OTA-ONALAR VA PSIXOLOG HAMKORLIGI HAMDA O‘QUVCHILARNING RUHIY BARQARORLIGIGA TA’SIRI

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

60

OTA-ONALAR VA PSIXOLOG HAMKORLIGI HAMDA O‘QUVCHILARNING

RUHIY BARQARORLIGIGA TA’SIRI

Kulmatova Maxarramxon Muminjonovna

Andijon viloyati Marhamat tumani

18 maktab psixologi

+998-90-582-74-41

murotovamuharramoy@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15760598

Annotatsiya:

Ushbu maqolada ota-onalar va maktab psixologi o‘rtasidagi

hamkorlikning o‘quvchilarning ruhiy barqarorligiga ko‘rsatadigan ta’siri tahlil etiladi. Muallif
o‘quvchilarning ruhiy holatini barqarorlashtirishda oila va maktab psixologi o‘rtasidagi uzviy
aloqaning ahamiyatini yoritadi. Shuningdek, o‘zaro muloqot shakllari, maslahat uslublari va
natijalar tahlil qilingan.

Kalit so‘zlar:

o‘quvchi psixologiyasi, ruhiy barqarorlik, ota-ona, psixologik hamkorlik,

oilaviy muhit, maktab psixologi, maslahatlar.

KIRISH

Bugungi kunda ta’lim tizimi oldida turgan dolzarb masalalardan biri – o‘quvchilarning

ruhiy holatini sog‘lomlashtirish, barqaror psixologik muhitni yaratishdir. Bu borada maktab
psixologlari va ota-onalar o‘rtasida samarali hamkorlik o‘quvchilarning shaxsiy va emotsional
rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Oila – bola uchun birinchi ijtimoiy muhit bo‘lib, undagi
munosabatlar bolaning butun psixik rivojlanishiga asos bo‘ladi (Bronfenbrenner, 1979). Shu
bilan birga, maktabda psixolog tomonidan olib boriladigan diagnostika, maslahat va
psixokorreksiya jarayonlarida ota-onalarning ishtiroki ruhiy barqarorlikni mustahkamlovchi
vositaga aylanadi.

O‘z navbatida, ruhiy barqarorlik – bu o‘quvchining tashqi bosimlarga, stress holatlariga

va salbiy omillarga nisbatan bardosh ko‘rsatish qobiliyatidir. U jamiyatga moslashuvchanlik,
o‘ziga bo‘lgan ishonch, o‘qishga ijobiy munosabat va ijtimoiy kompetensiyalar bilan bog‘liqdir.

METODOLOGIYA
Tadqiqot obyekti

: Andijon viloyatidagi 3 ta umumta’lim maktabidagi 7–9 sinf

o‘quvchilari, ularning ota-onalari va maktab psixologlari.

Tadqiqot usullari

:



So‘rovnoma: 150 nafar ota-ona va 12 nafar psixolog bilan o‘tkazildi;



Intervyu: 30 nafar o‘quvchi bilan individual suhbat;



Psixologik testlar: “Lusher testi”, “Shaxsiy moslashuv testi”;



Kuzatuv va psixologik monitoring.

Tadqiqot metodlari

:

1.

Taqqoslama tahlil (hamkorlik bor va yo‘q oilalar o‘rtasida);

2.

Statistik hisob-kitob (chi kvadrat usuli);

3.

Emik (ichki kuzatuv) va etik (tashqi baholovchi) yondashuvlar birgalikda qo‘llanildi.

NATIJALAR

1.

O‘quvchilarning ruhiy barqarorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar

:

o

Oilaviy muhitdagi zo‘riqishlar, nazorat va e’tibor yetishmovchiligi;

o

Maktabda emotsional yordamning sustligi;

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

61

o

Ota-ona va psixolog o‘rtasidagi axborot almashinuvi darajasi pastligi.

2.

Hamkorlikning ruhiy barqarorlikka ta’siri

:

o

Ota-onasi maktab psixologi bilan faol aloqada bo‘lgan o‘quvchilarda stress belgilarining

darajasi 40% kamroq;

o

Shaxsiy moslashuv indeksi yuqoriroq (82% gacha);

o

Darsga bo‘lgan motivatsiya, o‘ziga ishonch, muloqotda ochiqlik belgilarida sezilarli ijobiy

o‘zgarishlar kuzatildi.
3.

Hamkorlik shakllari

:

o

Rejalashtirilgan ota-ona majlislari;

o

Individual maslahatlar (ota-onalar uchun maxsus psixopedagogik treninglar);

o

Elektron aloqa (Telegram guruhlari, Google Form orqali fikr almashuv).

