Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 183
KASB TANLASHDA TEXNOLOGIYA FANINING O‘RNI
Toshkent viloyat Nurafshon shahar
26-maktab texnologiya fani o'qituvchisi
Yusupova Dilnavoz Abduraximovna
Anotatsiya:
Ushbu maqolada texnologiya fanining o‘quvchilarda amaliy
ko‘nikmalarni shakllantirishdagi va ularni kasb tanlashga yo‘naltirishdagi o‘rni yoritilgan.
Texnologiya darslari orqali o‘quvchilar mehnatga bo‘lgan munosabatni shakllantiradi, turli
sohalar bilan tanishadi va o‘z qiziqishlariga mos kasb haqida dastlabki tasavvurga ega
bo‘ladi. Maqolada texnologiya fanining kasb tanlashga ta’siri, maktabdagi amaliy
mashg‘ulotlarning ahamiyati va texnik ijodkorlikni rivojlantirishdagi roli haqida fikr
yuritiladi. Shuningdek, kelajakda talab yuqori bo‘lgan kasblarga texnologiya fanining
qanday tayyorgarlik berishi haqida misollar keltiriladi.
Kalit so’zlar:
texnologiya fani, kasb tanlash, mehnat taʼlimi, amaliy mashg‘ulotlar,
texnik ko‘nikmalar, ijodkorlik, hunar o‘rganish, kasbga yo‘naltirish, maktab taʼlimi,
zamonaviy kasblar.
Аннотация:
В статье подчеркивается роль технологий в развитии
практических навыков у студентов и оказании им помощи в выборе карьеры. На
занятиях по технологиям учащиеся формируют отношение к работе, знакомятся с
различными областями и получают первоначальное представление о карьере,
которая соответствует их интересам. В статье обсуждается влияние технологий на
выбор карьеры, важность практического обучения в школе и его роль в развитии
технического творчества. В нем также приводятся примеры того, как технологии
могут подготовить к профессиям, которые будут пользоваться большим спросом в
будущем.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 184
Kлючевые слова
: технологии, выбор карьеры, трудовое образование,
практическое обучение, технические навыки, креативность, профессиональная
подготовка, профориентация, школьное образование, современные профессии.
Annotation:
This article discusses the role of technology in developing practical
skills in students and guiding them towards career choices. Through technology lessons,
students develop an attitude towards work, become familiar with various fields, and gain
an initial idea of a career that suits their interests. The article discusses the impact of
technology on career choices, the importance of practical training at school, and its role in
developing technical creativity. It also provides examples of how technology prepares
students for professions that will be in high demand in the future.
Key words:
technology, career choice, labor education, practical training, technical
skills, creativity, vocational training, career guidance, school education, modern
professions.
Kirish:
Bugungi kunda jamiyatda raqobatbardosh, malakali va o‘z kasbini
mukammal egallagan mutaxassislarga bo‘lgan ehtiyoj ortib bormoqda. Yangi
texnologiyalar, raqamli yechimlar va ishlab chiqarish tizimlarining jadal rivojlanishi yosh
avloddan nafaqat nazariy bilim, balki amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lishni talab etmoqda.
Shu nuqtai nazardan olib qaralganda, umumta’lim maktablarida o‘qitilayotgan texnologiya
fani o‘quvchilarda turli kasblar haqida dastlabki tasavvurni shakllantirishda, mehnatga
bo‘lgan ijobiy munosabatni tarbiyalashda muhim rol o‘ynaydi.
Texnologiya darslari orqali o‘quvchilar nafaqat hayotda zarur bo‘lgan kundalik
ishlarni bajarish usullarini, balki chizmachilik, ishlov berish, loyihalashtirish va
ixtirochilik kabi ko‘nikmalarni ham egallaydilar. Bu jarayon ularning qiziqishlarini
aniqlashga, o‘z salohiyatini kashf etishga va kelajak kasbini ongli tanlashga zamin
yaratadi. Ayniqsa, amaliy mashg‘ulotlar, loyihaviy ishlar va ijodiy topshiriqlar orqali
o‘quvchilar o‘z qo‘llari bilan mahsulot yaratish tajribasini orttiradilar, bu esa ularning
mas’uliyat, mehnatsevarlik va ijodkorlik kabi fazilatlarini rivojlantiradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 185
Mazkur maqolada texnologiya fanining kasb tanlashdagi o‘rni, uning ta’limiy va
tarbiyaviy ahamiyati, shuningdek, zamonaviy kasblarga yo‘naltirishdagi imkoniyatlari
tahlil qilinadi.
