Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 36
QISHLOQ JOYLARDA QIZLAR FUTBOLINI RIVOJLANTIRISH
Ashurova Nigora Yo'ldoshevna
Sirdaryo viloyati Boyovut tumani 8 - sonli maktab
jismoniy tarbiya fani o'qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimidagi talabalar mustaqil ta’limga
bo‘lgan yondashuvi, ularning psixologik holati, o‘zini-o‘zi anglash, motivatsiya va
emotsional barqarorlik kabi omillarning ta’lim samaradorligiga ta’siri tahlil qilinadi.
Shuningdek, mustaqil ta’lim jarayonida yuzaga keladigan psixologik to‘siqlar, ularga
qarshi kurashish yo‘llari va samarali psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimlari muhokama
qilinadi.
Kalit so‘zlar:
mustaqil ta’lim, motivatsiya, psixologik barqarorlik, o‘zini anglash,
talabalar, stress, o‘quv faoliyati.
Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida oliy ta’lim jarayonida
talabalar faolligini oshirish, o‘z-o‘zini boshqarish kompetensiyalarini shakllantirish
muhim ahamiyat kasb etmoqda. Mustaqil ta’lim – bu faqatgina akademik bilim olish emas,
balki talabaning psixologik jihatdan o‘ziga ishonch hosil qilishi, vaqtni boshqarish va o‘z
faoliyatini rejalashtirish orqali hayotga tayyorgarligini mustahkamlovchi jarayondir. Shu
bois, bu jarayonning psixologik jihatlarini o‘rganish zamonaviy ta’lim psixologiyasi uchun
dolzarbdir.
Qishloq joylarda qizlar futbolini rivojlantirish O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan
mamlakatlarda sportni ommalashtirish, gender tengligini mustahkamlash va yoshlarning
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish uchun muhim yo‘nalishdir. Quyida ushbu masalani
kengroq yoritib, batafsil strategiyalar, amaliy maslahatlar va xalqaro tajribalarga
asoslangan yondashuvlarni keltiraman.
Infratuzilma va moddiy-texnik bazani rivojlantirish
Qishloq joylarda futbolni rivojlantirish uchun eng muhim omil bu infratuzilmaning
mavjudligi va uni qulay holatga keltirishdir.
- Oddiy futbol maydonchalari tashkil qilish:
Qishloqlarda katta stadionlar qurish qimmat va uzoq muddatli loyiha bo‘lishi
mumkin. Shu sababli, mavjud maktab hovlilari yoki bo‘sh er uchastkalarida kichik
o‘lchamdagi maydonlar tashkil qilish samarali bo‘ladi.
- Masalan, 5x5 yoki 7x7 o‘yinlar uchun mini-futbol maydonlari qurish mumkin.
- Maydonni qurishda mahalliy jamoatchilikni jalb qilish (masalan, “hashar” usulida)
xarajatlarni kamaytiradi.
- Maydon sifatini oshirish uchun sun’iy qoplama yoki oddiy drenaj tizimi o‘rnatish
mumkin.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 37
- Jihozlar va resurslar:
- To‘plar, forma, sport kiyimlari va boshqa jihozlarni ta’minlash uchun mahalliy
hokimiyatlar, bizneslar yoki xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilish kerak.
Murabbiylar va mashg‘ulot dasturlari
Futbolning ommalashishi uchun malakali murabbiylar va tizimli mashg‘ulotlar
tashkil qilish zarur.
- Mahalliy murabbiylarni tayyorlash:
- Qishloq maktablaridagi jismoniy tarbiya o‘qituvchilarini futbol bo‘yicha maxsus
kurslarda o‘qitish.
- O‘zbekiston Futbol Federatsiyasi (UFF) yoki xalqaro tashkilotlar (FIFA, AFC)
tomonidan tashkil qilinadigan trenerlik kurslaridan foydalanish.
- Ayol murabbiylarni jalb qilish qizlarni rag‘batlantirishda muhim, chunki ular
o‘rnak bo‘lib xizmat qiladi.
- Mashg‘ulot dasturlari:
- Qizlar uchun moslashuvchan mashg‘ulot jadvallari tuzish (masalan, darslardan
keyin yoki dam olish kunlari).
- Boshlang‘ich darajada o‘yin texnikasi, jismoniy tayyorgarlik va jamoaviy ruhni
rivojlantirishga e’tibor berish.
- Yosh guruhlarga qarab dasturlarni farqlash (masalan, 8-12 yosh, 13-16 yosh).
- Qizlarni jalb qilish uchun dastlabki mashg‘ulotlarni o‘yin formatida, qiziqarli va
qulay muhitda o‘tkazish.
Ijtimoiy stereotiplarni yo‘q qilish va jamoatchilikni jalb qilish
Qishloq joylarda qizlarning futbol o‘ynashiga qarshi bo‘lgan ijtimoiy to‘siqlar
mavjud bo‘lishi mumkin. Bu masalani hal qilish uchun jamoatchilik bilan ishlash muhim.
- Ota-onalar bilan ishlash:
- Qizlarning sport bilan shug‘ullanishi ularning sog‘ligi, o‘ziga ishonchi va
kelajakdagi imkoniyatlariga ijobiy ta’sir qilishini tushuntirish.
