YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
61
KOREYS TILINI O‘RGANISHDA MADANIY KOMPETENSIYANING O‘RNI
Xaydarov Jasur Baxodirovich
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti,
Koreys filologiyasi kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15631118
Annotatsiya.
Ushbu maqolada koreys tilini o‘rganish jarayonida madaniy omillarning
ahamiyati, til va madaniyat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik, shuningdek, koreys jamiyatining urf-
odatlari, ijtimoiy qadriyatlari va tilga ta’siri tahlil etiladi. Til o‘rganuvchilarning lingvomadaniy
kompetensiyasini shakllantirish orqali ularning muloqotga kirishish qobiliyatini kuchaytirish,
kontekstual tushunishni rivojlantirish va madaniyatlararo muloqotda muvaffaqiyatga erishish
yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Maqolada koreys tilini samarali o‘rgatish uchun madaniy materiallar –
doramalar, xalq bayramlari, odob-axloq me’yorlari kabi vositalarni o‘quv jarayoniga
integratsiyalash zarurligi asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar:
Koreys tili, madaniy kompetensiya, til va madaniyat, lingvomadaniyat,
o‘quv jarayoni, interaktiv metod, dorama, madaniyatlararo muloqot.
Kirish
Bugungi globallashuv davrida xorijiy tillarni o‘rganish nafaqat lingvistik bilimlarni
egallash, balki shu til sohibi bo‘lgan xalqning madaniyatini, dunyoqarashini, urf-odat va
qadriyatlarini ham chuqur anglashni taqozo etadi. Ayniqsa, koreys tilini o‘rganishda bu jarayon
yanada murakkab va o‘ziga xos xarakterga ega, chunki koreys jamiyatining ijtimoiy tuzilmasi,
qadimiy an’analari, konfutsiylik ildizlariga tayangan axloqiy me’yorlari bevosita til vositalarida
o‘z ifodasini topgan.
Til — bu faqat aloqa vositasi emas, balki madaniyatni aks ettiruvchi va uni uzluksiz
ravishda avloddan-avlodga yetkazuvchi ijtimoiy hodisadir. Koreys tilida hurmat darajalarining
murakkab tizimi, so‘zlashuvda yosh, ijtimoiy maqom va munosabat turiga ko‘ra o‘zgaruvchi
grammatik shakllar madaniyatning tilga qanchalik chuqur singib ketganligini ko‘rsatadi.
Masalan, bir inson bilan suhbatda foydalaniladigan fe’l shakli yoki murojaat turi bevosita
suhbatdoshga bo‘lgan hurmat darajasini bildiradi.
O‘zbekiston kabi koreys tilini ikkinchi til sifatida o‘rganayotgan mamlakatlarda til
o‘rgatish metodikasida lingvistik bilimlar bilan bir qatorda madaniy komponentlarni ham o‘z
ichiga olgan yondashuv zarur hisoblanadi. Chunki o‘quvchi grammatik jihatdan to‘g‘ri gapira
olsa-da, madaniy kontekstni tushunmasdan to‘laqonli muloqotga kira olmaydi.
Asosiy qism
Til va madaniyat o‘zaro bog‘liqligi
Til va madaniyat bir-biridan ajralmas tushunchalardir. Har bir xalq o‘zining tarixiy, diniy,
axloqiy va ijtimoiy qadriyatlarini til orqali ifodalaydi. Koreys tilida bu ayniqsa yaqqol ko‘zga
tashlanadi. Masalan,
hurmat darajalari
(
존댓말
–
jondaetmal
) va
oddiy nutq shakllari
(
반말
–
panmal
) yordamida suhbatdoshning yoshi, maqomi yoki ijtimoiy masofasi belgilanadi.
Bunday murakkab ierarxik tuzilma koreys xalqining konfutsiylikka asoslangan madaniyatidan
kelib chiqadi.
Misol:
할아버지
,
식사하셨어요
? (
Buva, ovqatlandingizmi?
) Bu jumlada
식사하다
(ovqatlanmoq) fe’lining hurmatli shakli ishlatilgan.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
62
너
밥
먹었어
? (
Sen ovqat yedingmi?
) — bu esa yaqin do‘stlar o‘rtasidagi oddiy nutq.
Agar o‘quvchi bu farqni tushunmasa, noto‘g‘ri situatsiyada hurmatsizlik qilishi mumkin,
bu esa madaniy xatoga olib keladi.
Doramalar va audiovizual materiallar orqali madaniy kontekstni o‘rgatish
Koreys tilini o‘rganishda doramalar ya’ni koreys seriallari madaniy kontekstni
tushunishda beqiyos vosita hisoblanadi. Ular orqali talabalar real hayotdagi muloqot uslublari,
salomlashuv shakllari, odob-axloq normalari bilan tanishadi.
