Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 203
O‘ZBEKISTONNING SO‘NGGI TARIXI
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti ,
Filologiya fakulteti Xorijiy til va adabiyoti yo’nalishi I- kurs talabasi
Mahkamova Sabrina Ikrom qizi.
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti ,
Filologiya fakulteti Xorijiy til va adabiyoti yo’nalishi I- kurs talabasi
Habibulloyeva Sohiba Komiljon qizi.
E-mail:
sohibahabibulloyeva@gmail.com
Annotatsiya:
O‘zbekiston tarixi, dramatik va tarixiy ahamiyatga ega voqealarga
boy bo‘lib, insoniyatning ibtidosigacha borib taqaladi. O‘zbekiston tarixi shunchalik ko‘p
yuksalish va evrilishlarga ega-ki, ularning barchasini muhim jihatlarisiz bir joyga jamlash
qiyin. Bu yurt ko‘p tarixiy voqealarni boshidan kechirgan, ko‘plab mashhur insonlarni
voyaga yetkazgan tamaddun o‘choqlaridan biri hisoblanadi. Hozirgi O‘zbekiston hududi
inson sivilizatsiyasining paydo bo‘lishi va rivojlanish haqidagi ko‘plab manbalar o‘zida
saqlab qolmoqda.
Kalit so‘zlar:
tarix, , kashfiyot, inson sivilizatsiyasi, rivojlanish, insoniy
manzilgohlar.
Annotation
: The history of Uzbekistan, rich in dramatic and epoch-making events,
can be traced back to the dawn of mankind. Uzbekistan's history includes such a great
amount of ups and downs that it is hard to put them all together without missing something
important. This land had seen enough and produced a lot of eminent men who became
famous for their heroic deeds, astonishing discoveries, and works that went down in
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 204
history. The territory of modern Uzbekistan is one of the centers of origin and development
of human civilization
Keywords:
history, heroic deeds, discovery, human civilization, development,
human settlements.
Аннотация:
История Узбекистана, богатая драматическими и исторически
значимыми событиями, восходит к истокам человечества. История Узбекистана
включает в себя столько взлётов и падений, что собрать их все вместе, не упустив
важных деталей, крайне сложно. Эта земля пережила многое, породила многих
выдающихся личностей, которые прославились своими героическими поступками,
удивительными открытиями и трудами, вошедшими в историю. Территория
современного Узбекистана является одним из центров возникновения и развития
человеческой цивилизации.
Ключевые слова
: история, героические поступки, открытия, человеческая
цивилизация, развитие, человеческие поселения.
Hozirgi O‘zbekiston hududi inson sivilizatsiyasining paydo bo‘lishi va rivojlanish
markazlaridan biri bo‘lib, qariyb 3,000 yillik davlatchilik tarixiga ega. Selengur, Kulbuloq
va Teshiktosh yodgorliklari hududidagi arxeologik topilmalar shuni isbotlaydiki,
O‘zbekiston hududidagi ilk insoniy manzilgohlar yuz minglab yillar oldin tashkil topgan.
Bu yurt bag‘rida shakllangan sivilizatsiya juda qadimiy va ulug‘vor bo‘lib, sirlar va
jumboqlarga to‘la, bu esa hech kimni befarq qoldirmaydi.
Tarixiy jihatdan, hozirgi O‘zbekiston joylashgan hudud Turkiston deb atalgan
bo‘lib, u butun Markaziy Osiyoning bebaho yuragi sifatida mashhurdir. Endilikda olimlar
va arxeologlar O‘zbekiston hududi insonlar tomonidan eng qadimiy davrlarda ham
yashalgan joylardan biri ekanligini ta’kidlamoqda. Bu yerda odamlar paleolit davridan
(erta) boshlab yashab kelgan, bu esa zamonaviy Samarqand hududidan topilgan ibtidoiy
qurollar bilan tasdiqlangan. Yuqori paleolit davri neandertallar bilan bog‘liq bo‘lib, ular
o‘zlaridan yodgorlik sifatida qimmatbaho topilma – Teshiktosh g‘oridagi dafn marosimi
izlarini qoldirgan. Mezolit (miloddan avvalgi 15-20 ming yillik) davri esa Shiboddagi turli
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 205
qoyatosh rasmlari hamda Samarqand hududidagi ilk ibtidoiy aholi punktlari va boshqa juda
muhim artefaktlar bilan ajralib turadi.
