YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
54
TURLI USULLARDA QURITILGAN MAHSULOTLARNING ORGANOLEPTIK
XUSUSIYATLARI
Ermakova Jamilaxon Muhammadovna
Andijon qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti assistenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15600781
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o‘rik va olxo‘ri mevasini turli usullarda quritish
texnologiyasi o‘rganilgan. Tadqiqot doirasida quyoshda tabiiy quritish, konvektiv (havo)
quritish va sublimatsiya (vakuumli) quritish usullari tahlil qilingan. Har bir usulning texnologik
jarayonlari, afzalliklari va kamchiliklari, shuningdek, mahsulot sifat ko‘rsatkichlariga ta’siri
o‘rganilgan.
Kalit so‘zlar.
O‘rik, olxo‘ri quritish texnologiyasi, tabiiy quritish, konvektiv quritish,
sublimatsion quritish, namlikni kamaytirish, sifat ko‘rsatkichlari, vitaminlar saqlanishi.
Kirish.
Dunyodagi ko‘plab mamlakatlarda ho‘l mevalarni quritish bo‘yicha keng ko‘lamli
ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Ushbu tadqiqotlarda asosiy e’tibor mevalarni quritish usullarini
takomillashtirish, ularni maqbul sharoitda qadoqlash va quritish uchun eng mos navlarni
tanlashga qaratilgan. Ayniqsa, Turkiya, Eron va AQSh olimlari mazkur jarayonlarga katta
ahamiyat berib, o‘z tadqiqotlarini ho‘l mevalarni samarali quritish texnologiyalarini
rivojlantirishga yo‘naltirgan.
Tadqiqotning maqsadi va muayyan masalalari.
Farg‘ona vodiysida yetishtirilgan o‘rik
va olxo‘ri navlari mevalarini quritish jarayonini takomillashtirib, yuqori sifatli quritilgan
mahsulot olish bo‘yicha ilmiy asoslangan texnologiya ishlab chiqishdan iborat.
Material va metodlar.
Izlanishlar uchun Respublikamizda hudud sharoitiga
moslashtirilgan va quritish uchun mos keluvchi to‘rt turdagi o‘rik navlari – “Yubileynыy Navoi”,
“Qandak”, “Subxoni” va “Isfarak”, shuningdek, to‘rt turdagi quritishbop olxo‘ri navlari – “Qora
olu”, “Ispolinskaya”, “Yarxi” va “Vengerka fioletovaya” tanlab olindi. Ushbu navlarning mevalari
sublimatsion quritish usulida qayta ishlash uchun saralandi.
Tadqiqotni olib borish uslubi qo‘yidagicha:
Farg‘ona vodiysi sharoitida yetishtirilgan o‘rik va olxo‘rini quritishda texnologik va
biokimyoviy tarkibiga ko‘ra quritish uchun yaroqlilik darajasini aniqlash bo‘yicha tadqiqotlar
olib borildi.
Tadqiqot olib borilayotgan olxo‘ri navlari mevalarining biokimyoviy tarkibi tahlil qilindi.
Bunda asosan tarkibidagi quruq modda miqdori, qand miqdori va S vitamni miqdori o‘rganildi
(1-jadval).
1– jadval
Quritishga yaroqli olxo‘ri navlari mevalarining biokimyoviy tarkibi
Olxo‘ri navlari
Yillar
Quruq modda,
%
Qanddorligi, %
Vitamin S,
mg %
Qora olu
(nazorat)
2021
15,9
18,2
6,8
2022
16,3
17,1
7,3
2023
15,7
16,7
6,5
Ispolinskaya
2021
16,6
20,2
7,5
2022
17,1
18,3
6,9
2023
17,3
18,9
6,8
Yarxi
2021
18,8
23,5
7,7
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
55
2022
18,3
22,1
7,2
2023
17,9
19,1
7,4
Vengerka
fioletovaya
2021
15,5
16,9
6,1
2022
16,2
16,6
5,9
2023
17,1
17,1
7,4
Tajribalar uchun O‘zbekistonda rayonlashtirilgan Qora olu, Ispolinskaya, Yarxi, Vingerka
fioletovaya navlari tanlab olindi. Bunda Qora olu navi nazorat uchun tanlab olindi.
2021-2023 yillarda olxo‘ri navlarining quruq modda, qanddorlik va vitamin S miqdorini
tahlil qilish orqali, har bir navning xususiyatlarini aniqlash mumkin. Har bir navning quritish
jarayonidagi o‘zgarishlar va ularning organoleptik xususiyatlarini o‘rganish muhimdir.