Misol: “Crash Landing on You”
(
사랑의
불시착
) serialida Shimoliy va Janubiy Koreya
o‘rtasidagi ijtimoiy-madaniy tafovutlar orqali til va madaniyatning qanday uzviy bog‘liq ekani
ko‘rsatiladi. Serialdagi janublik qahramonlar hurmatli til shakllaridan, turli atamalardan, urf-
odatlarga amal qilishdan foydalanadi. Talabalar bu orqali jamiyatdagi axloqiy me’yorlarni
anglay boshlaydilar.
Madaniyatlararo tafovutlar va lingvomadaniy kompetensiya
O‘zbek va koreys madaniyatlari o‘rtasida umumiy jihatlar bilan bir qatorda farqlar ham
mavjud. Masalan, o‘zbek tilida "siz" va "sen" farqi mavjud bo‘lsa-da, u grammatik jihatdan kuchli
ajratilmaydi. Koreys tilida esa har bir fe’l shakli hurmat yoki tenglik darajasini bildiradi. Bu esa
koreys tilini o‘rganayotgan o‘zbek talabalariga tushunishga qiynaladigan jihatlardan biridir.
Misol:
O‘zbek tilida: “Siz qayerga ketyapsiz?” – oddiy shakl
Koreys tilida:
어디
가세요
? (hurmat shakli) /
어디
가
? (oddiy shakl) — gap mazmuni bir
xil bo‘lsa-da, muomala uslubi farqlidir.
Lingvomadaniy kompetensiyani rivojlantirish orqali talabalar nafaqat tilda, balki
madaniy jihatdan ham to‘g‘ri muloqot qila oladi.
Madaniy o‘yinlar va tajriba asosidagi metodlar
Madaniyatni o‘rgatish faqat nazariy bilim bilan cheklanmasligi kerak. O‘quvchilarning faol
ishtirokini ta’minlovchi metodlar — teatr sahnalari, rolda o‘ynash, koreys bayramlarini
nishonlash, madaniy taomlarni tayyorlash darslarini tashkil etish — ularning madaniyatga
qiziqishini oshiradi.
Masalan,
Chusok
bayrami haqida dars o‘tkazilganda, talabalar bayramning kelib chiqishi,
urf-odatlari, so‘z boyligi, kiyinish madaniyati va an’anaviy taomlari (songpyeon –
송편
) bilan
tanishadilar.
Xulosa
Koreys tilini o‘rganishda madaniy komponentni hisobga olish, nafaqat lingvistik
bilimlarni chuqurlashtiradi, balki o‘rganuvchining muloqotga kirishish qobiliyatini, ya’ni
kommunikativ kompetensiyasini ham samarali rivojlantiradi. Madaniyat til vositasida
uzatilganligi sababli, o‘quvchi nafaqat so‘z va grammatik shakllarni, balki ular ortidagi
qadriyatlar, urf-odatlar va ijtimoiy me’yorlarni ham anglashni o‘rganadi.
O‘rgatuvchi dars jarayonida doramalar, madaniy mavzudagi videolar, bayramlar, xalq
og‘zaki ijodi, urf-odatlar, oshpazlik san’ati, kiyinish madaniyati kabi turli vositalardan
foydalanib, til va madaniyatni uyg‘un holda berishi kerak. Bunday yondashuv orqali talaba
koreys tilidagi madaniy semantikani anglaydi, noto‘g‘ri muomala va madaniy xatolardan
qochadi hamda chuqur til ko‘nikmalariga ega bo‘ladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
63
Xulosa qilib aytganda, koreys tilini o‘qitishda madaniyatni o‘rgatish shunchaki
qo‘shimcha emas, balki asosiy metodik komponent sifatida qaralishi zarur. Madaniyatlararo
muloqotda muvaffaqiyatga erishish uchun bu integratsiyalashgan yondashuv muhim
ahamiyatga ega.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
김영민
. (2018).
한국문화와
언어교육
.
서울
:
한글출판사
.
2.
Brown, H. D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching. Pearson Education.
3.
Risager, K. (2006). Language and Culture: Global Flows and Local Complexity. Multilingual
Matters.
4.
Ruzmetova, M. (2020). “Xorijiy til o‘qitish jarayonida madaniyatlararo kompetensiyani
shakllantirish”. Til va Adabiyot Ta’limi jurnali, 2(1), 45–50.
5.
김은숙
. (2015). “
드라마를
활용한
한국어
교육의
실제
”.
한국언어문화교육학회지
, 10(2),
121–138.
6.
Lee, K. (2014). Culture in Language Learning: Strategies for Teaching. Seoul: KLT Press.
7.
UzJTU metodik qo‘llanma (2021). “Koreys tili darslarida lingvomadaniy yondashuv”.
