BARQAROR IQTISODIY OʻSISH ORQALI AHOLI
TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH MASALALARI
24-may 2024-yil
133
MOLIYAVIY NATIJALARNI TUZISHDA JAHON STANDARTLARINING
TUTGAN O’RNI VA AHAMIYATI
Esanboyeva Y.T.
TDIU “Audit ” kafedrasi o’qituvchisi
Buxgalteriya hisobining vazifalari va jamiyat iqtisodiyot rivojlanishining har bir
bosqichida amalga oshirilayotgan xoʻjalik siyosati bilan belgilanadi. Mamlakatda
xo'jaliklarning
rivojlanishini
bozor
munosabatlari
mexanizmini
chuqurlashtirishga
yo'naltirilgan, Oʻzbekiston Respublikasi hukumati uni bozor iqtisodiyoti qonunlari asosida
amalga oshirmoqda. Ushbu qonun hujjatlari Respublikamizni mustaqil davlat sifatida
rivojlantirish bo‘yicha oldiga qo'yilgan maqsadlar va vazifalarga binoan ishlab chiqarishni
jamiyat tomonidan to'g'ridan to'g'ri, ongli ravishda tartibga solishning obektiv zaruriyat
ekanligini anglatadi. Xo’jalik yurituvchi sub’yektlar moliyaviy natijalar hisobini tuzish va
ularni to’g’ri yuritish bilan bog’liq vazifalarni qonuniy jihatdan nazoratini yuritish hozirgi
kundagi dolzarb masalallardan biri hisoblanadi. Respublika oldida turgan qator vazifalarni
amalga oshirish maqsadida ularni xalq xoʻjalikning barcha bosqichlarida bajarilishini nazorat
qilish talab qilinadi. Boshqarish bilan bog’liq maqsadlar uchun xo’jalik subyektlaridagi tashqi
va ichki axborotlarni shakllantirishning muhim vositasi hisoblangan buxgalteriya hisobi aynan
shu maqsadlarga xizmat qiladi.
Demak, buxgalteriya hisobining asosiy vazifalaridan biri unda aks ettiriladigan
obektlarni boshqarish uchun ma'lumotlarni yig'ish va ularni qayta ishlani iqtisodiyotga
uzatishdan iborat.
“Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuniga o‘zgartish va
qo‘shimchalar kiritish haqidagi
1
qabul qilingan qonunda batafsil moliyaviy natijalar hisobini
yuritish va shu bilan bog’liq bo’lgan barcha muomalalarni to’liq keltirib o’tilgan. Avvalgi
qonun hujjatida milliy standartlar asosida buxgalteriya hisobini yuritilishi bilan bog’liq
ko’rsatma va tartib tamoyillar keltirilgan edi. Lekin, buxgalteriya hisobini yuritish tartibi
hozirgi jahon standartlariga to’liq mos kelishi bu, uning rivojlangan mamlakatlar qatoriga
qo’shilishining asosiy tamoyillaridan biri hisoblanadi. Shu boisdan O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining “Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi
2
qaroriga muvofiq buxgalteriya hisobini xalqaro standartlar
asosida yuritlishining ahamiyati va buning uchun jamiyatda malakali kadrlarni yetarlicha
qabul qilish zaruriyati yoritilishi bilan birgalikda kadrlar tayyorlash bo’yicha ko’rsatma va
takliflar belgilangan.
1-jadval.
T/r
Buxgalteriya
hisobi sohasidagi
xalqaro
tashkilotlar nomi
Buxgalteriya hisobi
sohasidagi xalqaro
buxgalterlar
sertifakatlari nomi
Xalqaro sertifikatlar doirasidagi
buxgalteriyahisobiga tegishli fan yokikurslari
nomi
1.
Association of
Chartered
Certified
Accountants
(ACCA)
Association of
Chartered Certified
Accountants
(ACCA)
Moliyaviy hisobot “Financial Reporting (FR)”;
Xalqaro moliyaviy hisobot diplomi “Diploma
of International Financial Reporting (DipIFR)”;
Audit va ishonch bildirish xizmatlari “Audit
and Assurance (AA)”.
