Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 315
MAKTAB JAMOASI OʻRTASIDA PSIXOLOGIK SOGʻLOM MUHITNI
SHAKLLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI
Xolov Roʻziboy Ashurovich
Surxondaryo viloyati Denov tumani 59-maktab amaliyotchi psixologi
Annotatsiya.
Maktabda sog'lom muhitni shakillantirish muhimdir, chunki bu
o'quvchilar va xodimlar uchun salomat va samarali o'rganish muhitini ta'minlashda katta
ahamiyatga ega. Bu maqolada dolzarb masalalar, ularning echimlari va muammolari
ko'rsatiladi.
Maktabda sog'lom muhitni shakillantirish uchun toza havo, suv, taomlar, toza vaqt
o'tkazish joylari, o'quvchilarning salomatligi va sport mashg'ulotlari uchun masofaviy
imkoniyatlar kritikdir. Bu faktlar o'quvchilarning o'zlarini yaxshi his qilishlari,
o'rganishlarini oshirishlari va salomatliklarini saqlashlari uchun zarurdir.
Kalit so’zlar:
ta’lim, ta’lim muassasasi, o’qituvchi, pedagogik, psixologik,
psixokorreksiya, korreksion pedagogika, jamoa, tarbiya, invidual, e’tibor.
KIRISH
Pedagogik jamoalarda psixologik muhitning ijobiyligi ta’lim-tarbiya sifatini
yaxshilashga xizmat qiluvchi muhim komponentlardan biri ekanligi nazariy va amaliy
jihatdan inkor etib bo`lmaydigan faktdir. Jamoada ijobiy psixologik muhit mavjud bo`lsa,
nafaqat pedagogik majburiyatlar, balki har qanday mehnat jamoasi oldiga qo`yilgan
vazifalar sifatli bajarilishiga zamin hozirlanadi. Masalaning yana bir muhim tomoni ham
borki, bu ham bo`lsa, mehnat jamoasi a’zolarining o`z kasbidan qoniqqanligidir. Chunki,
jamoada ijobiy muhit bo`lishi uchun, jamoa azolari o`zidan, ayniqsa, o`z kasbidan
qoniqqan bo’lishlari zarur.
Psixologlar pedagogik jamoa ruhiy muhitining asosiy xususiyatlari sifatida quyidagi
ko'rsatkichlami ajratib ko’rsatadilar:
•
jamoa a’zolarining o'zaro munosabatlaridan, mehnat jarayonidan,
rahbarlikdan qanoatlanganligi;
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 316
•
qanday kayfiyatning ustunligi;
•
rahbar va ular qo’l ostidagilaming bir-birini o’zaro tushunishi;
•
jamoani boshqarish va o’zini o’zi boshqarishda jamoa a’zolarining ishtirok
etish darajasi;
•
uyushqoqlik, ongli intizom, ishning unumdorligi. Bu har qanday jamoaga, shu
jumladan pedagogik jamoaga ham taalluqlidir. To’g’ri, bolalar jamoaiarining ruhiy muhiti
o’ziga xos xususiyatlarga ega.
Pedagogik jamoaning asosiy beigilari:
•
Ichki, ishonchli xotirjamlikning namoyon bo’lishi, doimiy tetiklik, harakat
qilishga tayyorlik. Jamoa har bir a’zosida o’z qadr-qimmatini bilish tuyg’usining
mavjudligi, o’z jamoasi bilan faxrlanish.
•
Jamoaning birligi, uning a’zolarining do’stona birlashishi. Ichki
munosabatlarda ayrim tarbiyalanuvchilami tanqid qilish va jazolash mumkin, lekin bunday
ta’sir ko’rsatishning maxsus shakllaridan tashqarida har bir tarbiyalanuvchiga tegishli baho
berish, uni begonalar oldida himoya qilish, unga hech qanday ozor etkazmaslik.
•
Jamoa barcha a’zolarining himoyalanganligi. Har bir tarbiyalanuvchi, u
qanchalik zaif, kuchsiz bo’lmasin, o ‘zining yakkaligi yoki himoyasizligini his etmasligi
kerak.
•
Jamoa barcha a’zolarining oqilona va foydali faolligi.
•
Harakatlarda va so'zlarda o’zini tuta bilish.
Pedagogik jamoalarda psixologik muhit masalasi bir tomondan muayyan mehnat
jamoasidagi psixologik muhit sifatida talqin qilinishi mumkin, ikkinchi tomondan
pedagogik jamoaning o`ziga xosliklaridan kelib chiqib, murakkab ijtimoiy psixologik va
pedagogik jarayonlar zamirida yuzaga keladigan, pedagog shaxsidagi individual
xususiyatlar turli psixologik fenomenlarga boy serqirra ilmiy-amaliy tadqiqodlar uchun
ob`ektdir. Jamoani ijtimoiy-psixologik muhiti - guruhning eng ajralmas psixologik
xarakteristikasidir, bu guruhning birgalikdagi hamkorlikdagi faoliyati bilan bevosita
bog’liq bo’lgan alohida ob’ektlarni (hodisalarni, jarayonlarni) aks ettirishning o’ziga xos
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 317
xususiyatlari bilan bog’liq ijtimoiy jarayondir. Guruh faoliyatining samaradorligi
jamoaning ijtimoiy- psixologik muhiti holatiga bog’liq.