19-asrning 60-yillarida Rossiya qo‘shinlarining qurolli bosqini natijasida Qo‘qon
xonligi tugatildi va 1867-yil 11-iyulda Turkiston general-gubernatorligi tashkil etildi. U
Buxoro amirligi va Xiva xonligi maqomini oldi. Hokimiyat butunlay general-gubernator
qo‘lida jamlangan bo‘lib, u harbiy va fuqarolik boshqaruvini to‘liq amalga oshirgan.
Yangi hukumat O‘zbekiston iqtisodiyotining agrar sektoriga e’tibor qaratdi: bu
Rossiya sanoati ehtiyojlari uchun paxta yetishtirishga olib keldi. Paxta tozalash zavodlari
va paxta yog‘i ishlab chiqaruvchi korxonalar qurildi, konchilik ishlari boshlandi va
Markaziy Osiyoni Rossiyaning Yevropa qismi bilan bog‘lovchi Transkaspiy temir yo‘li
barpo etildi. O‘zbekistonda savodsizlikni tugatish va maktablar qurish bo‘yicha ko‘plab
chora-tadbirlar ko‘rildi. Shu bilan birga, an’anaviy turmush tarzi va madaniyat yo‘q qilindi.
20-asrning 30-yillarida O‘zbekistonda faol industrializatsiya amalga oshirildi: yengil va
og‘ir sanoatning yirik fabrikalari qurildi, bu zavodlar yaqinida yangi shaharlar bunyod
etildi, eski shaharlar rekonstruksiya qilindi. Shu davrda O‘zbekiston Stalinning siyosiy
qatag‘onlaridan aziyat chekdi: qurbonlar orasida O‘zbekistonning yetakchi siyosiy va
madaniy arboblari ham bor edi. 1941–1945-yillardagi Ikkinchi jahon urushi davrida Sovet
Ittifoqi respublikalari erkak aholisi frontga safarbar qilindi, eng muhim korxonalar va aholi
Markaziy Osiyo respublikalariga, jumladan O‘zbekistonga evakuatsiya qilindi. Shu davrda
Toshkent butun Sovet Ittifoqidan kelgan qochqinlarni panohiga olgan maxsus evakuatsiya
markaziga aylandi va “Non shahri” hamda “Xalqlar do‘stligi shahri” nomini oldi.
1966-yilda Toshkentda kuchli zilzila sodir bo‘lib, eski shahar hududining katta qismi
vayron bo‘ldi. Shu munosabat bilan, shahar SSSRning turli hududlaridan kelgan
me’morlar tomonidan sovet uslubida qayta qurildi. 1977-yilda Toshkent metrosi
foydalanishga topshirildi. Bu Markaziy Osiyodagi birinchi metro edi. SSSR parchalanishi
natijasida 1991-yil 31-avgustda O‘zbekistonning siyosiy mustaqilligi Oliy Kengashning
navbatdan tashqari VI sessiyasida e’lon qilindi. 1-sentabr Mustaqillik kuni deb belgilandi.
O‘zbekiston Respublikasi dunyoning 160 ta davlati tomonidan mustaqil davlat sifatida
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 206
rasmiy tan olindi. 1992-yil 2-martda O‘zbekiston BMT a’zosi bo‘ldi. 1992-yil 8-dekabrda
O‘zbekiston Respublikasining yangi Konstitutsiyasi qabul qilindi.
O‘zbekistondagi yangi siyosiy tizimning asosi prezidentlik boshqaruvi shakli bo‘ldi,
unda davlat boshlig‘i sifatida Prezident hokimiyati va ijro hokimiyati vakolatlari jamlandi.
Mustaqillikka erishgach, O‘zbekiston bozor iqtisodiyotiga asoslangan demokratik davlat
qurish yo‘lidan bordi. Respublika tashqi iqtisodiy faoliyatni mustaqil amalga oshirish
imkoniyatiga ega bo‘ldi. Bugungi kunda O‘zbekiston Iqtisodiy Hamkorlik Tashkiloti,
Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi, Xalqaro Mehnat
Tashkiloti, Shanxay Hamkorlik Tashkiloti va boshqa nufuzli tashkilotlarning a’zosi
hisoblanadi. O‘zbek etnik guruhi sayyoramizdagi eng qadimgi xalqlardan biri ekanligini
isbotlagan. O‘zbekistonga xos madaniyat sivilizatsiyalar paydo bo‘lishi bilan rivojlana
boshlagan va ming yillar davomida sezilarli o‘zgarishlarga uchragan. O‘zbekiston hududi
Markaziy Osiyoning markazida, Sirdaryo va Amudaryo oralig‘ida joylashgan. Ajablanarli
emas, cho‘l o‘rtasidagi voha har doim jasur va tashabbuskor savdogarlar, jangchilar,
sarguzashtchi va sayohatchilarni o‘ziga tortgan.
