YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
17
JAHON TA’LIM TIZIMI TARAQQIYOTIDA MADANIYATLARARO
MUNOSABATLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Kosimova Mukammalxon Umaraliyevna
Farg‘ona davlat universiteti o‘qituvchisi,
filologiya fanlari bo‘yicha PhD
https://doi.org/10.5281/zenodo.15709268
Annotatsiya.
Ushbu maqolada globallashuv jarayonida ta’lim tizimlarining o‘zaro
integratsiyalashuvi va madaniyatlararo munosabatlarning jahon ta’limi taraqqiyotiga
ko‘rsatgan ta’siri yoritiladi. Xususan, xalqaro almashinuv dasturlari, ko‘p madaniyatli o‘quv
muhiti, akademik hamkorliklar orqali shakllanayotgan ijtimoiy-madaniy kompetensiyalar
haqida so‘z yuritiladi.
Kalit so‘zlar
: madaniyatlararo muloqot, xalqaro ta’lim, globallashuv, ta’lim siyosati, ko‘p
madaniyatli muhit
Abstract:
This article examines the mutual integration of educational systems in the
process of globalization and the impact of intercultural relations on the development of global
education. Specifically, it discusses international exchange programs, multicultural learning
environments, and the socio-cultural competencies formed through academic collaborations.
Keywords:
intercultural communication, international education, globalization,
education policy, multicultural environment
Аннотация:
В данной статье рассматривается взаимная интеграция
образовательных систем в процессе глобализации и влияние межкультурных
отношений на развитие мирового образования. В частности, обсуждаются
социокультурные
компетенции,
формирующиеся
посредством
программ
международного обмена, поликультурной образовательной среды и академического
сотрудничества.
Ключевые слова:
межкультурная коммуникация, международное образование,
глобализация, образовательная политика, поликультурная среда.
Kirish
XXI asrda jahon ta’lim tizimi zamonaviy texnologiyalar, xalqaro hamkorlik va
madaniyatlararo muloqot orqali keng qamrovli taraqqiyot bosqichiga chiqdi. Har bir
mamlakat o‘zining milliy ta’lim modelini saqlagan holda, xalqaro standartlarga
moslashmoqda. Bu esa turli madaniyatlar vakillarining o‘zaro ta’limiy hamkorligini talab
qiladi. Shunday sharoitda madaniyatlararo munosabatlar ta’lim sifatini oshirish, o‘zaro
anglashuvni kuchaytirish va tinchlikni mustahkamlashda muhim omil sifatida maydonga
chiqmoqda.
Asosiy qism
Madaniyatlararo muloqot — bu turli madaniyat vakillari o‘rtasida axborot almashinuvi
va o‘zaro anglashuvni ta’minlovchi jarayon. Ta’lim muassasalarida bu jarayon talabalar va
o‘qituvchilar o‘rtasida global darajada ijtimoiy va akademik ko‘nikmalar shakllantirish uchun
zarur. UNESCO ma’lumotlariga ko‘ra, madaniyatlararo kompetensiyalar bugungi kunda har
bir o‘quvchining zaruriy malakasi hisoblanadi [5]. Bunday kompetensiyalar o‘zgalarning
nuqtayi nazarini tushunish, madaniy farqlarga hurmat bilan qarash, va muammolarni muloqot
orqali hal qilish imkonini beradi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
18
Erasmus+, Fulbright, DAAD kabi xalqaro almashinuv dasturlari minglab talaba va
o‘qituvchilarga xorijda ta’lim olish va o‘qitish imkonini bermoqda. Bu jarayonda nafaqat
akademik bilim, balki madaniy qadriyatlar, dunyoqarash va kommunikatsiya ko‘nikmalari
ham boyitiladi. Misol uchun, Erasmus+ dasturi Yevropaning 33 dan ortiq mamlakatlarida
o‘qituvchilar va talabalar almashinuvini yo‘lga qo‘ygan bo‘lib, madaniyatlararo muloqotning
jonlanishiga xizmat qilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, ijtimoiy inklyuzivlik, madaniy xilma-xillik
va bag‘rikenglik kabi tamoyillarni rivojlantirishga olib kelmoqda.