Jamoadagi ijtimoiy-psixologik muhit Sog’lom ijtimoiy- psixologik iqlimning eng
muhim belgilari:
-
guruh a’zolarining bir-biriga bo’lgan ishonchi va yuqori talabchanligi;
-
o’zaro do’stona va konstruktiv tanqid qilish;
-
butun jamoaga tegishli masalalarni muhokama qilishda o’z fikrini erkin ifoda
etish;
-
menejerlarning bo’ysunuvchilarga bosimining yo’qligi va ularning guruh
uchun muhim bo’lgan qarorlarni qabul qilish huquqini tan olishlari;
-
jamoa a’zolarining vazifalari va ularni amalga oshirishdagi ishlar holati
to’g’risida yetarli darajada xabardorligi;
-
jamoa a’zolarida jamoaga tegishli bo’lganidan mamnunlik hissiyoti;
-
jamoaning har qanday a’zosida ko’ngilsizlik holatini keltirib chiqaradigan
holatlarda
(aldanish, umidsizlik, rejalarni buzish) yuqori darajada hissiy ishtirok etish va o’zaro
yordam;
guruhning har bir a’zosi tomonidan ishlarning holati uchun javobgarlikni o’z
zimmasiga olish va boshqalar.
Zamonaviy g‘oyalarga ko‘ra, sog‘lom turmush tarzi bu - inson hayotining kundalik
tipik shakllari va usullari hisoblanadi. Sog‘lom turmush tarzi bolalar salomatligini saqlash
va yaxshilashga qaratilgan muhim omil hisoblanadi. Kun tartibiga rioya qilish o‘qish va
dam olishni to‘gri ovqatlanishni, ochiq havoda bo‘lishni yo‘lga qo‘yilishi sog‘lom turmush
tarzini amalga oshirishga yordam beradi, Har qanday sog‘lom turmush tarzining markazida
tamoyillar, ya’ni shaxs tomonidan amal qiladigan xulq-atvor qoidalari yotadi.
Biologik tamoyillarda sog‘lom turmush tarzi yoshga bog‘liq bo‘lishi nazarda
tutilgan. Biologik tamoyillarda inson energiya bilan ta’minlangan, mustahkamlangan,
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 318
ritmik, mo‘tadil bo‘lishi kerak deyilsa, ijtimoiy tamoyillarda shaxsni turmush tarzi estetik,
axloqiy, kuchli irodali, o‘zini o‘zi cheklashga odatlantirishi kerak deyiladi. Bu tasnif shaxs
va tabiatning birligi atrofmuhitning biologik va ijtimoiy tamoyillarga asoslanshi, sog‘lom
turmush tarzi va hayotiy harttiharakatlar asosida inson hayotini oqilona tashkil etishdan
iboradir
XULOSA:
Maktabda sog'lom muhitni shakillantirishning dolzarb masalalari uning
muhimligini ko'rsatadi. Bu masalalar ustida amaliy harakatlar va konsensusga erishish
uchun jamoatchilikning birgalikda ishlashi zarurdir.
O`qituvchi alohida e’tibor talab
qiladigan obyektdir. Amaliyot shuni ko’rsatadiki, odatda o’qituvchilar psixolog bilan
hamkorlik qilishga tayyor bo’ladilar. Hamma gap psixolog o’zini qanday tutishiga borib
taqaladi. Bunda psixologning o’qituvchilarga nisbatan egallaydigan pozisiyasi juda muhim
rol o’ynaydi.
Psixolog pozisiyasining asosiy komponentlari quyidagilardan iborat:
-
pedagog bilan bo’lgan munosabatga ustanovka;
-
pedagoglarni qanday bo’lsa shundayligicha qabul qilishga ustanovka
-subyekt subyekt munosabatlaridan iborat tenglik va hamkorlik xarakteridagi
munosabatlarga ustanovka.
Ta`lim jarayonida shunday pozitsiya pedagoglar bilan bo’lgan konstruktiv
hamkorlikni ta’minlay oladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
Djurayev R. Ta’lim menejmenti. T.: Voris-nashriyot. 2006 yil.
2.
Turopovna, Baratova Nasiba. "Pedagogik jamoa va uni shakllantirish yo’llari,
uslublari." integration of science, education and practice. Scientific-methodical journal 3.5
(2022): 283290.
3.
Abdusamatova, Osiyo Olimjanovna, and Mekhriddin Mukhiddin Ugli
Xusniddinov. "Pedagoglar jamoasini boshqarishning psixologik xususiyatlari." Academic
research in educational sciences 2.Special Issue 1 (2021): 343-348.
4.
G’oziyev, E. (2010). Umumiy psixologiya. Yangi asr avlodi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 319
5.
Davletshin, M. (2002). Umumiy psixologiya. TDPU.
6.
Исмоиловна А. З., Нарзуллаевна К. Г. (2022). В процессе формирования
личности, преодоления эмоционального состояния в семейном окружении.
Евразийский журнал гуманитарных и социальных наук, 6, 31-33.
7.
Ismoilovna, A. Z. (2021). Methodology of organizational capacity
development in gifted children. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary
Research Journal, 11(10), 1957-1961.
8.
7Ismoilovna, A. Z. (2022). Prerequisites for identifying gifted children and
shaping their abilities. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research
Journal, 12(6), 308311.
9.
Ismoilovna, A. Z. (2023, February). MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLLARDA BILISH JARAYONLARINING RIVOJLANISHI. In Proceedings of
International
Conference on Modern Science and Scientific Studies (Vol. 2, No. 2, pp. 204-210).
10.
Ismoilovna, A. Z. (2023). OSMIRLARDA AGRESSIV XULQ-ATVOR.
"GERMANY"
MODERN
SCIENTIFIC
RESEARCH:
ACHIEVEMENTS,
INNOVATIONS AND DEVELOPMENT PROSPECTS, 9(1).