- Mahalliy masjidlarda yoki jamoat markazlarida ota-onalarga seminarlar o‘tkazish.
- Futbolning qizlar uchun xavfsiz va foydali ekanligini ko‘rsatish uchun ochiq
mashg‘ulotlar tashkil qilish.
- Ommaviy axborot vositalari va targ‘ibot:
- Mahalliy televidenie, radio yoki ijtimoiy tarmoqlarda qizlar futboli haqida ijobiy
hikoyalar targ‘ib qilish.
- Masalan, mahalliy qizlar jamoasining muvaffaqiyatlari haqida mahalliy gazetada
maqola chop etish yoki Instagram’da postlar joylashtirish.
- Muvaffaqiyatli ayol futbolchilarning (masalan, O‘zbekiston terma jamoasi
o‘yinchilari yoki xalqaro yulduzlar, Megan Rapinoe, Marta kabi) hikoyalarini targ‘ib
qilish.
- Mahalliy yetakchilar bilan hamkorlik:
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 38
Mahalla raislari, imomlar yoki nufuzli shaxslar bilan hamkorlik qilib, ularni qizlar
futbolini qo‘llab-quvvatlashga jalb qilish.
Turnirlar va musobaqalar tashkil qilish
Musobaqalar qizlarni rag‘batlantirish va futbolga qiziqishni oshirishning eng samarali
usullaridan biridir.
- Mahalliy va mintaqaviy turnirlar:
- Qishloqlar o‘rtasida kichik turnirlar tashkil qilish (masalan, “Qishloq kubogi”).
- Har bir qishloqda qizlar jamoasini shakllantirish va ularni mintaqaviy
musobaqalarda ishtirok ettirish.
- Turnirlarni bayramona muhitda o‘tkazish, masalan, musiqa, sovg‘alar va mahalliy
homiylar ishtirokida.
- Sovrinlar va rag‘batlantirish:
- G‘olib jamoalarga kichik sovg‘alar (sport anjomlari, sertifikatlar, medallar) berish.
- Eng yaxshi o‘yinchilarni rag‘batlantirish, masalan, “Eng yaxshi darvozabon” yoki
“Eng faol o‘yinchi” nominatsiyalari orqali.
- Maktablararo musobaqalar:
Maktablar o‘rtasida qizlar futboli bo‘yicha ligalar tashkil qilish. Bu qizlarni sportga
jalb qilish bilan birga, maktablar o‘rtasidagi raqobatni kuchaytiradi.
Qishloq joylarda qizlar futbolini rivojlantirish infratuzilma, malakali murabbiylar,
jamoatchilikni jalb qilish va xalqaro tajribadan foydalanishni talab qiladi. O‘zbekiston
sharoitida mahalliy hokimiyatlar, maktablar va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik muhim
ahamiyatga ega. Agar ushbu masalada aniq bir hudud yoki loyiha haqida gapirayotgan
bo‘lsangiz, qo‘shimcha ma’lumot bering, masalan, qaysi qishloq yoki viloyat, mavjud
resurslar yoki qiyinchiliklar. Bu yanada aniqroq va moslashtirilgan tavsiyalar berishga
yordam beradi!
Xulosa
Mustaqil ta’lim jarayoni nafaqat intellektual, balki psixologik omillarga ham kuchli
bog‘liq. Talabaning ichki motivatsiyasi, o‘zini anglash darajasi va stressni boshqarish
qobiliyati bu jarayonda asosiy rol o‘ynaydi. O‘qituvchilar va ta’lim muassasalari bu holatni
hisobga olib, talabalarni psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini joriy
qilishi lozim.
Talabalarning mustaqil ta’limga psixologik tayyorgarligini baholash tizimini
yaratish;
Psixologik maslahat va motivatsion treninglarni joriy etish;
Talabalar uchun vaqtni boshqarish va o‘z-o‘zini rag‘batlantirish bo‘yicha seminarlar
tashkil qilish;
O‘qituvchilarni talabalarga psixologik yondashuv bo‘yicha malaka oshirishga jalb
qilish;
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 39
Adabiyotlar:
1. O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-dekabr sanasidagi
“O`zbekistonda futbolni mutlaqo yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari
to„g„risida”gi PF-5887 sonli farmoni.
2. Жавлонбек Абдуқахор ўғли Зулхайдаров. Футболчиларни тайёрлаш
жараёнидаги мусобақалар фаолияти кўрсаткичларини тахлил қилишнинг ахамияти.
Academic research in educational sciences (ares), volume 2, issue 10,764- 770.
3. Абдулахатов А.Р. Зулхайдаров Ж.А. Профессионал футболчиларни
жисмоний тайёргарлиги бўйича моделлаштириш меьёрлари. Муғаллим , 1(1)2022,
106-110
4. Зулхайдаров Ж.А. Юқори малакали футболчиларни махсус чидамкорлигини
ривожлантириш.Интернаука.23(199) 2021г. 55-56.
5. Zulxaydarov J.A.O`zbekistonda stritbol-sport turini rivojlantirish. PROSPECTS
FOR THE NATIONAL SPORT DEVELOPMENT OF – KURASH. April 8-9.2022.
chirchiq-2022.
