YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
46
HAMIDULLA BOLTABOYEV ILMIY FAOLIYATIDA ABDURAUF FITRAT
HAYOTI VA IJODI
O‘roqova Shaxnoza Sherboy qizi
Buxoro davlat universiteti, Filologiya fakulteti, 1-bosqich magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15665717
Annotatsiya
Ushbu maqolada o‘zbek adabiyotshunosligi rivojida muhim o‘rin tutgan olimlardan biri –
Hamidulla Boltaboyevning Abdurauf Fitrat hayoti va ijodini o‘rganishga qo‘shgan hissasi tahlil
etiladi. Fitratning adabiy merosi, ilmiy-estetik qarashlari, jadidchilik harakatidagi o‘rni
Boltaboyev ilmiy merosi asosida yoritiladi.
Kalit so‘zlar
Hamidulla Boltaboyev, Abdurauf Fitrat, jadidchilik, adabiy tanqid, o‘zbek adabiyoti, ilmiy
meros.
Kirish
Abdurauf Fitrat XX asr boshlarida o‘zbek milliy uyg‘onish harakati va adabiyotining eng
yirik namoyandalaridan biridir. Uning ijodi, ayniqsa jadidchilik g‘oyalari, adabiy-estetik
qarashlari va ma’rifiy faoliyati o‘zbek adabiyotshunosligida doimiy o‘rganib kelinadi. Bu borada
akademik Hamidulla Boltaboyevning xizmati beqiyosdir. U o‘z faoliyati davomida Fitrat ijodini
ilmiy asosda o‘rgangan, ilmiy maqolalar, darsliklar, adabiy tahlillar orqali Fitrat shaxsiyati va
merosini el orasida targ‘ib qilgan.
Hamidulla Boltaboyev – adabiyotshunos va targ‘ibotchi
Hamidulla Boltaboyev (1911–1984) o‘zbek adabiyotshunosligining yirik namoyandasi,
ilmiy-pedagogik faoliyati davomida adabiy tanqid, o‘zbek mumtoz va jadid adabiyotiga oid
qator ilmiy tadqiqotlar muallifi bo‘lgan. Ayniqsa, XX asr boshlaridagi adabiy jarayon va
jadidchilik harakati bilan bog‘liq muammolarni o‘rganishda katta hissa qo‘shgan.
Fitratning hayoti va ijodi Boltaboyev nigohida
Boltaboyev o‘zining ko‘plab asarlarida Fitratni jadidchilik harakatining mafkuraviy
asoschisi sifatida talqin qiladi. U Fitratning hayoti, ta’lim olgan muhitlari, siyosiy va ma’rifiy
qarashlari, shuningdek, adabiy faoliyatining turli bosqichlarini yoritadi. Boltaboyev nazarida
Fitrat shaxsi murakkab, ko‘p qirrali bo‘lib, uni bir yoqlama talqin qilish mumkin emas.
Fitratning adabiy-estetik qarashlariga berilgan baho
Hamidulla Boltaboyev Fitratning “Adabiyot qoidalari” risolasi, nasriy va dramatik
asarlari, maqolalarini tahlil etib, uning estetik qarashlarini aniqlagan. U Fitratni milliy adabiy
tanqidchiligining asoschisi deb hisoblaydi. Fitrat adabiyotga ijtimoiy-ma’rifiy vosita sifatida
qaragan, Boltaboyev esa bu jihatlarni zamonaviy talqin bilan bog‘lab o‘rganadi.
Fitrat asarlarining matnshunoslik asosida tadqiqi
Boltaboyev Fitratning ayrim asarlarini matnshunoslik jihatdan tahlil qilgan. Xususan,
“Munozara”, “Sayyoh bayonoti”, “Chin sevish” kabi asarlari ustida ishlagan va ular orqali
Fitratning badiiy mahoratini ochib bergan. U Fitrat nasrining g‘oyaviy va badiiy asoslarini
yoritgan.
Fitrat merosining tiklanishida Boltaboyev roli
Sovet davrida siyosiy sabablarga ko‘ra Fitrat ijodi uzoq yillar davomida taqiqlangan.
1980-yillarga kelib, uning nomini tiklash va merosini xalqqa qaytarishda Hamidulla Boltaboyev
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
47
ilk tashabbuskorlardan biri bo‘lgan. Uning ilmiy chiqishlari, maqolalari Fitratni oqlashga xizmat
qilgan.
Xulosa
Hamidulla Boltaboyevning ilmiy merosi Abdurauf Fitrat ijodini chuqur va ilmiy asosda
o‘rganishga katta hissa qo‘shdi. Uning asarlari Fitratni o‘zbek milliy tafakkuri, adabiyoti va
ma’rifatining yetuk vakili sifatida yoritishda muhim manba hisoblanadi. Bugungi
adabiyotshunoslar uchun Hamidulla Boltaboyevning Fitrat haqidagi ilmiy ishlari metodologik
asos vazifasini o‘taydi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Boltaboyev H. Adabiyot va hayot. – Toshkent: O‘qituvchi, 1970.
2.
Boltaboyev H. Jadidlar adabiyoti. – Toshkent: Fan, 1982.
3.
Fitrat A. Adabiyot qoidalari. – Toshkent: 1926.
4.
Qosimov B. Abdurauf Fitrat – millat fidoyisi. – Toshkent: Akademnashr, 2019.
5.
Xudoyberdiyev A. Hamidulla Boltaboyev – adabiyotshunos olim. – Toshkent: 2006.
6.
O‘zbek adabiyoti tarixi. 3-jild. – Toshkent: Fan, 2010.
