Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 10
EPILEPSIYA: YANGI DAVOLASH STRATEGIYALARI
VA HAYOT SIFATI
Raxmatullayeva Begoyim Fayzullo qizi
Qo’qon universiteti Andijon filiali Tibbiyot fanlar fakulteti
Davolash ishi yo'nalishi 205-guruh talabasi
Xojimatov Ravshanbek Sabirjanovich
Ilmiy raxbar: Tabiiy va tibbiy fanlar kafedrasi katta o’qituvchisi
Email : raxmatullayevabegoyim648@gmail.com
Tel : + 998 88-835-01-28
Annotatsiya:
Epilepsiya – bu markaziy asab tizimining surunkali, tutqanoq xurujlari
bilan kechadigan kasalligi bo‘lib, dunyo aholisining 1 foizdan ortig‘ini qamrab oladi.
Ushbu maqolada epilepsiyaning sabablari, klinik kechishi, zamonaviy davolash
strategiyalari va kasallik bilan yashovchi insonlarning hayot sifatini yaxshilash usullari
tahlil qilinadi. Yangi antiepileptik dorilar, neyroxirurgik yondashuvlar, ovqatlanish va
psixologik qo‘llab-quvvatlashning ahamiyati keng yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
Epilepsiya, tutqanoq, antiepileptik dorilar, neyroxirurgiya, hayot sifati,
zamonaviy terapiya.
Аннотация:
Эпилепсия — хроническое рецидивирующее заболевание
центральной нервной системы, характеризующееся эпилептическими приступами,
поражающее более 1% населения мира. В статье рассматриваются причины,
клиническое течение, современные стратегии лечения и пути улучшения качества
жизни людей с этим заболеванием. Широко обсуждается важность новых
противоэпилептических препаратов, нейрохирургических подходов, питания и
психологической поддержки.
Ключевые слова:
Эпилепсия, эпилепсия, противоэпилептические препараты,
нейрохирургия, качество жизни, современная терапия
Abstract:
Epilepsy is a chronic, recurrent disease of the central nervous system,
characterized by epileptic seizures, affecting more than 1% of the world's population. This
article reviews the causes, clinical course, modern treatment strategies, and ways to
improve the quality of life of people living with the disease. The importance of new
antiepileptic drugs, neurosurgical approaches, nutrition, and psychological support is
widely discussed.
Keywords:
Epilepsy, epilepsy, antiepileptic drugs, neurosurgery, quality of life,
modern therapy
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 11
Kirish:
Epilepsiya – qadim zamonlardan beri ma’lum bo‘lgan, ammo hanuzgacha murakkab
va to‘liq o‘rganilmagan kasallik hisoblanadi. Bu holat odamlarning aqliy, jismoniy va
ijtimoiy hayotiga sezilarli darajada ta’sir qiladi. So‘nggi yillarda tibbiyotda epilepsiyani
davolashda yangi texnologiyalar va yondashuvlar paydo bo‘lib, kasallik nazorati va
bemorlarning hayot sifati sezilarli darajada yaxshilandi.
Epilepsiyaning sabablari va turlari:
Epilepsiyaning sabablari turlicha bo‘lishi mumkin:
Genetik omillar
Miya shikastlanishlari (travmalar, insultlar)
Neyroinfeksiyalar (meningit, ensefalit)
Tuxumdonlar yoki boshqa shishlar
Miya qon aylanishining buzilishi
Epilepsiya turlari:
Generalizatsiyalashgan tutqanoqlar – butun miya bo‘ylab tarqaladi.
Fokal tutqanoqlar – miya faolligining ma’lum bir sohasidan boshlanadi.
Reflektor epilepsiyalar – tashqi omillar (yorug‘lik, tovush) ta’sirida yuzaga keladi.
2. Zamonaviy diagnostika yondashuvlari
Epilepsiyani aniqlashda quyidagi usullar qo‘llaniladi:
Elektroensefalografiya (EEG): miya elektr faolligini aniqlashda asosiy vosita.