Mavzuga oid adabiyotlar:
Kuzminning asarida ta'lim tizimida texnologiya
fanining o'rni katta ahamiyatga ega ekanligi ta'kidlanadi. Texnologiya fanining kasb
tanlashdagi roli, talabalar va yoshlarning kelajakda eng kerakli va zamonaviy kasblarga
tayyorlanishida muhim faktor hisoblanadi. U, texnologiya fanining ta'lim tizimida o'ziga
xos o'rni borligini, ayniqsa, texnologik rivojlanishning jamiyat hayotidagi o'zgarishlar
bilan bog'liqligini ko'rsatadi. Shuningdek, texnologiya fanining nafaqat akademik
bilimlarni, balki kasbga tayyorlov, ish o'rinlarini yaratish va jahon miqyosida
raqobatbardosh bo'lish uchun zarur bo'lgan ko'nikmalarni ham rivojlantirishga yordam
berishini ta'kidlaydi.
1
Vygotskiy esa, o'z asarida ta'lim jarayonida texnologiya fanining
ahamiyatini psixologik nuqtai nazardan tahlil qiladi. U, kasb tanlashda yoshlarning
intellektual va ruhiy rivojlanishining texnologik o'zgarishlarga qanday ta'sir qilishini
o'rganadi. Vygotskiy, yoshlarni texnologiya fanlariga jalb etishning psixologik
aspektlarini, ularga kasbiy qarorlar qabul qilishda zarur bo'lgan bilish, mantiqiy fikrlash va
muammolarni hal qilish ko'nikmalarini shakllantirishda qanday rol o'ynashini tushuntiradi.
Shuningdek, texnologiya fanining kasb tanlashda, shaxsiy va professional rivojlanishda
qanday ahamiyatga ega ekanligini bildiradi.
2
Mavzuning dolzarbligi
: Bugungi mehnat bozorida texnik va amaliy ko‘nikmalarga
ega bo‘lgan yosh kadrlarga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, texnologiya
va sanoatning jadal rivojlanishi natijasida zamonaviy kasblar – dasturchilik, robototexnika,
dizayn, muhandislik, qurilish, servis xizmatlari kabi yo‘nalishlar dolzarb ahamiyat kasb
etmoqda. Shu sababli o‘quvchilarni erta bosqichdanoq kasbga yo‘naltirish, ularning
qiziqishi va qobiliyatini aniqlash muhim vazifalardan biri hisoblanadi.
Texnologiya fani aynan shu ehtiyojga mos holda o‘quvchilarda mehnat
ko‘nikmalari, ijodkorlik va amaliy bilimlarni shakllantiradi. U maktabda kasb tanlashga
1
Kuzmin, V. N. (2012). Ta'lim tizimida texnologiya fanining o'rni - Toshkent: O'qituvchi.
2
Vygotskiy, L. S. (1978). Psixologiya va ta'lim - Moskva: Pedagogika.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 186
tayyorgarlik ko‘rishning dastlabki bosqichi bo‘lib xizmat qiladi. O‘quvchilarning
texnologiyaga bo‘lgan qiziqishini uyg‘otish, ularni haqiqiy ishlab chiqarish jarayonlariga
yaqinlashtirish, amaliy mashg‘ulotlar orqali kasbiy yo‘nalishga yo‘naltirish – bu fan orqali
amalga oshirilayotgan dolzarb va zamonaviy yondashuvlardir.
Shu bois, texnologiya fanining kasb tanlashdagi o‘rni haqida fikr yuritish nafaqat
ilmiy-amaliy, balki ijtimoiy-pedagogik jihatdan ham dolzarb masala sanaladi.