Miloddan avvalgi VI-IV asrlarda bu yerda Axomaniylar imperiyasi (Birinchi Fors
imperiyasi) gullab-yashnagan. Aleksandr Makedonskiy ushbu hududni bosib olganidan
so‘ng, imperiya tarqalib ketdi va ellinizm davri boshlandi. Bu davrda savdo rivojlandi,
yirik shaharlar o‘sa boshladi va Yunon-Baqtriya podsholigi hukmronlik qildi. Miloddan
avvalgi II asrning o‘rtalarida Yunon-Baqtriya podsholigi inqirozga uchradi va tarixning
yangi davri boshlandi. Ko‘chmanchi kushon qabilasi Kushon davlatiga asos soldi. Aynan
shu davrda savdo, odamlarning harakati va millatlararo muloqot rivojlana boshladi.
Shaharlarning qulay geografik joylashuvi tufayli Buyuk Ipak yo‘li zamonaviy O‘zbekiston
hududidan o‘tgan. Ushbu yo‘l bo‘ylab Andijon, Qo‘qon, Rishton, Samarqand, Buxoro,
Xiva va Toshkent kabi yirik savdo shaharlari paydo bo‘ldi va rivojlandi. Keyinchalik bu
hududda Parfiya imperiyasi, Qangʻ davlatlari, Eftalitlar imperiyasi va Turk xoqonligi
gullab-yashnadi va taraqqiy etdi.Milodiy VII asrda arablar ushbu hududni bosib oldi va u
Movarounnahr deb ataladigan bo‘ldi. XII asrda Chingizxon bu hududni zabt etib,
Chig‘atoy ulusiga asos soldi. Biroq, bu yerning eng gullab-yashnagan davri XIV asrga,
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 207
Amir Temurning hokimiyat tepasiga kelishiga to‘g‘ri keladi. Samarqand davlat poytaxti,
iqtisodiy va madaniy markazga aylandi. Keyinchalik Samarqand Dashti-Qipchoq
ko‘chmanchi qabilalari tomonidan bosib olindi va Shayboniylar sulolasining yangi davlati
barpo etildi.VI asrdan XIX asrning o‘rtalarigacha bu hududda Xiva va Qo‘qon xonliklari
hamda Buxoro amirligi hukmronlik qilgan. O‘zbekistonda boy tarix va hudud bo‘ylab
ko‘plab turli millat vakillarining harakatlanishi sharq va g‘arb sivilizatsiyalarini
uyg‘unlashtirgan, natijada boy madaniyat va millatlararo hamjihatlik shakllangan. O‘zbek
xalqi dunyodagi eng qadimgi xalqlardan biri bo‘lib, qariyb 3000 yillik davlatchilik tarixiga
ega.
Selengʻur, Koʻlbuloq va Teshiktosh yodgorliklarida olib borilgan arxeologik
topilmalar O‘zbekiston hududida dastlabki odam yashagan joylar bundan 1-1,2 million yil
avval paydo bo‘lganini tasdiqlaydi. O‘zbekiston hududidagi qadimgi davlatlardan biri
Xorazm va Baqtriya bo‘lib, ularning shakllanishi miloddan avvalgi VIII-VII asrlarga
to‘g‘ri keladi. Afrosiyob, Qizilqir, Uzunqir yodgorliklari shahar madaniyatining yorqin
namunasi bo‘lib xizmat qiladi. Yagona tangri tushunchasiga asoslangan dinlardan biri –
Zardushtiylik O‘zbekiston hududida paydo bo‘lgan. Zardushtiylikning muqaddas kitobi
“Avesto” o‘zbek xalqining ma’naviy merosidir.Miloddan avvalgi VI-IV asrlarda Markaziy
Osiyo hududiga dastlab Axomaniylar, keyin esa yunon-makedoniyaliklar bostirib kirgan.