Magnit-rezonans tomografiya (MRI): miya tuzilmalaridagi anomaliyalarni
ko‘rsatadi.
Pozitron emissiya tomografiyasi (PET): metabolik faoliyatni baholashda foydali.
SPECT: miya qon aylanishini ko‘rsatadi, ayniqsa operatsiyaga tayyorgarlikda
muhim.
Zamonaviy davolash strategiyalari
Farmakologik davolash (dorilar bilan)
Bugungi kunda antiepileptik vositalarning yangi avlodlari kamroq nojo‘ya ta’sir bilan
tavsiflanadi:
Levetirasetam
Lamotrigin
Topiramat
Lacosamid
Bu dorilar tutqanoq xurujlarini kamaytiradi, hayot sifatini yaxshilaydi va aqliy
faoliyatga ta’sir qilmaydi.
Neyroxirurgik usullar
Agar bemor dori-darmonlarga javob bermasa, quyidagi jarrohlik yondashuvlar ko‘rib
chiqiladi:
Temporal lobektomiya – tutqanoq boshlanadigan miya qismini olib tashlash.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 12
Vagus nerv stimulyatsiyasi (VNS) – stimulyator yordamida xurujlar nazorat qilinadi.
Deep brain stimulation (DBS) – chuqur miya qismlarini elektr bilan stimulyatsiya
qilish.
Ketogen dieta
Yuqori yog‘li, kam uglevodli parhez. Bolalar epilepsiyasida ayniqsa samarali:
Energiya manbai sifatida keton tanachalari ishlab chiqariladi.
Xurujlar chastotasi sezilarli kamayadi.
Psixologik va ijtimoiy yordam
Epilepsiyaga chalingan bemorlar uchun:
Psixoterapiya (depressiya, xavotirlikni kamaytirish)
Reabilitatsiya markazlari
Oila va jamiyatdan emotsional qo‘llab-quvvatlash
Epilepsiya bilan yashash: hayot sifatini yaxshilash
Epilepsiya nafaqat sog‘liq muammosi, balki ijtimoiy muammo hamdir:
Ishga kirishda muammolar
O‘qishda cheklovlar
Sog‘liq sug‘urtasi va hayotiy imkoniyatlarda farq
Shuning uchun:
Jamiyatda xabardorlikni oshirish
Stigmatizatsiyani kamaytirish
Bemorlarga teng huquqli munosabatni ta’minlash lozim
Ayollar va bolalarda epilepsiya:
Homiladorlik davrida epilepsiya alohida yondashuv talab qiladi.
Bolalarda o‘sish va rivojlanish uchun maxsus dasturlar zarur.
Xulosa:
Epilepsiya – nazoratga olinadigan, ammo murakkab yondashuvni talab
qiladigan kasallikdir. So‘nggi yillardagi ilmiy yutuqlar epilepsiyani yanada samarali
nazorat qilish imkonini bermoqda. Bemorlarning hayot sifati ularning to‘g‘ri tashxis,
davolash va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashdan foydalanishiga bog‘liq. Shuning uchun har
tomonlama yondashuv muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. World Health Organization (WHO). Epilepsy: A public health imperative. Geneva:
WHO Press; 2019.
2. Fisher RS, Cross JH, D’Souza C, et al. ILAE official report: A practical clinical
definition of epilepsy. Epilepsia. 2014;55(4):475–482.
3. Perucca E, Tomson T. The pharmacological treatment of epilepsy in adults. Lancet
Neurology. 2011;10(5):446–456.
4. Wirrell EC, Nabbout R. Recent advances in the ketogenic diet for epilepsy.
Epilepsia Open. 2018;3(2):181–192.
5. Devinsky O, et al. Epilepsy surgery and neuromodulation. Lancet Neurology.
2021;20(8):695–705.
