SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
170
ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI FANIDA GERMENEVTIK
YONDASHUVNING QO‘LLANILISHI
Gofurjanova Nilufarxon Kodirjon qizi
Andijon davlat pedagogika instituti
boshlang’ich ta’lim kafedrasi stajyor o’qituvchisi,
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15353181
nilufarkadirovna95@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada ona tili va o‘qish savodxonligi fanida germenevtik
yondashuvdan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilingan. Germenevtik yondashuvning mohiyati,
asosiy tamoyillari va boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining matnni tushunish, tahlil qilish va talqin etish
ko‘nikmalarini shakllantirishdagi roli ochib berilgan. Shuningdek, dars jarayonida qo‘llash mumkin
bo‘lgan samarali metodlar – bosqichma-bosqich talqin qilish, savol-javob, bahs-munozara,
kontekstual va interaktiv yondashuvlar yoritilgan. Maqolada germenevtik yondashuvning
o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, tanqidiy va ijodiy tahlil qilish qobiliyatlarini rivojlantirishdagi
ahamiyati ko‘rsatilgan.
Kalit so‘zlar:
Germenevtik yondashuv, ona tili, o‘qish savodxonligi, matn talqini, tanqidiy
fikrlash, ijodiy tahlil, interaktiv yondashuv, boshlang‘ich ta’lim, mustaqil fikrlash, o‘quv metodikasi
Аннотация
:
В
данной
статье
анализируются
возможности
применения
герменевтического
подхода
в
преподавании
предмета
родной
язык
и
читательская
грамотность
.
Рассматриваются
сущность
и
основные
принципы
герменевтического
подхода
,
а
также
его
роль
в
развитии
навыков
учащихся
по
пониманию
,
анализу
и
интерпретации
текстов
.
Кроме
того
,
освещены
эффективные
методы
обучения
,
такие
как
пошаговая
интерпретация
,
вопрос
-
ответ
,
дискуссии
,
контекстуальный
и
интерактивный
подходы
.
В
статье
подчеркивается
значимость
герменевтического
подхода
для
развития
самостоятельного
мышления
,
критического
и
творческого
анализа
у
учащихся
.
Ключевые
слова
:
Герменевтический
подход
,
родной
язык
,
читательская
грамотность
,
интерпретация
текста
,
критическое
мышление
,
творческий
анализ
,
интерактивный
подход
,
начальное
образование
,
самостоятельное
мышление
,
методика
обучения
.
Annotation:
This article analyzes the possibilities of using the hermeneutic approach in the
subject of native language and reading literacy. The essence and fundamental principles of the
hermeneutic approach, as well as its role in developing students’ skills in understanding, analyzing,
and interpreting texts, are examined. Additionally, effective teaching methods such as step-by-step
interpretation, question-and-answer discussions, debates, contextual, and interactive approaches are
highlighted. The article emphasizes the significance of the hermeneutic approach in enhancing
students’ independent thinking, critical and creative analysis skills.
Keywords:
Hermeneutic approach, native language, reading literacy, text interpretation,
critical thinking, creative analysis, interactive approach, primary education, independent thinking,
teaching methodology.
Zamonaviy ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar muhim o‘rin tutadi. Xususan,
boshlang‘ich ta’limda ona tili va o‘qish savodxonligi fanini o‘qitishda germenevtik yondashuvdan
foydalanish o‘quvchilarning matnni chuqur tushunish, tahlil qilish va talqin etish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga xizmat qiladi. Ushbu maqolada germenevtik yondashuvning mohiyati, uni ona tili va
o‘qish savodxonligi darslarida qo‘llash usullari hamda samaradorligi tahlil qilinadi.
Germenevtik yondashuvning nazariy asoslari
Germenevtika — matnlarni to‘g‘ri talqin qilish va tushunish nazariyasi bo‘lib, uning ildizlari
qadimgi yunon falsafasiga borib taqaladi. Bugungi kunda bu yondashuv ta’lim metodikasida keng
qo‘llanilmoqda. Germenevtik yondashuv quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanadi:
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
171
• Tushunish va talqin qilish – o‘quvchi o‘qigan matnni shunchaki yod olmay, uni chuqur
anglaydi va mazmunini ochib bera oladi.
• Mantiqiy tafakkurni rivojlantirish – matn asosida savollar berish, qiyoslash, taxmin qilish
orqali o‘quvchilar fikrlashga undaladi.
• Shaxsiy tajribaga asoslanish – o‘quvchilar matn mazmunini o‘z hayoti bilan bog‘lab
tushunadilar.
• Dialogik yondashuv – dars jarayonida muhokama va munozara orqali matnning ma’nosi
ochib beriladi.
