Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 4 –to’plam May 2025
Sahifa: 3
OILALARGA PSIXOLOGIK XIZMAT KO‘RSATISH
Turg‘unov Xasanboy Ibrohim o‘g‘li
Annotatsiya:
Ushbu maqolada oilalarga psixologik xizmat ko‘rsatishning mazmun-
mohiyati, maqsadi va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, psixologik yordam ko‘rsatish
jarayonida qo‘llaniladigan asosiy usullar, mutaxassislarning roli hamda samarali xizmat
ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan shart-sharoitlar tahlil qilingan. Maqolada zamonaviy
psixologik yondashuvlar asosida oilaviy muammolarni aniqlash va ularni hal qilish yo‘llari
ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar
:oila, psixologik xizmat, maslahat, muammolarni hal etish, psixologik
yordam, psixolog, oila a'zolari, yondashuvlar, maslahatlashuv.
Oila jamiyatning asosiy bo‘g‘ini sifatida har bir shaxsning shakllanishi, ruhiy
barqarorligi va ijtimoiy faolligida muhim o‘rin tutadi. Zamindagi har qanday salbiy yoki
ijobiy o‘zgarishlar, avvalo, oila muhitida namoyon bo‘ladi. Shu bois, oilalarda yuzaga
keladigan psixologik muammolarga yechim topish, ularga vaqtida va to‘g‘ri yordam
ko‘rsatish jamiyat barqarorligi uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Psixologik xizmat
ko‘rsatish nafaqat muammoli vaziyatlarni hal etish, balki ularning oldini olish, oila a’zolari
o‘rtasida o‘zaro tushunish, hurmat va muhabbatni mustahkamlashga xizmat qiladi. Ushbu
maqolada oilaga ko‘rsatiladigan psixologik yordamning turlari, vazifalari va amaliy
jihatlari tahlil qilinadi.
Oilaga psixologik xizmat ko‘rsatish — bu oila a’zolari o‘rtasidagi munosabatlarni
sog‘lomlashtirish, nizolarni oldini olish va muammolarni hal etishda yordam beruvchi
tizimli yondashuvdir. Mazkur xizmat turli shakllarda amalga oshiriladi: individual
maslahatlar, oila bilan guruh tarzidagi suhbatlar, psixologik treninglar va ta’limiy
seminarlar.Psixologik xizmatning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
Oila ichki muhitini o‘rganish va tahlil qilish;
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 4 –to’plam May 2025
Sahifa: 4
Psixologik muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish yo‘llarini ishlab
chiqish;
Ota-ona va farzandlar o‘rtasida o‘zaro tushunishni rivojlantirish;
Stress, ziddiyat, zo‘ravonlik, ajrim kabi holatlarning oldini olish.
Oila psixologlari bu jarayonda turli metodlardan foydalanadilar, jumladan: intervyu,
testlar, kuzatuv, rolli o‘yinlar, muammoli vaziyatlar tahlili. Ayniqsa, zamonaviy
psixologiyada empatiya, tinglay olish, ochiq muloqot va qo‘llab-quvvatlash kabi
yondashuvlar samarador hisoblanadi.
Amaliyotda, ko‘plab oilalarda uchraydigan muammolar – farzand tarbiyasi,
moliyaviy tushunmovchiliklar, turmush o‘rtoqlar o‘rtasidagi sovuqlik va ishonchsizlik
kabi holatlar psixologik maslahatlar orqali sezilarli darajada bartaraf etilishi kuzatilmoqda.
Shu sababli, psixologik xizmatni rivojlantirish va uni har bir oilaga yetkazish muhim
ijtimoiy vazifa hisoblanadi.
Oilaviy psixologik yordamning mohiyati:. Psixologik xizmat ko‘rsatish oilalarga
a’zolar o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilash, muammolarni hal qilish va shaxsiy o‘sish
uchun yordam berishga qaratilgan. Bu xizmatlar, oiladagi hissiy va ijtimoiy aloqalarni
mustahkamlash, stressni boshqarish, o‘zaro tushunishni oshirishga yordam beradi.
Psixologik xizmat ko‘rsatishning asosiy yo‘nalishlari:
Maslahatlashuv: Psixologlar oila a’zolari bilan individual yoki guruh holda
ishlashadi, oila ichidagi muammolarni tahlil qilib, yechimlar taklif etishadi.
O‘rganish va treninglar: Oila a’zolariga samarali muloqot, hissiy holatlarni
boshqarish, konfliktlarni hal qilish va o‘zaro hurmatni rivojlantirish uchun maxsus
treninglar o‘tkaziladi.
Intervensionlar: Agar oilada jiddiy psixologik muammolar yoki zo‘ravonlik bo‘lsa,
psixologlar tezkor ravishda aralashishadi va zarur choralarni ko‘radilar.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 4 –to’plam May 2025
Sahifa: 5
Psixologik xizmatlarning asosiy metodlari:. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi: Bu usul
oiladagi o‘zgarishlarga sabab bo‘layotgan noxush fikrlar va xatti-harakatlarni tahlil qilish
va tuzatish maqsadida ishlatiladi.
