28
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
STEAM YONDASHUVI ASOSIDA BOSHLANG‘ICH SINF
O‘QUVCHILARINING IJODIY TAFAKKURINI
RIVOJLANTIRISH
Mahmudova Zilola Yoqub qizi
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
Taʼlim va tarbiya nazariyasi va metodikasi
(boshlangʻich taʼlim) yoʻnalishi, 1-kurs magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15751418
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 20-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 24-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 27-Iyun 2025 yil
Ushbu maqolada STEAM yondashuvining boshlang‘ich
sinf o‘quvchilarining ijodiy tafakkurini rivojlantirishdagi
o‘rni tahlil qilinadi. STEAM — fan, texnologiya,
muhandislik, san’at va matematika integratsiyasiga
asoslangan
innovatsion
o‘qitish
modeli
bo‘lib,
o‘quvchilarning
mustaqil
fikrlashi,
muammoga
yondashuvi va ijodiy qaror qabul qilish ko‘nikmalarini
shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotda
interaktiv mashg‘ulotlar, loyihaviy topshiriqlar va
STEAMga asoslangan dars modellarining samaradorligi
amaliy misollar asosida yoritiladi.
KEY WORDS
STEAM yondashuvi, ijodiy tafakkur,
boshlang‘ich
ta’lim,
integratsiyalashgan
ta’lim,
innovatsion metodlar, loyihaviy
o‘qitish.
XXI asrda ta’lim tizimida yuz berayotgan tub o‘zgarishlar o‘qituvchidan nafaqat
zamonaviy
pedagogik
bilimlarga,
balki
yangicha
yondashuvlarga
asoslangan,
integratsiyalashgan va ijodiy ta’limni tashkil eta oladigan kompetensiyalarga ega bo‘lishini
talab qilmoqda. Bunda, ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim bosqichida o‘quvchilarning tafakkur
jarayonlarini faollashtirish, mustaqil fikrlashga o‘rgatish, ijodkorlik salohiyatini yuzaga
chiqarish dolzarb masalalardan biri sifatida qaralmoqda.
Zamonaviy ta’limda ilg‘or innovatsion texnologiyalardan biri sifatida STEAM
yondashuvi (Science – fan, Technology – texnologiya, Engineering – muhandislik, Art – san’at,
Mathematics – matematika) keng ommalashmoqda. Bu yondashuv o‘quvchilarning
intellektual, emotsional va ijodiy salohiyatini uyg‘unlashtirish orqali ularni hayotiy
vaziyatlarga tayyorlaydi. Ayniqsa, san’at komponentining qo‘shilishi an’anaviy STEM modelini
yanada ijodiy va emotsional jihatdan boyitgan bo‘lib, bu jarayonda bolalarning ijodiy
tafakkurini rivojlantirishga keng imkoniyatlar yaratadi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari yosh jihatidan atrof-muhitni tasavvur qilish, o‘rganish va
unga ijodiy yondashishga moyil bo‘lgan bosqichda bo‘lishadi. Shu sababli, ular bilan olib
boriladigan har bir ta’limiy faoliyatda ijodkorlik elementlari, erkin fikrlash va mustaqil yechim
topishga undovchi topshiriqlar mavjud bo‘lishi zarur. STEAM yondashuvi bu ehtiyojlarni
to‘laqonli qamrab olishga xizmat qiladi.
Ushbu maqolada STEAM yondashuvining boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ijodiy
tafakkurini shakllantirishdagi o‘rni, ahamiyati va ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, dars
jarayonida bu yondashuvni qo‘llash orqali erishiladigan natijalar amaliy misollar asosida
yoritiladi.
29
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
Tadqiqot Metodologiyasi
Ushbu tadqiqotda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ijodiy tafakkurini rivojlantirishda
STEAM yondashuvining samaradorligini aniqlash maqsad qilingan. Tadqiqot jarayonida ilmiy
izlanishlarning ishonchliligi va amaliy ahamiyatini ta’minlash uchun bir nechta pedagogik
metodlar va uslublar qo‘llanildi.