Qora olu (nazorat) navida, 2021 yilda 22,6% quriq modda, 18,2% qanddorlik va 6,8 mg%
vitamin S miqdori qayd etilgan. 2022 yilda quriq modda miqdori 16,3% ga yetdi, qanddorlik
17,1% ga kamaydi va vitamin S miqdori 7,3 mg% ga ko‘tarildi. 2023 yilda esa quriq modda
miqdori 15,7% ga, qanddorlik 16,7% ga va vitamin S miqdori 6,5 mg% ga kamaydi. O‘rtacha
quriq modda miqdori 16,0%, qanddorlik 17,3% va vitamin S 6,9 mg% ni tashkil etdi. Bu navda
vitamin S miqdori o‘zgarishlarga uchragan, lekin quriq modda va qanddorlik miqdori barqaror
bo‘ldi.
Ispolinskaya navida, 2021 yilda 16,6% quriq modda va 20,2% qanddorlik miqdori
kuzatilgan, vitamin S miqdori esa 7,5 mg% ni tashkil etdi. 2022 yilda quriq modda miqdori
17,1% ga, qanddorlik 18,3% ga va vitamin S miqdori 6,9 mg% ga kamaydi. 2023 yilda quriq
modda 17,3% ga, qanddorlik 18,9% ga va vitamin S miqdori 6,8 mg% ga o‘zgardi. O‘rtacha quriq
modda miqdori 17,0%, qanddorlik 19,1% va vitamin S miqdori 7,1 mg% bo‘ldi. Bu navda quriq
modda va qanddorlik miqdori yuqori bo‘lsa-da, vitamin S miqdoridagi o‘zgarishlar kuzatildi.
Yarxi navida, 2021 yilda quriq modda miqdori 18,8%, qanddorlik 23,5% va vitamin S
miqdori 7,7 mg% bo‘lgan. 2022 yilda quriq modda 18,3%, qanddorlik 22,1% va vitamin S 7,2
mg% ga kamaydi. 2023 yilda quriq modda miqdori 17,9%, qanddorlik 19,1% va vitamin S 7,4
mg% ga yetdi. O‘rtacha quriq modda miqdori 18,3%, qanddorlik 21,6% va vitamin S miqdori
7,4 mg% bo‘ldi. Bu navda yuqori quriq modda va qanddorlik miqdori saqlanib, vitamin S
miqdori yaxshi darajada saqlandi.
Vengerka fioletovaya navida, 2021 yilda 15,5% quriq modda, 16,9% qanddorlik va 6,1
mg% vitamin S miqdori qayd etildi. 2022 yilda quriq modda 16,2%, qanddorlik 16,6% va
vitamin S 5,9 mg% ga kamaydi. 2023 yilda esa quriq modda 17,1%, qanddorlik 17,1% va
vitamin S 7,4 mg% ga ko‘tarildi. O‘rtacha quriq modda miqdori 16,3%, qanddorlik 16,9% va
vitamin S 6,5 mg% bo‘ldi. Vengerka fioletovaya navida, quriq modda va qanddorlik miqdori
pastroq bo‘lsa-da, vitamin S miqdori 2023 yilda yuqoriga ko‘tarildi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
56
Ushbu tahlilga asoslanib, har bir navning ijobiy va salbiy jihatlarini ko‘rish mumkin.
Odatda, yuqori quriq modda va qanddorlik miqdori yuqori samaradorlikni ta’minlasa-da,
vitamin S miqdoridagi o‘zgarishlar ularning sifatini muvofiqlashtirishga yordam bergan.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Islamov S.Ya., Ermakova J.M. Sublimatsion usulda olxo`rini quritish va quritish jarayonida
ishlatiladigan ehtiyot choralari. “Challenges of storage and processing agricultural products
and their solutions based on modern technologies” international scientific and practical
conferens, October 22, 2024
2.
Islamov S.Ya., Ermakova J.M. Quritishbop olxo‘ri navlarining texnologik xususiyatlari va
biokimyoviy tarkibini tahlil qilish, THE ROLE OF AGRICULTURE AND MEDICINE IN SCIENCE
JOURNAL / VOLUME 2 / ISSUE 1, JANUARY 2025
3.
Islamov S.Ya., Ermakova J.M.Quritishbop olxo‘ri navlarini agrobiologik xususiyatlarining
tahlili, THE ROLE OF AGRICULTURE AND MEDICINE IN SCIENCE JOURNAL / VOLUME 2 / ISSUE
1, JANUARY 2025
4.
Ermakova J.M. Mevalarni ochiq havoda – oftobda quritish tartibi. Life Sciences and
Agriculture, elektronnыy nuchno-prakticheskiy jurnal 2.2-2020
5.
Ermakova J.M.The process of drying plums and taking precautions in their storage. Impact
Factor 5.312, The American journal of agriculture and biomedical engineering, ISSN: 2689-
1018, Volume 2, Issue 10, 2020