2.
Certified Institute
of Management
Certified Institute of
Management
Moliyaviy hisobot va soliq solish “Financial
Reporting and Taxation (F1)”.
1
“Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuniga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish
haqida O’RQ-404-sonli 13.04.2016 yil
2
“Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” PQ-
4611-sonli 24.02.2020yil
BARQAROR IQTISODIY OʻSISH ORQALI AHOLI
TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH MASALALARI
24-may 2024-yil
134
T/r
Buxgalteriya
hisobi sohasidagi
xalqaro
tashkilotlar nomi
Buxgalteriya hisobi
sohasidagi xalqaro
buxgalterlar
sertifakatlari nomi
Xalqaro sertifikatlar doirasidagi
buxgalteriyahisobiga tegishli fan yokikurslari
nomi
Accountants
(CIMA)
Accountants
(CIMA)
3.
Institute of
Chartered
Accountants in
England and
Wales (ICAEW)
Associated
Chartered
Accountant (ACA)
Audit va ishonch bildirish xizmatlari “Audit
and Assurance”;
Moliyaviy hisob va
moliyaviy hisobot “Financial Accounting and
Reporting”.
Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari bo‘yicha o‘qitish va buxgalterlarni xalqaro
sertifikatlash doirasida imtihonlarni topshirish xarajatlari qoplab beriladigan
buxgalteriya hisobi sohasidagi xalqaro tashkilotlar va xalqaro buxgalter sertifikatlari
ro’yhati.
3
Xulosa sifatida ta’kidlash joizki, moliyaviy natijalar hisobini xalqaro standartlar
asosida yuritish haqida so’z ketganda, aytish joizki mamlakatning iqtisodiy rivoji bevosita
ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish sohalariga bog‘liq. Shuning uchun ham rivojlangan
mamlakatlar ilg‘or tajribalaridan foydalangan holda xalqaro standartlarni qo‘llash
ahamiyatlidir.
Adabiyotlar:
1.
Umarov Z.A. Tijorat banklarida kredit operatsiyalari hisobi va auditining nazariy-
uslubiy masalalari / Monografiya, IQTISOD-MOLIYA, 2021 yil, 127 b.
2.
Toymuxamedov I., Umarov Z., Xusainov G. Naqd pulsiz hisob-kitoblar va to‘lov
tizimi. O’quv qo‘llanma. – 2018.
3.
Umarov Z.A. Banklarda buxgalteriya hisobi. Darslik. –T.: “Innovatsion rivojlantirish
nashriyot-matbaa uyi” 2021, 612 b.
4.
Umarov Z.A. Yangi bank xizmatlari, ularni rivojlantirish Bozor, pul va kredit jurlali
№1 2019 y.
5.
Юлдашев, Ж. А. ТИЖОРАТ БАНКЛАРИДА МИЖОЗЛАР БИЛАН
МУНОСАБАТЛАР ҲОЛАТИНИ БАҲОЛАШ УСУЛИНИ ТАКОМИЛАШТИРИШ.
6.
Qlichev Baxtiyor Pardayevich. (2024). Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda CVP-tahlilni
tashkil etishning muammoli jihatlari. YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT, 4
(2024), 754–759
7.
Klichev Bakhtiyar Pardayevich. (2024). Problematic Aspects of Organizing Cvp-
Analysis in the Enterprises of Uzbekistan // Web of Scientist: International Scientific
Research Journal, 5(5), 241–248. Retrieved from
https://wos.academiascience.org/index.php/wos/article/view/4906
8.
Kholdorov Sardor Umarovich. (2024). LIQUIDITY RISK MANAGEMENT IN
THE BANKING SECTOR: CHALLENGES, STRATEGIES AND IMPLICATIONS. World
Scientific Research Journal, 26(3), 122–131. Retrieved from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/3255
9.
Qlichev Baxtiyor Pardayevich. (2024). Korxonalarda operatsion faoliyat
samaradorligini tahlil qilish masalalari.