Ona tili va o‘qish savodxonligi darslarida germenevtik yondashuvning qo‘llanilishi
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari o‘qigan matnlarini faqat fonetik yoki grammatik jihatdan tahlil
qilish emas, balki uning mazmuniy qirralarini ochish, asosiy g‘oyani tushunish va shaxsiy xulosalar
chiqarishni o‘rganishlari muhim. Shu maqsadda quyidagi metodlardan foydalanish mumkin:
1. Matnni bosqichma-bosqich talqin qilish
Bu usulda o‘quvchilar matnni oldindan tushunish, tahlil qilish va xulosa chiqarish bosqichlari
orqali o‘rganadilar:
• Oldindan tushunish: O‘quvchilarga matn mavzusi haqida savollar beriladi, ular o‘z
taxminlarini bildiradilar.
• Tahlil qilish: Matnning mazmuni qismlarga ajratilib, har bir qismi ustida mantiqiy fikr
yuritiladi.
• Xulosa chiqarish: O‘quvchilar matndan olgan ma’lumotlarini umumlashtirib, asosiy g‘oyani
aniqlaydilar.
2. “Savol-javob” va “Bahs-munozara” metodlari
O‘quvchilar bilan quyidagi savollar asosida ishlash mumkin:
• Matnning asosiy g‘oyasi nima?
• Muallifning fikrini qanday tushundingiz?
• Matnda qanday muammo ilgari surilgan va uni hal qilish yo‘llari qanday?
• Matn mazmunini hayotingiz bilan bog‘lasangiz, qanday xulosaga kelasiz?
Bunday savollar o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirishga, ijodiy izlanishga va
mustaqil xulosa chiqarishga yordam beradi.
3. Kontekstual va interaktiv yondashuv
• Kontekstual yondashuv: Matnni tushunishda tarixiy, madaniy va ijtimoiy kontekstlarni
hisobga olish. Masalan, o‘quvchilar xalq ertaklari yoki she’riy asarlar asosida ularning davriga mos
tushunchalarni shakllantiradilar.
• Interaktiv yondashuv: Rolli o‘yinlar, dramatizatsiya, tasviriy san’at va boshqa ijodiy
faoliyatlar orqali matn mazmunini chuqurroq tushunish.
Germenevtik yondashuvning samaradorligi
Germenevtik yondashuvni ona tili va o‘qish savodxonligi darslariga joriy qilish natijasida:
✔
O‘quvchilarning o‘qish va tushunish ko‘nikmalari sezilarli darajada rivojlanadi.
✔
Matnni tahlil qilish, tushunish, muhokama qilish va shaxsiy xulosa chiqarish qobiliyatlari
ortadi.
✔
O‘quvchilar mustaqil fikrlashga, asosli mulohaza yuritishga va o‘z fikrini mantiqiy bayon
qilishga o‘rganadilar.
✔
Kitob o‘qishga bo‘lgan qiziqish ortadi, chunki o‘quvchilar matn mazmunini chuqur his eta
boshlaydilar.
Xulosa
Germenevtik yondashuv boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini oshirish,
tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish, hamda matnlarni chuqur talqin qilish
jarayonida samarali usullardan biridir. Ushbu yondashuv orqali o‘quvchilar nafaqat matnni
tushunishni, balki uning mazmuniy va kontekstual qirralarini anglash, o‘z hayoti bilan bog‘lash va
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
172
ijodiy tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shunday ekan, germenevtik yondashuvni ona tili va
o‘qish savodxonligi fanida keng qo‘llash boshlang‘ich ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi **“Ona tilini
rivojlantirish va uning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlash to‘g‘risida”**gi PF-5850-sonli farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. “Boshlang‘ich ta’lim davlat standarti
va o‘quv dasturlari”. – Toshkent, 2023.
3.
Абдуллаева
X.,
Юлдашева
Н
. “Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish
savodxonligini rivojlantirish metodikasi”. – Toshkent: Fan, 2022.
4.
Xasanboyeva M. “Boshlang‘ich ta’limda o‘qish savodxonligini shakllantirish”. –
Toshkent: Ilm-Ziyo, 2020.
5.
Karimov F. “Matnlarni lingvistik va metodik tahlil qilish asoslari”. – Toshkent:
Innovatsiya-Ziyo, 2021.
6.
Rasulova S. “Ona tili o‘qitish metodikasi: nazariya va amaliyot”. – Toshkent: Sharq,
2019.
7.
To‘rayev B. “Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi va zamonaviy ta’lim texnologiyalari”.
– Toshkent: Yangi asr avlodi, 2022.
8.
www.edu.uz – O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi rasmiy veb-sayti.
9.
www.ziyonet.uz – O‘zbekistondagi ta’lim va ilmiy resurslar portali.