MUNOZARA

Maktab psixologi va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlikda o‘zaro ishonch, ochiqlik va

muntazam aloqa eng muhim omillardir. O‘zaro hamkorlik bo‘lmagan hollarda bolalarning
psixologik muammolari erta aniqlanmaydi, bu esa ularning ijtimoiy-emosional rivojlanishiga
salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Tadqiqot natijalaridan kelib chiqib, ota-onalar bilan psixologik ishlovlar quyidagicha

tavsiflanadi:



Psixoprofilaktik faoliyat orqali bolalarning xavf guruhiga tushishining oldi olinadi;



Ota-onalarning psixologik bilim darajasi oshadi;



Emotsional qo‘llab-quvvatlash madaniyati rivojlanadi.
Zamonaviy axborot vositalari orqali maktab psixologi ota-onalarga tez-tez tavsiyalar

berib borishi, pedagogik-psixologik darslar tashkil qilinishi foydalidir. Ayniqsa,
pandemiyadan keyingi davrda o‘quvchilarda xavotir va ijtimoiy moslashuv muammolari
oshgani bois, bu hamkorlik yanada dolzarb bo‘lib qolmoqda.

XULOSA

Tadqiqot yakunida ota-onalar va psixolog o‘rtasidagi hamkorlik o‘quvchilarning ruhiy

holatini ijobiy tomonga o‘zgartirishi isbotlandi. Hamkorlik orqali o‘quvchilar:



O‘ziga nisbatan ishonchliroq,



Stress holatlarini boshqarishga qodir,



O‘qishga, atrof-muhitga ijobiy munosabatda bo‘lishadi.

Tavsiyalar

:

1.

Maktablar miqyosida ota-onalar uchun psixologik savodxonlik dasturlari joriy etilishi;

2.

Maktab psixologlari faoliyatida ota-onalarning ishtirokini rag‘batlantiruvchi

mexanizmlar ishlab chiqilishi;
3.

Har bir chorakda kamida bir marotaba individual yoki guruhiy maslahat sessiyalari

tashkil etilishi.

References:

Используемая литература:

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Bronfenbrenner, U. (1979).

The Ecology of Human Development

. Harvard University

Press.
2.

Vygotskiy, L.S. (1991).

Psixologiya va taraqqiyot

. Moskva.

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

62

3.

Leontyev, A.N. (1983).

Faoliyat nazariyasi va shaxs taraqqiyoti

. Moskva.

4.

Amonashvili, Sh. (2002).

Ota-ona va bola munosabatlari

. Tbilisi.

5.

Rasskazova, E., & Leonova, A. (2018).

Stressni baholash va psixologik barqarorlik

mezonlari

.

6.

Yusupov, T. (2021). “Oila va maktab hamkorligining psixologik asoslari”,

Psixologiya

jurnali

, №3.

7.

Fayziyev

I.

Sh.

&

Toshpoʻlatov

A.

(2022)

O`ZBEKISTONRESPUBLIKASININGMUSTAQILLIKDANOLDINGIVAKEYINGSIYOSIYHAYOTI.
British Journal of Global Ecology and Sustainable DevelopmentVolume-10, Nov., 2022 31-34b
8.

Toshpo‘latov

,

A.

(2023).

SHAXS

PSIXODIAGNOSTIKASIDA

PROYEKTIV

METODIKALARDAN FOYDALANISH. Евразийский журнал социальных наук, философии и
культуры, 3(5 Part 2), 170–178.
9.

Temirov, J. ., & Toshpo‘latov , A. (2023). TYUTOR PEDAGOGIK FAOLIYATINI TASHKIL

ETISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI. Наука и инновация, 1(28), 29–32.
10.

Umarova , G. ., & Toshpoʻlatov , A. . (2024). Klaster tanqidiy fikrlash texnologiyasi

texnikasi sifatida. Центральноазиатский журнал междисциплинарных исследований и
исследований в области управления, 1(10), 49–55.
11.

Toshpo‘latov Abdulaziz Quvondiq o‘g‘li, Ummatova Zamira Atamuradovna. (2023).

SHAXSLARARO MUNOSABATLARDA SHAXS AGRESSIYA. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF
EDUCATION AND INNOVATION, 2(4), 30–31.
12.

Toshpo‘latov Abdulaziz Quvondiq o‘g‘li, Ummatova Zamira Atamuradovna. (2023).

IJTIMOIY TARMOQLARIDA "OMMAVIY MADANIYATGA" QARSHI KURASHISHNING DIDAKTIK
VOSITALARI. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION AND INNOVATION, 2(4), 27–29.