33
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
BILIMLENDIRIW SISTEMASINDA SHET TILI SIPATINDA
RUS TILI BOYINSHA ÓZ BETINSHE JUMISLARDI
SHÓLKEMLESTIRIW METODIKASI HAQQINDA
Bekmuratova Umida Amanbaevna
PhD, docent Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti
Nókis, Uzbekistan
Jumamuratova Ulbosin Paraxat qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti 1 kurs tayanısh
doktoranti Nókis, Uzbekistan
https://doi.org/10.5281/zenodo.15751792
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 20-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 24-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 27-Iyun 2025 yil
Maqalada studentlerdiń shet tili sıpatında rus tili
boyınsha óz betinshe jumısları kórip shıǵıladı hám óz
betinshe jumıslardıń basqa oqıw iskerligi túrlerinen
ayırmashılıqları kórsetiledi.
KEY WORDS
óz betinshe jumıs, rus tili shet tili
sıpatında,
baylanıs,
metodika,
bilimlendiriw,
dialog,
process,
rawajlanıw.
Házirgi waqıtta tálim procesi barǵan sayın jedellesip, oqıtıw metodikasın turaqlı túrde
rawajlandırıw hám jetilistiriwdi talap etpekte.
Hár qanday metodikanıń tiykargı kategoriyalarınan biri oqitiw principi bolip esaplanadı.
Rus tilin shet tili sipatında oqitiw metodikası - tildi oqitiw nizam hám qaǵıydaları, tildi
ózlestiriw usılları haqqındaǵı pedagogikalıq pán esaplanadi.
Tildi ózlestiriw uzaq dawam etetuǵin individual process. Rus tilin shet tili sipatında
úyreniw bagdarlamasına tildiń grammatikasın, fonetikasın hám leksikalıq quramin tereń
úyreniw kiredi. Oqıtıwdıń funkcional principi baslısı boladı. Studentlerge shet tili tiykarların
úyretiw menen birge, olardı kásiplik temada da, turmıslıq jaǵdaylarda da qızıǵıwshılıq penen
basqa tilde durıs sóylesiwge úyretiw zárúr.
Rus tilin shet tili sıpatında oqıtıwǵa bolǵan jańasha qatnas nátiyjeli oqıtıwǵa
járdemlesetuǵın metod hám usıllarǵa súenedi. Bizge belgili, ayırım studentler tildi birden
ózlestiriwi múmkin, ayırım studentlerdiń tildi ózlestiriwi qıyın.
Barlıq qıyınshılıqlarǵa qaramastan, oqıtıwshı rus tilin oqıtıw hár bir student ushın
nátiyjeli hám paydalı bolatuǵın usıllardı izleydi.
Studentlerdiń óz betinshe jumısı túsiniginiń kóplegen anıqlamaları bar, biraq tiykarınan,
olar studentlerdiń óz betinshe jumısı oqıtıwshınıń metodikalıq hám ilimiy basshılıǵı hám
qadaǵalawı astında bilimlendiriw procesinde ámelge asırılatuǵın, rejelestiriletuǵın individual
yamasa jámáátlik oqıw hám ilimiy jumıs ekenligine alıp kelinedi. Óz betinshe jumis oqiw
iskerliginiń joqarı forması sıpatında qaralıp, ol integral xarakterge iye hám tiykarında óz
betinshe bilim alıw forması bolıp tabıladı.
Rus tilin shet tili sipatında úyreniw procesinde óz betinshe jumis úlken áhmiyetke iye.
Óz betinshe jumis - studentler tárepinen oqıtıwshı menen tikkeley baylanıssız orınlanatuǵın
yamasa oqıtıwshı tárepinen basqarılatuǵın oqıw iskerliginiń túri [2, B.172-173]
Óz betinshe jumis oqıtıwshınıń basshılıǵında auditoriyada hám auditoriyadan tısqarıda
34
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
boliwi múmkin. Rus tilin shet tili sipatında úyreniwshi studentlerdiń óz betinshe jumısı hár
túrli tapsırmalar tiykarında dúziliwi hám hár túrli jumis túrlerin óz ishine alıwı kerek:
Shet tili sıpatında rus tili boyınsha óz betinshe jumıs ózine tán ózgesheliklerge ie, hár
qanday pán boyınsha bolǵanı sıyaqlı qurılıs principleri hám mashqalalarına ie. Óz betinshe
jumis óz betinshe pikirlew iskerligine tiykarlanadı hám belgili bir sóylew iskerligi túrinde
oqıw, islew boyınsha avtomatlastırılgan kónlikpe hám uqıplılıqlardı qáliplestiredi. Bunı biz
bárinen burın studentlerge úyretiwimiz kerek.
Óz betinshe islew uqıplılıǵınıń qáliplesiwi studenttıń dóretiwshilik qábiletlerin
rawajlandırıw, óziniń aldina qoyǵan maqseti hám kommunikativ wazıypanı ańlaw hám anıq
qáliplestiriw, jumıstı orınlaw ushın zárúr waqıttı esaplaw imkaniyatın beredi.
Rus tilinen shet tili sıpatında studentlerdiń óz betinshe jumısların shólkemlestiriw
metodikası úsh basqıshta ótedi: birinshi basqısh - studentler aldına maqset, wazıypa,
tapsırmalardı qoyıw, tapsırmalardı orınlaw boyınsha kórsetpeler beriw hám túsindiriw;
ekinshi basqısh - studentlerdiń ózin-ózi shólkemlestiriw dáwiri hám olardıń tapsırmalardı
orınlaw, oqıtıwshı tárepinen qoyılǵan wazıypalardı sheshiw boyınsha tikkeley iskerligi;
úshinshi basqısh - studentlerdiń óz betinshe jumısların orınlawdı bahalaw hám juwmaqlaw.
[1, b.194]
Studentlerdiń shet tili sıpatında rus tilinen óz betinshe jumısların shólkemlestiriw
procesinde oqıtıwshınıń roli júdá úlken. Mashqalalardı durıs qoyıw, olardı tańlaw,
studentlerdiń dóretiwshilik toparların qáliplestiriw oǵan baylanıslı. Oqıtıwshılar studentler
menen sáwbetlesiw, jeke hám toparlıq másláhátlesiwler ótkeriw arqalı olarǵa turaqlı túrde
zárúr járdem kórsetedi.
Solay etip, rus tilin shet tili sıpatında úyreniwde studentlerdiń óz betinshe jumısı ulıwma
ilimiy bilimlerdi de, tiykarǵı sóylew kónlikpeleri hám kónlikpelerin (fonetikalıq, leksikalıq,
grammatikalıq, esitiw, oqıw, sóylew hám jazıw kónlikpelerin)de qáliplestiriwde áhmietli hám
ajıralmas buwın bolıp tabıladı.
Ádebiyatlar dizimi:
1. Бекмуратова У.А. Самостоятельная работа по русскому языку как неродному:
основы педагогического проектирования учебного процесса Монография., Ташкент
35
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
2023г – 194 с.
2. Бекмуратова У.А., Жумамуратова У.П. Инновационные подходы к организации
самостоятельной работы студентов по дисциплине «Русский язык как иностранный»
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE №14 2025г С.172-173.
