda inklyuziv t limga muhtoj bolalar uchun t lim kampusi
imkoniyatlari, harakatlanishiga erkin sharoit, q ltiqtayoq yoki maxsus aravachalarda
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
367
yuradigan bolalarga maxsus zinapoyalar orqali kirish sharoitlarini yanada qulaylashtirilishi
kerak. Har bir sinf rahbari
quvchilarining imkoniyatlarini, qiziqishlarini hisobga olgan
holda mash ulot va undan tashqari jarayonlarda ham bolallarni faollikva tashkilotchiligini
kuzatadi. Masalan, didaktik
yinlarni ham turli shakl va variantlarda
tkazilishini nazorat
qiliadi va natijalaydi va ra batalntirishi mumkin.
4
. Shu
rinda masalan, STEAM t lim
tizimi asosiylardan biri sifatida rivojlanmoqda.
STEAM bu
S
science, T
technology, E
engineering, A
art va M
mathematics. Ingliz tilidan o`zbek tiliga tarjima qilinganda, tabiiy fanlar, texnologiya,
limi y
yoshdagi bolalar rivojlanishiga q
jismoniy rivojlanish va so lom turmush tarzining shakllanishi; ijtimoiy-hissiy rivojlanish;
nutq, muloqot,
qish va yozish malakalari; Bilish jarayonining rivojlanishi; ijodiy
rivojlanish integratsiyasi t lim sifatini oshiradi. STEAM yondashuvi bizning t limga
b lgan qarashimizni
zgartirmoqda. Chunki, STEM t limi orqali bolalarning
intellektual qobiliyatlarini, ilmiy va texnik ijodkorlikka jalb qilish, ularning aniq fanlarga
ilk qiziqishini rivojlantirishga qaratilgan.
5
Kompensatsiya
rnini t ldirish, tenglashtirish)
organizmning buzilgan yoki rivojlanmagan funktsiyalarining
rnini t ldirish yoki qayta
qurishdir. Kompensatsiya jarayoni oliy nerv faoliyatining zahira imkoniyatlariga tayanadi.
Demak, imkoniyati cheklangan bolalarga t lim berishda, pedagogik konsiulm, ota -
onalar,
mahalla
ettiligi,
pedagog
-
psixologlar,
mutaxassislarning
hamkorlik
integratsiyasini maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
zbekiston Respublikasining T lim t
risidagi Qonuni 2020y.
2. Nishonova Z. T. Psixologik maslahat. Toshkent, 2006y.
3.Komilova Fotima Maxmudovna. T lim tizimini boshqarishda pedagogik
konsiliumning ahamiyati. S ngi ilmiy tadqiqotlar nazariyasi respublika ilmiy-uslubiy
jurnali 6-jild.11son 13.11.2023.252 b.
4.Yunusovna U. F. Inklyuziv t limni tashkil etishda innovatsion klassterli
-
2023 1/2-
5.Qodirova F.R., D.M.Maxmudova. Maktabgacha talim tashkilotlarida bolalarni
kitobxonlikka
tayyorlashda
Stem
texnologiyalaridan
foydalanish.
transformatsiyalar davrida maktabgacha t
mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman. Andijon 2023y. 9 b.
