PHASEOLUS VULGARIS L O‘SIMLIGINING OZIQ OVQAT SANOATIDAGI AHAMIYATI VA XUSUSIYATLARI.

Ustozlar uchun

pedagoglar.org

71-son 2 –to’plam May 2025

Sahifa: 3

PHASEOLUS VULGARIS L O‘SIMLIGINING OZIQ OVQAT SANOATIDAGI

AHAMIYATI VA XUSUSIYATLARI.

Utayeva Go’zal Norboyevna

Qarshi davlat texnika universiteti

“Oziq-ovqat mahsulotlari texnologiyasi” kafedrasi assistenti

Amirova Dildora

203-23 guruh talabasi

Annotatsiya

. Phaseolus vulgaris L., ya’ni oddiy loviya, inson salomatligi,

oziqlanish xavfsizligi va qishloq xo‘jaligi uchun muhim dukkakli o‘simliklardan biridir.

Ushbu maqolada loviyaning biologik xususiyatlari, oziq-ovqat sanoatidagi o‘rni,

agronomik afzalliklari hamda uning sog‘liq uchun foydali xususiyatlari ko‘rib chiqiladi.

Kalit so’zalar:

Loviya, Phaseolus vulgaris, funksional

oziq-ovqatlar,konserva.

Dukkakli o‘simliklar orasida

Phaseolus vulgaris L.

eng ko‘p ekiladigan va iste’mol

qilinadigan turlardan biridir. U dunyo bo‘yicha qishloq xo‘jaligi ekinlari orasida muhim

o‘ringa ega bo‘lib, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda oqsil manbasi sifatida katta

ahamiyatga ega. Oddiy loviya turli iqlim sharoitlarida oson yetishtiriladi, tuproqni azot

bilan boyitadi hamda o‘zining oziqaviy va farmakologik xususiyatlari bilan ajralib turadi.

Loviya (Phaseolus vulgaris L) o’simligi dukkakdoshlar oilasiga kiruvchi bir yoki ko’p

yillik o’simlik hisoblanadi. Ushbu o’simlik 90 ga yaqin turni o’z ichiga oladi. Xususan

O’zbekistonda esa mahalliy loviya ko’proq ekiladi. Loviya issiqsevar o’simlik urug’i 8-

10℃ da 3-5 kunda unib chiqadi. Oddiy loviya o’simligi O’zbekistonda suvli nam yerlarda

ko’proq ekiladi. U asosan unumdor tuproq sharoitiga talabchan. Loviya o’simligining bargi

murakkab toq, patsimon va uchburchakli bo’ladi, ildizida tuganak rivojlanadi. Poyasi

o’tsimon shoxlanadi. Ayrim turlari chirmashib o’sadi. Mevassi dukkak, buyraksimon

bo’ladi. (Phaseolus vulgaris L) o’simligi bargida transpiratsiya jarayoni. Transpiratsiya

Ustozlar uchun

pedagoglar.org

71-son 2 –to’plam May 2025

Sahifa: 4

so’zi nafas olaman, nafas chiqaraman degan ma’nolarni bildiradi. Loviyada asosiy

transpiratsiya organi bargi bo’lib, unda mezofil hujayralari hujyra oralig’ida doim suv

bug’ini ajratib so’ngra uni barg og’izchasi yoki kutikula orqali atmosferaga tarqatadi[1].

Transpiratsiya tashqi muhit sharoitlari tuproq, havo, harorat, namlik hamda o’simlik turi

va navlarini biologik hususiyatlariga ham bog’liq. Loviya tarkibi juda ko’p Mg va oqsilga

boy bo’lib, yurak uchun foydali hisoblanadi. Yurak ishini mustaxkamlaydi va ritmini

normallashtiradi. Shuningdek loviya mahsuloti qon tomirlar devorini mustaxkamlovchi

vitamin PP ga boy hisoblanadi. Bugungi kunda qishloq xo‘jaligi ekinlaridan yuqori hosil

olishga katta e‘tibor qaratilmoqda. Phaseolus vulgaris L

ning Oziq-ovqat sanoatidagi

ahamiyati shundan iboratki Oddiy loviya yuqori sifatli o‘simlik oqsili, murakkab

uglevodlar, tola, vitaminlar (B-kompleksi, C, K) va minerallar (temir, magniy, kaliy, sink)

bilan boy. Uni quyidagi shakllarda ishlatish mumkin:



Qaynatilgan yoki konservalangan loviya

– salatlar, sho‘rvalar va

ikkinchi taomlar tarkibida.



Loviyadan un

– non, pishiriqlar, gluten-free mahsulotlar uchun.



Protein konsentratlari

– vegetarian va sport ovqatlanishida.

Ushbu jihatlar loviyani funksional

oziq-ovqatlar ishlab chiqarishida muhim xom

ashyo sifatida qarash imkonini beradi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Broughton, W.J. et al. (2003). Beans (Phaseolus spp.) – model food legumes.

Plant and Soil, 252(1), 55–128.

2.

Messina, M.J. (1999). Legumes and soybeans: overview of their nutritional

profiles and health effects. The American Journal of Clinical Nutrition, 70(3), 439s–450s.

3.

FAO. (2022). The global production of pulses.

https://www.fao.org

4.

Karimov, A. (2020). Dukkakli ekinlar agronomiyasi. Toshkent: O‘zMU nashriy

5.

Махмудов Р.А.,Мажидов К.Х., Жабборова N.Qobilova., Д.Р.Study of

amaranth seeds as the raw material for the extraction of biologically active additives. TEST

Ustozlar uchun

pedagoglar.org

71-son 2 –to’plam May 2025

Sahifa: 5

Engineering Management (Scopus) May-June 2020. ISSN:0193-4120 Page.№29349-

29353

6.