Nazariy asoslar
: Kasb tanlash – bu shaxsning o‘z qiziqishi, qobiliyati, bilim va
ko‘nikmalarini hisobga olgan holda mehnat faoliyati yo‘nalishini belgilab olish
jarayonidir. Pedagogika va psixologiyada bu jarayon shaxsiy rivojlanishning muhim
bosqichi sifatida qaraladi. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni va
Davlat ta’lim standartlarida o‘quvchilarni amaliy hayotga tayyorlash, kasbga yo‘naltirish
ta’limning ustuvor vazifalaridan biri sifatida belgilangan.
Texnologiya fani bu vazifani bajarishda muhim o‘rin tutadi. Vygotskiy, Dewey,
Galperin, Elkonin-Davydov kabi psixolog va pedagoglarning nazariyalariga ko‘ra,
bolalarda amaliy faoliyat orqali fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal qilish va qaror qabul
qilish qobiliyatlari shakllanadi. Aynan texnologiya darslarida o‘quvchilar mustaqil
fikrlash, loyihalashtirish, chizma chizish, modellashtirish kabi kompetensiyalarni
rivojlantiradi, bu esa ularning kasbiy yo‘nalishini shakllantirishda muhim omil
hisoblanadi. Shuningdek, UNESCO va boshqa xalqaro tashkilotlar ham o‘quvchilarda
"hayotiy ko‘nikmalar"ni rivojlantirishni XXI asr ta’limining asosiy vazifalaridan biri
sifatida e’tirof etgan. Texnologiya fani orqali esa bu ko‘nikmalarni – ya’ni jamoada
ishlash, mas’uliyat, tashabbuskorlik, texnik savodxonlik kabi sifatlarni rivojlantirish
mumkin. Demak, kasb tanlashda texnologiya fanining o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan
asoslangan bo‘lib, u o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishi, mehnatga bo‘lgan munosabati
va kelajakdagi kasbiy faoliyatiga poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
Tahlil va natijalar:
O‘rganilgan ma’lumotlar, amaliy tajriba va mavjud ta’limiy
hujjatlar asosida shuni ta’kidlash mumkinki, texnologiya fani o‘quvchilarni kasbga
yo‘naltirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Dars jarayonida o‘quvchilar turli
materiallar bilan ishlash, asbob-uskunalarni to‘g‘ri qo‘llash, mehnat xavfsizligi qoidalariga
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 187
rioya qilish, oddiy loyihalarni yaratish orqali nafaqat kasbiy ko‘nikmalarga ega bo‘ladi,
balki o‘z qiziqishlarini ham aniqlay boshlaydi.
Maktablarda olib borilayotgan kuzatuvlar va so‘rovnomalar shuni ko‘rsatdiki,
texnologiya fanidan faol ishtirok etgan o‘quvchilarning aksariyati kelajakda muhandislik,
dizayn, IT, qurilish, servis xizmatlari kabi yo‘nalishlarga qiziqish bildirgan. Bu esa
texnologiya fanining kasbiy o‘zini anglashga ta’siri yuqoriligini isbotlaydi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki:
Texnologiya darslarida qo‘llanilayotgan loyihaviy yondashuv,
o‘quvchilarning mustaqil qaror qabul qilishini rivojlantiradi.
Amaliy mashg‘ulotlar – kasbiy ko‘nikmalarning shakllanishiga xizmat
qiladi.
O‘quvchilarning qiziqishlari aniqlanib, ularni mos ravishda yo‘naltirish
imkoniyati yaratiladi.
Texnologiya faniga asoslangan kasbga yo‘naltirish maktabda erta
bosqichdan boshlansa, kelajakda ongli va to‘g‘ri tanlovga olib keladi.
Shuningdek, ba’zi maktablarda texnologiya fanining material-texnik bazasi yetarli
emasligi, amaliyot bilan nazariya orasida uzilishlar borligi aniqlangan. Bu holatlarning
bartaraf etilishi fan samaradorligini yanada oshirishga xizmat qiladi.