Gestalt terapiyasi: Oiladagi har bir a’zo o‘zining hissiy va ruhiy holatini anglashiga
yordam beradi, oilaviy munosabatlardagi har bir shaxsning roli tushuntiriladi.
Fokuslangan qisqa muddatli terapiya: Oila ichidagi muammolarni tezkor va samarali
hal qilish uchun qisqa muddatli yondashuvlar qo‘llaniladi.
Oiladagi psixologik muammolarni aniqlash:. Psixologik xizmat ko‘rsatish oiladagi
turli muammolarni hal qilishga yordam beradi:
1.
Kommunikatsiya muammolari (qisqa yoki noto‘g‘ri muloqot, gaplashmaslik),
Xavotir va depressiya (oila ichidagi biror muammo tufayli ruhiy salomatlikka
salbiy ta’sir),
Ijtimoiy va iqtisodiy stress (moliyaviy muammolar, oila a’zolari o‘rtasidagi
ijtimoiy tartibsizliklar),
Oila ichidagi zo‘ravonlik va hissiy suiiste’mol (emotsional yoki jismoniy
zo‘ravonlik)
Psixologik xizmatlarning samaradorligi:. Psixologik yordam oiladagi ijtimoiy va
psixologik barqarorlikni ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Oila a’zolarining bir-biriga
nisbatan hurmatini, ishonchini va tushunishini oshiradi. Oila ichidagi hissiy aloqalar
mustahkamlansa, bu oilaning farovonligini va kelajakdagi rivojlanishini ta’minlaydi.
Psixologik xizmat ko‘rsatish – bu oila a’zolarining ruhiy salomatligini ta’minlash,
ular o‘rtasidagi nizolarni bartaraf etish va sog‘lom psixologik muhit yaratishga qaratilgan
kompleks faoliyatdir. Oila psixologiyasi sohasida xizmatlar ko‘rsatishda psixologlar oila
tuzilmasini, undagi rollarni, muomala uslublarini va har bir a’zoning ruhiy holatini chuqur
o‘rganadilar.
Oilalarga psixologik yordam ko‘rsatish quyidagi asosiy yo‘nalishlarda amalga
oshiriladi:
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 4 –to’plam May 2025
Sahifa: 6
Diagnostik xizmatlar – bu bosqichda psixolog oiladagi muammolarni aniqlash
maqsadida suhbat, psixologik testlar va kuzatuv usullaridan foydalanadi. Bu orqali
muammolarning ildizi aniqlanadi. Maslahat berish (konsultatsiya) – aniqlangan
muammolar asosida oilaga individual yoki guruh tarzida maslahatlar beriladi. Psixolog
oiladagi har bir a’zoning nuqtai nazarini hisobga olgan holda, ularning o‘zaro muloqotini
yaxshilashga
xizmat
qiluvchi
strategiyalarni
taklif
etadi.Psixokorrektsion
va
psixoterapevtik ishlar – chuqur psixologik muammolar mavjud bo‘lsa (masalan, oilaviy
zo‘ravonlik, ajrim oldidagi nizolar), psixolog muayyan terapevtik metodlardan
foydalanadi. Bunga kognitiv-behavioral terapiya, oilaviy terapiya, relaksatsiya mashqlari
kiradi.
Profilaktik tadbirlar – bu oilaviy muammolar kelib chiqishining oldini olishga
xizmat qiladi. Masalan, yosh oilalarga tarbiyaviy treninglar o‘tkazish, ota-onalar
maktablari tashkil etish va boshqalar.
Xulosa:
Oilaga psixologik xizmat ko‘rsatish – zamonaviy jamiyatda muhim
ahamiyatga ega bo‘lgan soha bo‘lib, uning samarali tashkil etilishi oila mustahkamligi,
farzandlar tarbiyasi va ijtimoiy barqarorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Psixologik yordam
orqali oila a’zolari o‘zaro tushunish, hurmat va mehr-muhabbat muhitini yaratishga
erishadilar. Muammolarni erta aniqlash va ular ustida ishlash, nizolarni chuqurlashib
ketishidan avval bartaraf etish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Shoumarov G.B., Shoumarov Sh. B. Muhabbat va oila.— Toshkent, Ibn Sino»,
1994.
2. Akramova F.A. Ф.Ф.O‘zbekistonda oilaviy psixologik xizmatning
ijtimoiypsixologik muammolari. Avtoreferat (DSc).Toshkent.2022.
3. Akramova F. A., Abdullayeva R. M. O ilaviy hayotni o ‘rga- ‘ hga oid psixologik testlar.
T.: «Sham s ASA», 2002.
4. Akramova F. A., Abdullayeva R. M. Oilaviy hayotga oid psixologik tavsiyalar.
T.: «Shams ASA», 2002.
