YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
109
HAMZA HAKIMZODA NIYOZIY POETIKASI HAQIDA
Karimova Begoyim Olimjon qizi
Andijon davlat universiteti
“Adabiyot nazariyasi” ixtisosligi, 2-bosqich Tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.16254937
Kirish
Hamza Hakimzoda Niyoziy o‘zbek adabiyotida yangi davrni boshlab bergan shoir
sifatida tanilgan. Uning poetikasi milliy uyg‘onish, ijtimoiy adolat hamda insoniy qadriyatlarni
o‘z ichiga olgan. Hamza she’riyatida xalq hayotining turli qatlamlari, milliy an’ana va
madaniyat, zamonaviy g‘oyalar va insoniy his-tuyg‘ular keng yoritilgan desak mubolag’a
bo’lmaydi.
Hamzaning she’riyatida eng ko‘p uchraydigan mavzular quyidagilardan iborat:
Milliy uyg‘onish va millatparvarlik:
Hamza she’rlarida o‘zbek xalqining milliy qadr-
qimmati, uning ozodlikka intilishi va o‘zligini saqlashga chorlovlar aks etgan. U millatning
tarixiy yo‘lini, urf-odat va an’analarni qadrlagan.
Ey ahli vatan! Bosdi sani muncha g’afolat,
G’arq ayladi muncha sani daryoyi jaholat,
Tushdi sani boshing uzra shum zallayu razolat,
Boq holingga nalar bo’la? Gar bo’lsa basorat?
Qoplab kelur millatingni zulmatu g’orat,
Inson sifating vor esa tur! Ayla jasorat!
Ijtimoiy adolat:
Shoir xalq hayotidagi notenglik, zulm va adolatsizlikka qarshi chiqadi. U
kambag‘allikni bilimsizlik va johillikdan sanab bu kabi illatlarni qattiq tanqid ostiga olgan.
Olamning xurshidi kundir, odamning xurshidi ilm,
Olamning zulmoti tundir, odamning nodori ilm.
Ta’lim va ma’rifat:
Hamza Hakimzoda Niyoziy ta’lim va ma’rifatni insonni
yuksaltiruvchi, jamiyatni taraqqiy ettiruvchi kuch sifatida ko‘radi. Uning she’rlarida
ma’rifatparvarlik ruhidagi ko‘plab g‘oyalar mavjud.
Erur ilmu adab, fazlu hunar osori maktabdan,
Yetar har rutbai oliy esa takror maktabdan.
Insoniylik va axloq:
Hamza poetikasida inson qadr-qimmati, mehr-oqibat, halollik va
axloqiy me’yorlar muhim o‘rin tutadi.
O’zingdin boshqalarni dardi yo’q, deb bo’lmag’il g’ofil,
Saharlar bir qisim par andalibning bing navosi bor.
Boshida posboni yo’q, deb yetim ahlini qaqshatma,
Oning hech bo’lmasa yo’qdin bino qilgan Xudosi bor.
Uslubi va badiiy xususiyatlari:
Hamzaning she’riy uslubi an’anaviy xalq she’riyatining boy merosiga tayangan holda,
zamonaviy badiiy shakllar bilan boyitilgan. Uning poetikasi quyidagi xususiyatlarga ega:
Sodda va tushunarli til:
Hamza o‘z she’rlarida xalq tilining soddaligi va aniq ifodasidan
foydalangan, bu esa uning asarlarini keng omma uchun tushunarli bo’lishiga turtki bo’lgan.
Milliy ornament va frazeologiyalar:
Shoir asarlarida o‘zbek xalq og‘zaki ijodining
elementlari, maqollar, tashbehlardan keng foydalanilgan.
Realistik tasvirlar:
Hamza she’rlarida oddiy odamlar hayoti, ularning muammolari
realistik tarzda aks ettirilgan.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
110
Emotsional yuk:
Shoirning she’rlari o‘quvchida chuqur hissiy ta’sir qoldiradi, unda
sevgi, qayg‘u, g‘azab kabi tuyg‘ular ifodalanadi.
Xulosa
Hamza Hakimzoda Niyoziy poetikasi o‘zbek milliy adabiyotida yangi bosqichni boshlab
berdi. Uning ijodi millatning o‘zligini anglash, zamonaviylik va ijtimoiy adolatga intilish ruhida
shakllangan. Shoirning she’riy merosi bugungi kun o‘zbek adabiyoti uchun muhim manba
hisoblanadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Hamza Hakimzoda Niyoziy. To’la asarlar to’plami, 1-tom she’rlar “O’zSSR” davlat badiiy
nashriyoti, Toshkent 1960.245b.
2.
Hamza Hakimzoda Niyoziy. To’la asarlar to’plami, 2-tom. “Fan”nashriyoti, Toshkent,
1988.
3.
Hamza Hakimzoda Niyoziy. To’la asarlar to’plami, 3-tom. “Fan”nashriyoti, Toshkent,
1988.
4.
Hamza Hakimzoda Niyoziy. To’la asarlar to’plami, 4-tom. Dramalar va Maqolalar.
“Fan”nashriyoti, Toshkent,.1988.
5.
Hamza ijodi haqida(tadqiqotlar). O’zbekiston SSR “Fan” nashriyoti.T.,1981.186b.
6.
Hamza Hakimzoda Niyoziy qo’shiqlari. O’zSSR davlat badiiy adabiy nashriyoti,T,. 1959.
7.
Каськов И. Востановить литературное наследие народного писателя Узбекистана.
Правда Востока. 1958.