Ko‘p madaniyatli o‘quv muhitida tahsil olayotgan talabalar boshqa madaniyat vakillari
bilan bevosita muloqotda bo‘lish orqali madaniy empatiya, o‘zaro hurmat, moslashuvchanlik
kabi ijtimoiy-psixologik kompetensiyalarni rivojlantiradi. Shuningdek, bunday muhitda
o‘qituvchilarning ham interaktiv va innovatsion yondashuvlarga bo‘lgan ehtiyoji ortadi. Ta’lim
jarayonida madaniy mazmundagi materiallardan foydalanish, turli millat vakillarining tarix va
urf-odatlarini o‘rganish o‘quvchilarning keng fikrliligini ta’minlaydi. J.A.Banks [2]
ta’kidlaganidek, ko‘p madaniyatli ta’lim demokratik jamiyat uchun asosiy shartlardan biridir.
Bugungi o‘qituvchi nafaqat bilim beruvchi, balki madaniyatlararo vositachi sifatida ham
faoliyat yuritadi. U madaniy xilma-xillikni tushunishi, talabalarga har xil madaniyatlarni qabul
qilishga yo‘naltirilgan mashg‘ulotlar o‘tkazishi zarur. Pedagogik ta’lim dasturlarida interaktiv
metodlar, masalan, rolli o‘yinlar, muloqotga asoslangan topshiriqlar orqali madaniy
xabardorlikni oshirishga e’tibor kuchaytirilmoqda. D.K.Deardorff [4] fikriga ko‘ra, haqiqiy
madaniyatlararo kompetensiya — bu shunchaki bilim emas, balki fikrlash uslubi, shaxsiy
yondashuvdir.
O‘zbekiston ta’lim tizimi ham xalqaro ta’lim maydoniga faol integratsiyalashmoqda.
So‘nggi yillarda xorijiy universitetlar filiallarining ochilishi, xalqaro grant dasturlarining
kengaytirilishi madaniyatlararo ta’limning rivojlanishiga xizmat qilmoqda. Chet tillarini
o‘qitishga qaratilgan e’tibor, xorijiy o‘qituvchilarni jalb qilish va xalqaro akkreditatsiyalash
tashabbuslari ham ushbu yo‘nalishdagi ijobiy o‘zgarishlardandir. Shuningdek, Prezident
qarorlariga asosan [1], har bir oliy ta’lim muassasasida xalqaro hamkorlik alohida
ustuvorlikka ega.
Xulosa
Jahon ta’lim tizimining zamonaviy bosqichida madaniyatlararo munosabatlar bilim
almashinuvi, global fuqarolik, va akademik sifatning asosiy omilidir. O‘zbekistonning ta’lim
siyosatida ham bu yondashuv tobora muhim o‘rin egallamoqda. Madaniyatlararo
kompetensiyalarni shakllantirish esa nafaqat ta’lim samaradorligini oshiradi, balki global
tinchlik va taraqqiyot uchun poydevor bo‘lib xizmat qiladi. Shu bois, madaniyatlararo
muloqotni targ‘ib qilish va uni ta’lim siyosatining ajralmas qismiga aylantirish — har bir
mamlakatning strategik vazifasidir.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PQ–81-sonli qarori.
“2022–2026 yillarga mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”.
2.
Banks, J. A. (2008).
An Introduction to Multicultural Education.
Pearson.
3.
Byram, M. (1997).
Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
19
4.
Deardorff, D. K. (2009).
The Sage Handbook of Intercultural Competence.
5.
UNESCO (2017).
Intercultural Competences: Conceptual and Operational Framework.
