YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
44
BASLAWÍSH KLASS OQÍWSHÍLARǴA MATEMATIKANÍ ÚYRETIWDE XABAR
TEXNOLOGIYALARÍNÍŃ ORNÍ
Nurmatov Shadibeg Bayramklichevich
Ajiniyaz atındaǵı NMPI 70110401- Tálim
hám tarbiya teoriyası hám metodikasi (Baslawısh
tálim) qánegeligi 1-kurs magistrantı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15665711
Annotatsiya:
tezisde baslawısh klass oqıwshıların matematika pánine bolǵan
qızıǵıwshılıǵın asırıw, baslawısh klass oqıwshılarınıń intellektual iskerligin kúsheytiw.
Gilt sózler:
informaciya texnologiyalar, intellektual iskerlik, sabırsız itibar, audiovizual
úskeneler.
Mektep oqıwshılarınıń intellektual iskerligi hám bólek pikirleniw iskerligin jaratıwǵa
baǵdarlanǵan oqıw jumısı jańa texnologiyalardan keń paydalanıwdıń oqıwshılardıń
intellektual iskerligi, qızıǵıwshılıǵı hám jaratıwshańlıǵın ósiriw áhmiyetke iye esaplanadı.
Oqıwshılardıń intellektual iskerligin ósiriwge baǵdarlanǵan oqıw jumısında maǵlıwmatlar
texnologiyalarınan paydalanıw baslawısh klaslarda ahmiyatga iye esaplanadı. Házirgi zaman
sabaqlarında jámiettiiń ósiw dárejesine ılayıq ózlestiriw kerek bolǵan maǵlıwmatlarnıń mánisi
jáne de artadı. Sonıń ushın da informaciya texnologiyalini oqıtıwda keń kólemli paydalanıw
zárúriyatı artadı. Mektep hám turmıs tájiriybesinen kózge taslanǵanı sıyaqlı, baslawısh klass
oqıwshılarında
qálenmegen itibar
kúshli boladı. Itibardıń bul túri oqıwshına itibarın sol bir
zatqa uzaq waqıtlap jıynawǵa erk bermeydi. Kompyuter programmalarındaǵı dawıs, súwret,
tekst, forma, háreket hám animatsiyalar kishi jaslı mektep oqıwshınıń itibarınıń birdeyligin
saqlawǵa járdem beredi. Informaciya texnologiyaları balanıń informaciyanı az waqıt ishinde
tez hám keń kólemli ózlestiriwine, uyretiletuǵın maǵlıwmatlarǵa tupten aqıl jetiriwine,
nátiyjede, aqil jetkiziw hádiysesiniń (itıbar, pikirleniwin, kabul etiwiniń) jaratıwshańlıq
pikirleniwin joqarılanıwı shárt etip alınadı. Informaciya texnologiyaları oqıtıwshınıń
oqıwshılarǵa ózlestirgen malumotlarni kórsetip túsindiriwine keń múmkinshilik jaratadı.
Mekteplerde audiovizual qurallarınıń (kompyuter, videotexnika, lazer tayaqshaları, televizor,
ınteraktiv taxta, DvD, SD, hám taǵı basqa) járdemi menen oqıtıwdıń házirgi zaman usıllarınan
(ótiletuǵın tema menen baǵlıq multimedia tanısuvi, video kórinisleri tamasha qılıw,
dóretpelerdi tıńlaw hám taǵı basqa) keń paydalanıladı. Informaciya texnologiyalarınıń
quralların sabaqtıń túrli dáwirlerinde (jańa tema ótiwde, ótilgenlerdi bekkemlewde,
ótilgenlerdi tákirarlawda) paydalana alamız.
Oqıw maǵlıwmatları oqıwshında intellektual iskerlik bulaǵi bolǵan tereń qızıǵıwshılıǵı
biliwim kerek degen boljawdı qayta tiklewi kerek. Baslawısh klass oqıwshılarınıń informaciya
texnologiyarining qurallarınıń járdeminde alǵan maǵlıwmatı ádetiy sabaqtan alǵan
maǵlıwmatınan bir neshe ese kóp bilim aladı. Sebebi jańa texnologiyalarǵa tayanǵan, ádewir
maǵlıwmattı ózinde jıynaǵan kompyuter programmalarında sekuntda onlagan forma
sawlelenedi. 2-klass matematika sabaǵınan 100 ishindegi sanlardı hawada qosıwǵa hám
ayırıwǵa tiyisli kompyuter tanıstırıwı (prezentatsiyanı) usınıs etemiz. Oqıwshılar inteaktiv
taxtada yamasa óz kompyuterlerinde berilgen mısallardı tez atqarıp, shıqqan juwaptı tiyisli
háriplerdi tómendegi ketekshege kórsetilgen sanlardıń astındaǵı tiyisli ketekshege jaylastıradı.
Nátiyjede, oqıwshı shınıǵıwdı tuwrı atqarsa, ózbek xalıq ertekleriniń bas qaharmanınıń atı kóz
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
45
aldıǵa keledi. Baslawısh klass oqıwshılarınıń intellektual iskerligin kúsheytiwde informaciya
texnologiyalarından paydalanıwdıń múmkinshilikleri tómendegilerden ibarat.
-informaciya texnologiyaları baslawısh klass oqıwshılarınıń oqıw jumısında olardıń
intellektual iskerligine tásir etetuǵın pikirleniwiniń, yatta qalıwıniń, itıbarınıń, iybeliniń artıwın
sáwlelentiredi, nátiyjede, intellektual iskerlikti jedellestiredi;
-oqıwshılarda uyreniletuǵın maǵlıwmatlarǵa bolǵan qızıǵıwshılıqlarınıń jaratılıwına
túrtki boladı ;
-oqıwshılarda ózbetinshe islewi, erkin ósiwini jaratadı;
-baslawısh klass oqıwshılarında sabaqtı ózlestiriwge hám bir zattı úzliksizligin
táminlewge járdem beredi;
-sabaqta gruppa menen hám ózbetinshe jumıstı nátiyjeli jaratıwǵa múmkinshilik jaratadı;
-oqıwshılardıń jaratıwshańlıq múmkinshiligin asıradı, olardıń oqıw máselelerine
jaratıwshańlıq tayınlıǵına túrtki boladı.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
E.E. Jumayev, “Boshlang’ich matematika nazariyasi va metodikasi”? Toshkent “Turon-
iqbol”, (2010)
2.
M.O. Xudoyberganov, “Axborot texnologiyalari va jarayonlarni matematik
modellashtirish” o'quv qo'llanmasi (2002)
3.
M. Tojiyev, K. Mamadaliyev, “Matematika o’qitish texnologiyalari va loyihalash” (2024)
4.
S.I. Qulmamatov, M.Sh. Sultonova, “Boshlang’ich ta’limda innovatsion texnologiyalarni
qo’llash, xususan, matematika darslarida interfaol usullar va raqamli resurslardan foydalanish”
(2022)
