YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
147
O‘ZBEK ADABIYOTIDA MIGRANT BOLALARNING YASHASH SHAROITI
TASVIRI
Namazova Manzur Urakovna
Phd, Shahrisabz davlat pedagogika instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15734508
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek adabiyotida migrant bolalarning ijtimoiy hayoti,
psixologik holati va ularning yashash sharoitlari tasviri tahlil qilinadi. Asosan nasriy asarlar
asosida migrant oilalar farzandlarining taqdiri, ularning moslashuvi, ijtimoiy tengsizlik va ruhiy
iztiroblari badiiy tahlil qilinadi. Adiblar tomonidan migrant bolalarning ichki dunyosi, sog‘inch,
begonalik hissi va mehnat migratsiyasining bolalarga salbiy ta’siri tasvirlanishi diqqat
markazida bo‘ladi.
Kalit so‘zlar:
migrant bolalar, o‘zbek adabiyoti, ijtimoiy muammo, ruhiy iztirob,
moslashuv, oilaviy muhit.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar fonida mehnat migratsiyasi
keng quloch yozdi. Minglab o‘zbek oilalari xorijga ishlash maqsadida ketayotgan bir paytda,
ularning farzandlari – migrant bolalar – ijtimoiy, psixologik va madaniy jihatdan qiyin
vaziyatlarda qolmoqda. Bu holat zamonaviy o‘zbek adabiyotida ham o‘z ifodasini topmoqda.
O‘zbek adabiyotida migrant bolalar obrazi ko‘pincha qiyinchilik, sog‘inch, begonalik va
yolg‘izlik ramzi sifatida tasvirlanadi. Ularga doir badiiy obrazlar ota-onasiz qolgan, uydagi
mehrdan uzoqlashgan, maktab va ijtimoiy muhitga moslashishda qiynalayotgan farzandlar
orqali ifodalanadi.
Masalan, O‘zbekistonlik yozuvchilar ijodida Rossiyaga ketgan ota-onasining izidan
sog‘ingan, ularning mehrini orzu qilgan bolalar ko‘p uchraydi. Bu obrazlarda bolalarning faqat
moddiy emas, balki ma’naviy muhtojlik holati chuqur ochib beriladi. Bolaning ruhiy dunyosida
yuzaga keladigan bo‘shliq, ijtimoiy tengsizlik va maqsadsizlik – bu adabiyotning asosiy
mavzularidan biriga aylangan.
Migrant bolalar, odatda, buvisi yoki qarindoshlari qo‘lida tarbiya topadi. Bunday holat esa
ularning ruhiy va tarbiyaviy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Adabiyotda bu jarayon ko‘pincha
qarama-qarshiliklar orqali ochib beriladi: bola na ota-onasini, na ularni almashtirishga
urinayotgan yaqinlarini to‘liq qabul qila olmaydi.
Ayniqsa, adiblar bola ruhiyatidagi ikkiyuzlamachilik – u bir vaqtning o‘zida ota-onasining
xorijdagi mehnatini tushunadi, lekin ular yo‘qligidan aziyat chekadi – orqali dardli
manzaralarni yaratadilar.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
148
So‘nggi yillarda yozilgan hikoya va qissalarda migrant bolalar mavzusi ko‘p uchramoqda.
Ayrim asarlarda ular begona yurtda yashayotgan bola ko‘zidan, ba’zilarida esa vatanida qolgan
bola nigohi orqali tasvirlanadi. O‘zbekiston adabiyotida bu yo‘nalishda adabiy ijod
namoyandalari insonparvarlik, ijtimoiy tenglik va bola huquqlari mavzularini ham ko‘tarib
chiqishmoqda.
Zamonaviy o‘zbek adabiyoti migrant bolalar mavzusiga befarq emas. Bu muammo nafaqat
ijtimoiy, balki axloqiy, ma’naviy va madaniy jihatdan ham teran badiiy yondashuvni talab qiladi.
Yozuvchilar tomonidan bu bolalarning ruhiy iztiroblari, moslashuvdagi qiyinchiliklari va
begonalik hissi jonli badiiy tasvirlar orqali ochib berilmoqda. Kelajakda bu yo‘nalishdagi adabiy
tadqiqotlar yanada chuqurlashishi, migrant bolalar huquqlari va ularning jamiyatdagi o‘rni
adabiyotda kengroq ifoda topishi kutilmoqda.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov I.
Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch
. Toshkent: Ma’naviyat; 2008.
2.
Allayarov D. Zamonaviy adabiyotda ijtimoiy muammolar ifodasi // O‘zbek adabiyoti va
san’ati. 2020;10:6–9.
3.
Kadirova N. Migrant bolalar muammosi: psixologik va ijtimoiy jihatlar. Toshkent:
Pedagogika; 2020.
4.
Mahmudov N. Zamonaviy o‘zbek adabiyoti muammolari. Toshkent: Fan; 2015.
5.
Normatova D. O‘zbek nasrida zamonaviy bola obrazining tahlili // O‘zbek tili va adabiyoti.
2022;4(2):45-51.
6.
Rajabov S. Adabiyotshunoslikka kirish. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti; 2021.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
149
7.
Sultonova G. O‘zbekiston adabiyotida ijtimoiy tengsizlik va bolalar mavzusi // Til va
adabiyot ta’limi. 2023;1(1):83–88.
8.
To‘xtaboyev X. Shaytanat (roman). Toshkent: Sharq; 2010.
9.
UNICEF Uzbekistan. Children left behind in Uzbekistan: Situation analysis. Tashkent;
https://www.unicef.org/uzbekistan/reports
10.
Urakovna NM. Implementation of amir khudoiberdi’s poems in the renewed education
system of Uzbekistan. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal.
2021;11(3):578-86.
11.
Urakovna NM. The poet's pain expressed in his quatrains. ASIAN JOURNAL OF
MULTIDIMENSIONAL RESEARCH. 2021;10(5):118-22.
12.
Yakubova M. Migratsiya va adabiyot: yangi yondashuvlar // Jahon adabiyoti.
2021;3(1):112-119.