1. Tadqiqot dizayni. Tadqiqotda eksperimental-pedagogik metod asos qilib olindi.
Unda ikki guruh – tajriba va nazorat guruhidagi boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan parallel
ravishda dars mashg‘ulotlari tashkil qilindi. Tajriba guruhida STEAM yondashuvi asosida
loyihalashtirilgan dars modullari joriy etildi, nazorat guruhida esa an’anaviy darslar davom
ettirildi.
2. Ma’lumot to‘plash usullari. Tadqiqot quyidagi asosiy ma’lumot to‘plash usullari
yordamida olib borildi:
Diagnostik testlar – o‘quvchilarning ijodiy tafakkur darajasi Guilford ijodiylik mezoni
asosida baholandi;
Pedagogik kuzatuv – dars jarayonida o‘quvchilarning faolligi, o‘z fikrini erkin ifoda
etishi, yangi g‘oya taklif qilishi kabi jihatlar tahlil qilindi;
So‘rovnoma va suhbatlar – darslarda ishtirok etgan o‘qituvchilar va o‘quvchilardan
fikrlar olindi;
Portfolio tahlili – o‘quvchilar tomonidan bajarilgan ijodiy ishlanmalar, loyihalar va
chizmalar sifat jihatidan baholandi.
Natija Va Tahlillar
Tadqiqot davomida tajriba guruhidagi boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga STEAM
yondashuviga asoslangan dars modullari joriy etildi. Mazkur jarayon davomida
o‘quvchilarning ijodiy tafakkur ko‘nikmalaridagi o‘zgarishlar quyidagi mezonlar bo‘yicha
baholandi: muammo yechish qobiliyati, erkin fikrlash, yangi g‘oya taklif qilish, loyihalashtirish
ko‘nikmalari, hamkorlikda ishlash va estetik yondashuv.
Tajriba va nazorat guruhlarida ijodiy tafakkur darajasi Guilford mezonlariga
asoslangan testlar yordamida baholandi.
Tajriba guruhi o‘quvchilari tomonidan tayyorlangan loyiha ishlari quyidagi jihatlar
bilan ajralib turdi:
Fikrlarning originalligi va noyobligi;
Dizaynda turli fan elementlarini uyg‘unlashtirish;
Jamoaviy muhokama orqali qaror qabul qilish;
Tabiat va jamiyatga bog‘langan amaliy yechimlar taklif qilish.
Masalan, “Yashil shahar loyihasi” nomli loyiha doirasida o‘quvchilar atrof-muhit
muhofazasiga oid muammolarga san’at va texnologiya orqali yechim topishga urinishdi.
3. Kuzatuv natijalari
O‘qituvchilar tomonidan olib borilgan kuzatuv natijalariga ko‘ra:
O‘quvchilar dars davomida faollashdi, savollarga erkin javob berdi, fikrlarini ijodiy
tarzda ifoda qildi;
Loyihalarda ishtirok etish orqali muloqot va hamkorlik ko‘nikmalari rivojlandi;
O‘quvchilar ko‘proq tashabbuskorlik ko‘rsatdi, darsga qiziqishi sezilarli darajada oshdi.
4. So‘rovnoma va suhbatlar natijasi. O‘quvchilarning 87 foizi STEAM asosida o‘tilgan
darslarni “qiziqarli, foydali va ijodiy imkoniyat beruvchi” deb baholadi. O‘qituvchilarning 92
30
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
foizi esa bu yondashuv dars sifatini oshirishini, bolalarda mustaqil fikrlash va kreativlikni
rivojlantirishga xizmat qilishini ta’kidlashdi.
Muhokama
Olib borilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, STEAM yondashuvi boshlang‘ich sinf
o‘quvchilarining ijodiy tafakkurini rivojlantirishda yuqori samaradorlikka ega. Tajriba
darslari davomida o‘quvchilarning erkin fikrlashi, yangicha yondashuvlar taklif qila olish
qobiliyati, san’at va texnologiyani uyg‘unlashtirib loyihalar ishlab chiqish faoliyati an’anaviy
darslarga qaraganda ancha faollashdi. Bu holat STEAM yondashuvi ijodiy tafakkurni
faollashtirishda amaliy vosita ekanligini tasdiqlaydi.