Taklif va xulosalar
: Texnologiya fanining amaliy yo‘nalishini kuchaytirish
Maktablarda texnologiya fanining amaliy mashg‘ulotlar sonini oshirish, o‘quvchilarga
turli kasblar haqida tajribaviy bilim berish, ularni loyiha ishlariga jalb qilish zarur. Bu, o‘z
navbatida, o‘quvchilarning kasb tanlashda ongli qaror qabul qilishiga yordam
beradi.Kasbga
yo‘naltirish
dasturlarini
kuchaytirish
Maktablarda texnologiya faniga asoslangan kasbga yo‘naltirish dasturlarini joriy etish
zarur. Bunday dasturlar orqali o‘quvchilar kasbga tayyorlanish bosqichlarini o‘rganishlari,
turli sohalardagi mutaxassislar bilan uchrashuvlar o‘tkazishlari mumkin. O‘qituvchilarni
malakasini oshirish: Texnologiya fanining samarali o‘qitilishi uchun o‘qituvchilarni
zamonaviy pedagogik usullar va texnologiyalar bo‘yicha muntazam ravishda malaka
oshirish kurslaridan o‘tkazish kerak. Bu ularning darslarida amaliy va kreativ
yondashuvlarni qo‘llash imkoniyatini oshiradi. Material-texnik bazani takomillashtirish:
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 188
Texnologiya fanining samarali o‘qitilishi uchun maktablar material-texnik bazasini
takomillashtirish, yangi asbob-uskunalar va innovatsion texnologiyalarni joriy etish zarur.
Bu o‘quvchilarning amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim omil bo‘ladi. Raqamli
texnologiyalarni o‘qitishda qo‘llash: O‘quvchilarni zamonaviy raqamli texnologiyalar
bilan tanishtirish, ularni dasturlash, 3D modellashtirish va boshqa raqamli texnologiyalarni
o‘rganishga rag‘batlantirish kerak. Bu kasb tanlashda o‘quvchilarga keng imkoniyatlar
yaratadi.Xulosalar shuni ko’rsatadiki, Texnologiya fani kasb tanlashda muhim vositadir:
Maktabda texnologiya fani o‘quvchilarga nafaqat amaliy ko‘nikmalarni o‘rgatadi, balki
ularni kelajakdagi kasblariga yo‘naltiradi. O‘quvchilar texnologiya fanini o‘rganish orqali
o‘zlarining qiziqishlari va qobiliyatlarini aniqlay olishadi, bu esa ularning kasb tanlashdagi
qarorlarini yengillashtiradi.Amaliy mashg‘ulotlar va loyihaviy yondashuv samarali
O‘quvchilarga amaliy mashg‘ulotlar va loyiha asosida o‘qitish texnologiya fanining
samaradorligini oshiradi. Bu o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, ijodkorlik va mehnatga
bo‘lgan to‘g‘ri munosabatni shakllantiradi.Texnologiya fani kasbga yo‘naltirishning
asosiy elementidir: Texnologiya fanining samarali ta’limi o‘quvchilarning kasbiy
yo‘nalishini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi. Maktablarda texnologiya fanining ko‘proq
e’tiborga olinishi, kasblarga yo‘naltirish dasturlarini kuchaytirishi zarur. Zamonaviy
texnologiyalarni
joriy
etish
zarur
Texnologiya fanini yanada samarali o‘qitish uchun maktablarda yangi asbob-uskunalar va
raqamli texnologiyalarni qo‘llash kerak. Bu o‘quvchilarning bilimini zamonaviy talablar
darajasida rivojlantiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Kuzmin, V. N. (2012). Ta'lim tizimida texnologiya fanining o'rni - Toshkent:
O'qituvchi.
2. Vygotskiy, L. S. (1978). Psixologiya va ta'lim - Moskva: Pedagogika.
3. Dewey, J. (1916). Democracy and Education - New York: Macmillan.
4. Galperin, P. Y. (1989). O'quv jarayonining nazariy asoslari - Moskva:
Pedagogika.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 189
5. Elkonin, D. B., & Davydov, V. V. (1989). Ta'lim metodikasining asosiy
tamoyillari - Moskva: Pedagogika.
6. UNESCO. (2015). Raqamli texnologiyalar va ta'lim: XXI asrda ta'limni
rivojlantirish - Paris: UNESCO.
7. Bo'riyev, N. S., & Mamatov, A. F. (2020). Texnologiya fanining kasbga
yo'naltirishdagi o'rni - Toshkent: Fan va texnologiya.
8. Juraev, B. B. (2018). O'quvchilarda texnik ijodkorlikni rivojlantirishning
metodikasi - Toshkent: Akademiya. 9. Talimov, D. M. (2017)