World Scientific Research Journal
,
26
(3), 86–94.
Retrieved from
http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/3251
3
“Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” PQ-
4611-sonli 24.02.2020yil
BARQAROR IQTISODIY OʻSISH ORQALI AHOLI
TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH MASALALARI
24-may 2024-yil
135
10.
Кoсимoвич, Я. У. (2024). Ташқи савдо фаолиятида мақбул ечимни топиш
масалаларини таҳлили. World scientific research journal, 26(2), 199-205.
11.
ҚЛИЧЕВ, . Б. П. (2022). ИШБИЛАРМОНЛИК ФАОЛЛИГИ ТАҲЛИЛИНИ
ТАШКИЛ ЭТИШ ЙЎНАЛИШЛАРИ.
Архив научных исследований
,
2
(1). извлечено от
https://journal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/373
12.
Choriev I.X. Auditorlik faoliyatida tahliliy amallarni takomillashtirish. Iqtisodiyot
fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent:, «Iqtisod-
moliya»nashriyoti, 2021, - 21-26 b.
13.
Кличев, Б. (2023). Корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажми таҳлилини
такомиллаштириш масалалари. Направления развития благоприятной бизнес-среды в
условиях цифровизации экономики, 1(01), 170–173.
https://doi.org/10.47689/TSUE2022-
14.
Qlichev, B. (2024). Korxonalar faoliyatini rivojlantirishda operatsion faoliyat
tahlilining zarurligi. Mintaqani ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlari,
Konferensiya to‘plami. Termiz, O'zbekiston. 15-iyun 2024-yil.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11909171
15.
Yakypbaevich, I. J. ., Abrarovich, Y. J. ., Akhtamovich, H. S. ., & Bekmurodova.
(2023). COMMERCIAL BANKING, CREDIT OPERATIONS, PROVISION OF
COLLATERAL, ASSESSMENT MECHANISMS.
FAN, TA’LIM, MADANIYAT VA
INNOVATSIYA JURNALI | JOURNAL OF SCIENCE, EDUCATION, CULTURE AND
INNOVATION
,
2
(4), 6–13. Retrieved from
https://mudarrisziyo.uz/index.php/innovatsiya/article/view/251
16.
Қличев Бахтиёр Пардаевич, (2023). Корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш
ҳажми таҳлилини такомиллаштириш масалалари. Issues of improving the analysis of the
volume of production at enterprises. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ
В
МИРЕ,13(7),
42–49.
Retrieved
from
http://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/2782
17.
Abdullayev, A., & Djamalov, H. (2023). ORGANIZATIONAL STRUCTURE OF
THE INTERNAL CONTROL SERVICE FOR THE FULFILLMENT OF TAX
OBLIGATIONS OF ENTERPRISES.
Scientific and Technical Journal of Namangan Institute
of Engineering and Technology
,
8
(4), 297-307.
18.
Худоёров О.О. (2023). Банк тизимини рақамлаштириш шароитида рақамли
банк
технологияларини
жорий
қилиш
.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ
В
МИРЕ,
13(7),
99–107.
Retrieved
from
http://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/2788
19.
Xudoyorov, O. O. (2023). Bank daromadlarini oshirishda masofaviy bank
xizmatlarini tutgan o ‘rni.
20.
Odilovich, K. O. (2024). IMPACT OF REMOTE BANKING SERVICES ON
BANK INCOME.
International Journal of Education, Social Science & Humanities
,
12
(6),
82-86.
21.
Majidov, J. K. (2019). Ways of improving management of credit portfolio at
commercial banks.
International Journal of Research in Social Sciences
,
9
(3), 725-736.
Мажидов Ж. (2024). Тижорат банклари активлар портфелларининг сифатини ошириш
бўйича хориж тажрибаси ва унинг ўзига хос хусусиятлари. (2024).
Ustozlar Uchun
,
1
(4),
https://pedagoglar.org/index.php/02/article/view/3878