Muhokama jarayonida quyidagi muhim xulosalarga keldik:
1. Fanlararo integratsiya ijodiy tafakkurni faollashtiradi. STEAM modeli orqali bir
nechta fanlar o‘zaro uyg‘unlashtirilganda o‘quvchi atrof-muhitni yaxlit ko‘rinishda idrok etadi.
Masalan, matematika darsida texnologik qurilma chizmasi tuzish, san’at darsida ekologik
dizayn loyihasini ishlab chiqish orqali o‘quvchilarda noan’anaviy fikrlash va muammoga ijodiy
yondashuv shakllanadi.
2. Loyiha asosida o‘qitish ijodiy salohiyatni yuzaga chiqaradi. STEAM yondashuvida
asosiy o‘rin egallagan loyihaviy o‘qitish modeli o‘quvchilarni o‘rganishga majbur qilmaydi,
balki o‘z fikrini o‘zi yaratish, tajriba qilish va natijani baholash imkonini beradi. Bunday
jarayonlar ijodkorlikni rag‘batlantiradi, bolalarni o‘z g‘oyalarini jamoada himoya qilishga
o‘rgatadi.
3. Emotsional va estetik yondashuv ijodiylikni oshiradi. STEAMda san’at
komponentining mavjudligi o‘quvchilarning o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etishiga va shaxsiy
yondashuvni shakllantirishiga imkon beradi. Bu esa ijodiy tafakkurning eng muhim
omillaridan biridir. O‘quvchilar o‘z g‘oyalarini rasm, dizayn, haykalcha, maket yoki kompyuter
grafikasida ifoda etish orqali o‘zini namoyon qila oladi.
4. O‘quvchining mustaqil faoliyati kuchayadi. Tajriba darslarida o‘quvchilar
o‘zlashtirish darajasi yuqoriligi bilan birga, topshiriqlarni mustaqil bajarish va o‘z g‘oyasini
ishlab chiqishga katta qiziqish bildirishdi. Bu holat ijodiy tafakkur o‘quvchining mustaqil
faoliyat bilan uzviy bog‘liqligini ko‘rsatadi.
5. O‘qituvchining roli yo‘naltiruvchi sifatida o‘zgaradi. An’anaviy darslarda o‘qituvchi
axborot beruvchi bo‘lsa, STEAM darslarida u yo‘naltiruvchi, murabbiy va ilhomlantiruvchi
vazifasini bajaradi. Bu esa dars jarayonini demokratlashtiradi, o‘quvchiga ishonch bag‘ishlaydi
va ijodiy muhit yaratadi.
Xulosa
O‘tkazilgan tadqiqot va amaliy kuzatuvlar asosida shuni aytish mumkinki, STEAM
yondashuvi boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ijodiy tafakkurini rivojlantirishda samarali
pedagogik vosita hisoblanadi. Ushbu yondashuv orqali o‘quvchilar:
fanlararo bog‘liqlikni anglaydi va integratsiyalangan bilim asosida fikr yuritadi;
mustaqil qaror qabul qilish va muammoni turli burchakdan yoritishga o‘rganadi;
estetik did, san’at va texnologiyaga qiziqish, kreativ loyihalar orqali o‘zini erkin ifoda
etishga intiladi;
hamkorlikda ishlash, jamoada fikr bildirish, boshqa g‘oyalarga nisbatan ochiqlik kabi
ijodiy va ijtimoiy kompetensiyalarni rivojlantiradi.
Tadqiqot natijalari STEAM yondashuvi asosidagi darslarning an’anaviy yondashuvlarga
31
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
nisbatan o‘quvchilar tafakkurini chuqurroq rivojlantirishga xizmat qilishini isbotladi. Ayniqsa,
loyihaviy topshiriqlar, tajriba asosidagi faoliyat va san’atni o‘quv jarayoniga jalb qilish orqali
o‘quvchida mustahkam motivatsiya va ijodiylik shakllanadi.