N.Kobilova, R,Adizov, K.Madjdov. Improvement of quality and indicators wheat

mixing amaranta flour . Austrian Journal of Technical and Natural Sciences, 2020.

7.

Qobilova N.X, Do’stqobilova M. S. (2023). Suli donining morfologik

xususiyatlari, kimyoviy tarkibi va ozuqaviy qiymat ko’rsatgichlarining tasniflanishi.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 18(8), 127–128.

8.

Suvanova F., Qobilova N., Tuxtamishova G. Improvement of solvent recovery

technology in oil extraction production //Science and innovation. – 2023. – Т. 2. – №. A1.

– С. 209-212.

9.

Кобилова Н.Х. Влияние льняной муки на реологические свойства

пшеничного тесто и качества хлеба/Н.Х.Кобилова, Р.Т.Адизов, К.Х.Мажидов //

Экономика и социум. – 2020. - №9 (76). - С.219-22

10.

Bekmuradova A. N.Qobilova Momordica charantia hind anori tarkibi va

foydali xususiyatlari // образование наука и инновационные идеи в мире//Выпуск

журнала №-35 Часть–3_ Декабрь –2023 .150-153.

11.

N.Kobilova, R,Adizov, K.Madjdov. Improvement of quality and indicators

wheat mixing amaranta flour . Austrian Journal of Technical and Natural Sciences, 2020.

12.

N.X.Qobilova ,D.T.Shukurov,L.J.Xushmurodov //SULI UNINI QO’SHISH

ORQALI NONNING REOLOGIK XUSUSIYATLARINI YAXSHILASH VA UNDAN

FOYDALANISH ASOSLARI/ Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va

rivojlanish omillari/ 6-to’plam 4-son aprel 2024,65-69 betlar.

13.

Boymuradov

Q.,

Qobilova

N.

X.

XAVFSIZ

OZIQ-OVQAT

MAHSULOTLARI ISTE’MOLI VA GENETIK MODIFIKATSIYALANGAN

ORGANIZMLAR //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В

МИРЕ. – 2023. – Т. 35. – №. 3. – С. 147-149.

14.

M.Do’stqobilova, & N.X.Qobilova. (2023). SULI YORMASIDAN ODDIY

UN OLISH JARAYONINING TADQIQOTI. Scientific Impulse, 1(10), 1526–1528.

Retrieved from

http://nauchniyimpuls.ru/index.php/ni/article/view/9696

.

Ustozlar uchun

pedagoglar.org

71-son 2 –to’plam May 2025

Sahifa: 6

15.

Abdullayeva S. I., Qobilova N. X. FERULA THENUSESTA YA’NI

SUMBULANING FOYDALI XUSUSIYATLARI UNDAN FOYDALINISH //Лучшие

интеллектуальные исследования. – 2023. – Т. 11. – №. 4. – С. 6-8.

16.

Xudoyshukurovna,

Qobilova

Nilufar.

"Suli

donining

morfologik

xususiyatlari, kimyoviy tarkibi va ozuqaviy qiymat ko’rsatgichlarining tasniflanishi."

Образование наука и инновационные идеи в мире 18.8 (2023): 127-128.

17.

Qobilova N. X., Oʻtayeva N. S. XAMIRNING REOLOGIK

XUSUSIYATLARINI YAXSHILASH REJIMI TANLASHDA SULI UNIDAN

FOYDALANISH //Science and innovation. – 2024. – Т. 3. – №. Special Issue. – С. 92-93.

18.

Кoбилова Н. Х. РАСЧЁТ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ ОТ

ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПОРОШКА ШИПОВНИКА В ПРОИЗВОДСТВЕ ЛЕПЁШЕК

ОБИ–НОН //Экономика и социум. – 2024. – №. 4-2 (119). – С. 749-752.

19.

Кoбилова Н. Х., Мухаммаддаминова Д. Б., Курбанов Ш. Ш. РАСЧЁТ

ЭКОНОМИЧЕСКОЙ

ЭФФЕКТИВНОСТИ

ОТ

ИСПОЛЬЗОВАНИЯ

ПОЛУОБЕЗЖИРЕННОЙ ЛЬНЯНОЙ МУКИ В ПРОИЗВОДСТВЕ ЛЕПЁШЕК

ШИРМАЙ–НОН //Экономика и социум. – 2024. – №. 4-2 (119). – С. 753-757.

20.

Кoбилова Н. Х., Туробов У. А., Мурадов А. А. ИССЛЕДОВАНИЕ

ВЛИЯНИЯ МУКИ ИЗ СЕМЯН ТЫКВЫ НА ФИЗИКО-ХИМИЧЕСКИЕ

ХАРАКТЕРИСТИКИ КЛЕЙКОВИНЫ ПШЕНИЧНОГО ТЕСТА: Yangi O'zbekiston

taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari //Yangi O'zbekiston taraqqiyotida

tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari. – 2024. – Т. 6. – №. 4. – С. 96-100.

21.

Boymurodov Q., Abdishukurov F., Xudoyshukurovna Q. N. MORUS ALBA

(OQ TUT) SHINNISINING FOYDALALI XUSUSIYATLARI UNING KIMYOVIY

TARKIBI //PEDAGOGS. – 2024. – Т. 54. – №. 1. – С. 77-80.

22.

Кобuлова Н. Х., Зиядуллаева Ш. Ш., Кабулова К. М. ИЗУЧЕНИЕ

ВЛИЯНИЯ БЕЛКОВОЙ АРАХИСНОЙ МАССЫ НА ПОКАЗАТЕЛИ ХЛЕБА: Yangi

O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari //Yangi O'zbekiston

taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari. – 2024. – Т. 6. – №. 4. – С. 75-79.