Chet el bosqinchilariga qarshi Toʻmaris, Shiroq va Spitamen kabi vatanparvar qahramonlar
kurash olib borgan. O‘zbek davlatchiligining tarixi uzluksiz taraqqiyot jarayonida eng
yuksak taraqqiyot va qudrat davrlarini boshdan kechirgan. Miloddan avvalgi III asrdan
milodiy III asrgacha O‘zbekiston hududida Davan, Qangʻ, Kushon va Xorazm kabi
davlatlar gullab-yashnagan. Ayniqsa, Kushon davlati davrida madaniyat va san’at
rivojlanishi alohida e’tiborga loyiq. Mustaqil O‘zbekiston davlati o‘z qonuniyligini o‘zbek
xalqining manfaatlariga xizmat qilish orqali ta’minlashga intilgan. Bu davlat Sovet
Ittifoqidan oldin ham mavjud bo‘lgan o‘zbek milliy o‘zligini asos qilib olgan, biroq bu
identiklik aynan sovet davrida shakllangan. Endi, mustaqillikdan so‘ng, bu milliy o‘zlikni
Sovet davridagi cheklovlarsiz ochiq ifodalash mumkin. Shunga qaramay, siyosat va
jamiyat haqidagi asosiy qarashlar borasida Sovet davridan meros qolgan uzviylik saqlanib
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 208
qolgan, ayniqsa, davlatning Islom dini bilan murakkab munosabatlarida bu juda aniq
namoyon bo‘ladi.
Xulosa: O‘zbekiston tarixi insoniyat sivilizatsiyasining qadimiy markazlaridan biri
sifatida shakllangan. Bu yerda ilk insoniy manzilgohlar million yillik tarixga ega bo‘lib,
Xorazm va Baqtriya kabi qadimgi davlatlardan tortib, Amir Temur davlati va Buyuk Ipak
yo‘li orqali rivojlangan madaniyat shakllangan.
Ko‘plab istilolar va bosib olishlar bu yurtda iz qoldirgan: axomaniylar, yunon-
makedoniyaliklar, arablar, mo‘g‘ullar va keyinchalik Rossiya imperiyasi hamda Sovet
Ittifoqi hukmronlik qilgan. 1991-yilda mustaqillikka erishgach, O‘zbekiston demokratik
jamiyat va bozor iqtisodiyotiga asoslangan mustahkam davlat sifatida shakllandi. Bugungi
kunda mamlakat jadal rivojlanib, xalqaro maydonda faol ishtirok etmoqda. O‘zbekiston
sharq va g‘arb madaniyatlarining chorrahasida joylashgan boy tarix va madaniyatga ega
davlatdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. 1.Patrick O'Brien, ed. (2002). Atlas of world history (Concise ed.). New York,
NY: Oxford University Press. ISBN 0-19-521921-X. OCLC 51931424.
2. "Teshik-Tash | The Smithsonian Institution's Human Origins Program".
Humanorigins.si.edu. 2010-03-24. Archived from the original on 2013-11-22. Retrieved
2013-09-15.
3. KIDD, F.; CLEARY, M. NEGUS; YAGODIN, V. N.; BETTS, A.; BRITE, E.
BAKER (2004). "Ancient Chorasmian
Mural Art". Bulletin of the Asia Institute. 18:
4. ISSN 0890-4464. JSTOR 24049142. Archived from the original on 2021-03-02.
Retrieved 2021-07-29.
5. 5.Lubin, Nancy. "Early history". In Curtis.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 209
6.
Ergashovna, M. G. (2025). ZAMONAVIY TEXNOLOGIYANING
TA’LIMDAGI TA’SIRI.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari
,
40
(1), 285-290.
7. Klyashtornyy S.G., Savinov D.G. Stepnyye imperii drevney Yevrazii. SPb.:
Filologicheskiy fakul'tet Sankt
Petersburg, 2005
8.Smirnova O. I., Svodnyy katalog sogdiyskikh monet. Moscow, 1981, p.59.
9. Gulchekhra, K., Mekkamtosh, B., & Nasiba, K. (2022). Evaluating how teachers
can match methodology to learner needs and the process of the strengths and weaknesses
of teaching methodologies/philosophies, including. Ta’lim fidoyilari, 4, 103-105.
10.
Орипова, С. Н., & Мирзаева, Г. Э. (2023). Лексико-Семантисческие
Особенности Английской Заимствованной Лексики В Узбекском И Таджикском
Официально-Деловом Дискурсе.
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural
and social sciences
,
3
(5), 537-541.
