YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
22
RESPUBLIKAMIZDA QURILISH TARMOG‘IDA OLIB BORILAYOTGAN
ISLOHOTLAR VA UNING IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI
Alijonov Jamshid
Renessans ta’lim universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15662459
Zamonaviy iqtisodiy rivojlanish sharoitida korxonalarni samarali boshqarish har qanday
sohaning raqobatbardoshligi va barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi.
Ayniqsa, qurilish sohasi yuqori kapital talab qiladigan va uzoq muddatli loyihalar asosida
ishlaydigan tarmoq bo‘lib, bunda boshqaruvning ilg‘or usullari va yondashuvlarini joriy etish
iqtisodiy samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi. Ushbu maqolada korxonalarni
boshqarishdagi asosiy usullar va zamonaviy yondashuvlar tahlil qilinadi hamda ularning
qurilish korxonalarida qo‘llanishining ijobiy jihatlari yoritiladi.
Boshqaruv usullari odatda ma’muriy, iqtisodiy va ijtimoiy-psixologik shakllarga ajratiladi.
Ma’muriy usullar buyruq, ko‘rsatma, reglamentlar orqali ta’sir ko‘rsatishni ifodalasa, iqtisodiy
usullar rag‘batlantirish, xarajatlarni optimallashtirish va foyda keltiruvchi qarorlar asosida
faoliyat yuritishni nazarda tutadi. Ijtimoiy-psixologik usullar esa xodimlarning motivatsiyasi,
jamoaviy ish va korporativ madaniyatga asoslanadi.
Zamonaviy yondashuvlar orasida stratejik boshqaruv, moslashuvchan boshqaruv
tizimlari (agile management), projektga asoslangan boshqaruv (project management),
resursga yo‘naltirilgan boshqaruv va raqamli transformatsiya asosidagi boshqaruv kabi usullar
keng tarqalmoqda. Bu yondashuvlar samaradorlikni oshirish, raqobatbardoshlikni
kuchaytirish va tezkor qaror qabul qilish imkonini beradi.
Qurilish korxonalarining murakkab va ko‘p bosqichli loyihalarga asoslanishi boshqaruv
yondashuvlarini ehtiyotkorlik bilan tanlashni talab etadi. Masalan, loyiha boshqaruvi (project
management) qurilishda eng samarali yondashuvlardan biri bo‘lib, loyiha muddatlari, byudjeti
va sifat darajasini nazorat qilish imkonini beradi. Xalqaro tajribalarda, ayniqsa Yevropa va
Osiyo davlatlarida, BIM (Building Information Modeling) texnologiyasi orqali axborot asosida
boshqaruv jarayoni amalga oshirilmoqda.
Shuningdek, strategik boshqaruv yondashuvi orqali qurilish korxonalari uzoq muddatli
maqsadlarini aniqlab, raqobatbardosh ustunliklarga erishishlari mumkin. Masalan, resurslarni
aniq rejalashtirish, bozor tahlili asosida xizmatlar ko‘lamini kengaytirish va raqamli
texnologiyalarni joriy etish bu borada muhim ahamiyat kasb etadi.
Zamonaviy boshqaruv usullarini qurilish korxonalarida qo‘llash quyidagi ijobiy
natijalarga olib keladi:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
23
1-rasm. Zamonaviy boshqaruv usullarini qurilish korxonalarida qo‘llashning ijobiy
natijalar
Qurilish korxonalarida zamonaviy boshqaruv yondashuvlarini qo‘llash korxonaning ichki
faoliyatini tartibga solish, moliyaviy resurslardan oqilona foydalanish va loyihalarning sifatini
oshirish imkonini beradi. Bu esa xodimlar motivatsiyasini kuchaytirib, bozor talablariga tez
moslashish va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish uchun mustahkam zamin yaratadi. Umuman
olganda, bunday yondashuvlar iqtisodiy samaradorlikni oshirib, raqobatbardosh qurilish
sektorini shakllantirishga xizmat qiladi.
Qurilish korxonalarida boshqaruv yondashuvlarining to‘g‘ri tanlanishi va ularni
amaliyotga muvaffaqiyatli tadbiq etish bu tarmoqning nafaqat ichki samaradorligini oshiradi,
balki butun iqtisodiy tizimdagi barqarorlikni ta’minlaydi. An’anaviy va zamonaviy usullar
uyg‘unligida strategik yondashuv, loyiha boshqaruvi va raqamli texnologiyalar markaziy o‘rinni
egallab, korxonalarni global talablarga moslashtirish imkonini bermoqda. Shu bois, boshqaruv
tizimlarini takomillashtirish — nafaqat iqtisodiy zarurat, balki vaqt talabi hamdir.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Mintzberg, H. (2009). Managing. Berrett-Koehler Publishers.
2.
Kerzner, H. (2017). Project Management: A Systems Approach to Planning, Scheduling,
and Controlling. Wiley.
• strategik boshqaruv
va raqamli
yechimlar
korxonani
o‘zgaruvchan
iqtisodiy muhitga
tez moslashtiradi
• moslashuvchan va
ijtimoiy-psixologik
yondashuvlar
xodimlarning ishga
bo‘lgan ishtiyoqini
oshiradi
• zamonaviy
texnologiyalar va
loyiha boshqaruvi
vositalari qurilish
sifati ustidan
nazoratni
kuchaytiradi
• xarajatlar aniq
rejalashtiriladi va
ortiqcha
isrofgarchilik oldi
olinadi.
Moliyaviy nazorat
kuchayadi
Loyihalar sifati
oshadi
Bozor sharoitiga
moslashish
tezlashadi
Xodimlar
motivatsiyasi
ortadi
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
24
3.
Porter, M.E. (1998). Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior
Performance. Free Press.
4.
Daft, R. L. (2020). Management. 13th Edition, Cengage Learning.
5.
Robbins, S. P., & Coulter, M. (2021). Management. 15th Edition, Pearson Education.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-son Farmoni
“Yangi O‘zbekistonni taraqqiy etirish strategiyasi to‘g‘risida”.
7.
O’z DSt 2296:2020 – Yengil avtomobillar uchun umumiy texnik talablar
8.
Ubaydullayev R., Mexanik konstruksiyalar, NamPI, 2020
9.
GM Uzbekistan texnik hujjatlari – Gentra modellari bo’yicha qo‘llanmalar