Tavsiya sifatida quyidagilarni keltirish mumkin:
1. Boshlang‘ich ta’lim tizimida STEAM yondashuviga asoslangan dars modellarini
amaliyotga keng joriy etish;
2. O‘qituvchilar uchun STEAM metodikasi bo‘yicha maxsus malaka oshirish kurslarini
tashkil etish;
3. Ijodiy tafakkurni baholash mezonlarini ishlab chiqish va ulardan foydalanish
amaliyotini kuchaytirish;
4. O‘quvchilar uchun fanlararo loyihalar tanlovlarini doimiy yo‘lga qo‘yish.
Shunday qilib, STEAM yondashuvi nafaqat o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini
oshiradi, balki ularning shaxsiy taraqqiyoti, ijodiy salohiyati va ijtimoiy faolligini ham
rivojlantiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1. Yakman, G. (2010). STEAM Education: An Overview of Creating a Model of Integrative
Learning. STEAM Education Journal.
2. Resnick, M. (2017). Lifelong Kindergarten: Cultivating Creativity through Projects, Passion,
Peers, and Play. Cambridge, MA: MIT Press.
3. Beers, S. Z. (2011). 21st Century Skills: Preparing Students for THEIR Future. Kappa Delta Pi
Record, Vol. 47(3), 8–15.
4. Ruzmetova, D. (2021). “STEAM yondashuvining boshlang‘ich ta’limdagi ahamiyati.” Ta’lim
va innovatsiya, №4(7), 52–57.
5. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2023). Boshlang‘ich ta’limda STEAM
asosidagi darslarni tashkil etish bo‘yicha metodik qo‘llanma. Toshkent: “Innovatsiya
nashriyoti”.
6. Torrance, E. P. (1974). Torrance Tests of Creative Thinking: Norms-Technical Manual.
Lexington, MA: Personnel Press.
7. Qodirova, M. (2022). “Ijodiy tafakkurni rivojlantirishda integratsiyalashgan yondashuvning
roli.” Boshlang‘ich ta’lim va tarbiya, №1(2), 33–39.
8. Dede, C. (2009). Comparing Frameworks for 21st Century Skills. Harvard University.
9. Ismoilova, N. (2023). “STEAM elementlari orqali kichik yoshdagi o‘quvchilarda kreativ
fikrlashni shakllantirish.” Pedagogik innovatsiyalar jurnali, №2(10), 45–49.
10. OECD. (2018). The Future of Education and Skills: Education 2030. Organisation for
Economic Co-operation and Development.
11. Mahmudova, Zilola Yoqub qizi. “O‘qituvchining kasbiy mahorati va pedagogik Qobiliyatlari
O‘rtasidagi Bog‘liqlik.” Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management
Studies, vol. 2, no. 2, 17 Feb. 2025, Innovative Academy RSC, pp. 123–127.
12. Mahmudova Zilola Yoqub qizi. Shaxsiy qobiliyatlarni shakllantirishning pedagogic asoslari.
“Psixologiya” ilmiy jurnali. Buxoro davlat universiteti. №1, 2025, 295-300-b.
13. Mahmudova, Zilola. Methods for developing pedagogical skills in modern education.
Eurasian journal of entrepreneurship and pedagogy. Vol. 3, issue 1, feb. 2025, 100-103 pp.
14. Olimov, Shirinboy Sharofovich, and Khusniddin Kupayinovich Khomidov. "Preparing
Future Teachers To Solve The Tasks Of Patriotic Education Of Children And Youth." The
32
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON, PART-2 (YOʻPA)
American Journal of Social Science and Education Innovations 2.12 (2020): 132-136.
21. Khomidov, Khusniddin Kupaysinovich. "Cooperation between state and public
organizations in the meaningful organization of youth leisure activities." Thematics Journal of
Social Sciences 7.3 (2021).
