YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
25
DAVLAT XUSUSIY SEKTOR FUQAROLIK JAMIYATI HAMKORLIGI ASOSIDA
MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
Aliyev Arslon Salom o'g'li
Renessans ta’lim universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15662470
Zamonaviy iqtisodiy rivojlanish sharoitida davlat, xususiy sektor va fuqarolik
jamiyatining o‘zaro hamkorligiga asoslangan moliyalashtirish modeli ijtimoiy barqarorlikni
ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, ijtimoiy sohalarda xizmatlarning sifatini
oshirish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda uch tomonlama hamkorlik zaruriyatga
aylanmoqda. O‘zbekiston bu borada izchil islohotlar olib borayotgan davlat sifatida mazkur
tizimni joriy qilishni kun tartibiga qo‘ygan.
Davlat – xususiy sektor – fuqarolik jamiyati hamkorligi uch tomonning imkoniyatlarini
birlashtirishga asoslangan model bo‘lib, ijtimoiy xizmatlarni moliyalashtirishda ularning har
birining o‘ziga xos roli mavjud. Davlat resurs va qonunchilik asosini ta’minlasa, xususiy sektor
investitsiya va menejment salohiyatini olib kiradi. Fuqarolik jamiyati esa ehtiyojmand guruhlar
manfaatini himoya qiladi va faol monitoring olib boradi. Shu tariqa, moliyaviy barqarorlik bilan
birga ijtimoiy adolat ham ta’minlanadi.
O‘zbekistonda nodavlat notijorat tashkilotlarini moliyalashtirish davlat grantlari, xalqaro
donorlar va xususiy homiyliklar orqali amalga oshirilmoqda. Biroq bu tizimda ko‘plab
kamchiliklar mavjud: moliyaviy resurslarning cheklangani, uzluksizlikning yo‘qligi, monitoring
va natijadorlik tahlilining sustligi. Hamkorlik mexanizmlarining institutsional shakllanishi hali
to‘liq yakunlanmagan.
1-jadval
O‘zbekistonda nodavlat sektorni moliyalashtirishda manbalar ulushi
Moliyalashtirish turi
Ulush (%)
Davlat grantlari
35
Xususiy sektor investitsiyalari
30
Xalqaro donor tashkilotlar
25
Fuqarolik jamiyati yig‘imlari
10
Yuqoridagi jadvaldan ko‘rinib turibdiki, O‘zbekistonda nodavlat sektorni
moliyalashtirishda asosiy manba sifatida davlat grantlari (35%) va xususiy sektor
investitsiyalari (30%) yetakchi o‘rin tutmoqda. Xalqaro donor tashkilotlari ham muhim ulushga
ega bo‘lib, moliyalashtirishda 25 foiz bilan ishtirok etmoqda. Fuqarolik jamiyatining yig‘imlari
esa eng kam – atigi 10 foizni tashkil etib, bu yo‘nalishdagi salohiyatni yanada kuchaytirish
zarurligini ko‘rsatadi. Bu holat uch sektor o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish va fuqarolik
jamiyatining moliyaviy faolligini oshirish orqali tizimni muvozanatlashtirish lozimligini
anglatadi.
Mavjud muammolarni bartaraf etish uchun moliyalashtirish tizimini zamonaviy vositalar
asosida qayta ko‘rib chiqish lozim. Jumladan, ijtimoiy investitsiya fondlarini yaratish, davlat–
xususiy sheriklik asosida ijtimoiy obligatsiyalar chiqarish, raqamli grant platformalarini joriy
etish taklif etiladi. Shuningdek, xususiy sektorni rag‘batlantirish maqsadida soliq imtiyozlari va
“ijtimoiy investor” reyting tizimlarini yo‘lga qo‘yish zarur.
Fuqarolik jamiyati institutlari loyihalarning tanlov asosida shakllanishi, natijalarning
oshkora tahlil qilinishi va jamoatchilik nazorati mexanizmlarining ishlashida muhim rol
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
26
o‘ynaydi. Ularning ishtiroki nafaqat moliyalashtirish samaradorligini oshiradi, balki ijtimoiy
islohotlarga jamoatchilik ishonchini mustahkamlaydi.
Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, davlat–xususiy–fuqarolik hamkorligi asosida
moliyalashtirish modeli Angliya, Germaniya, Kanada kabi mamlakatlarda yuqori
samaradorlikka ega. Ayniqsa, “Social Impact Bonds” kabi obligatsiyalar orqali ijtimoiy
loyihalarni moliyalashtirishning natijaviyligi isbotlangan. O‘zbekiston ushbu tajribalardan
o‘rganib, milliy sharoitga moslashtirilgan mexanizmlarni ishlab chiqishi lozim.
Davlat, xususiy sektor va fuqarolik jamiyatining integratsiyalashgan moliyaviy hamkorligi
O‘zbekistonda ijtimoiy sohalarning moliyalashtirilishini yanada samarali va barqaror qilish
imkonini beradi. Ushbu model orqali islohotlarning moliyaviy asoslari mustahkamlanadi,
investitsiyalar oqimi kengayadi va xizmatlar sifati oshadi. Shunday ekan, bu yondashuvni
qonunchilik, institutsional va texnologik jihatdan qo‘llab-quvvatlash bugungi kunning ustuvor
vazifasidir.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori, PQ–4893-son, 2019-yil 6-noyabr. “Nodavlat
notijorat tashkilotlarini qo‘llab-quvvatlash va ularning faoliyatini rag‘batlantirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”.
2.
UNDP (2022). Public–Private–Civil Society Partnerships for Development: Case Studies
and Global Trends. – New York: United Nations Development Programme.
3.
OECD (2021). Enhancing the Effectiveness of Partnerships between Governments, Civil
Society and Private Sector. – Paris: Organisation for Economic Co-operation and Development.
4.
Salimov S. Davlat–xususiy sheriklik mexanizmlarining iqtisodiy samaradorligi. –
“Moliyaviy tadqiqotlar” jurnali, 2022, №4.
5.
World Bank (2023). Global Trends in Social Financing and Public–Private Partnerships. –
Washington, D.C.
6.
European Commission (2020). Civil Society and Inclusive Governance: Strengthening
Collaboration Mechanisms. – Brussels.
