Авторы

  • З.А. Набираева
    ТДЮУ мустақил тадқиқотчиси

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.yosc.134760

Аннотация

Мамлакатимизда сунъий интеллект технологияларини, айниқса робот-маслаҳатчиларни молия соҳасида жорий этиш ва ривожлантириш орқали иқтисодий ўсишни рағбатлантириш ва ижтимоий муаммоларни ечишга интилмоқда. Бироқ, сунъий интеллектни, шу жумладан робот-маслаҳатчилар фаолиятини тартибга солиш учун зарур бўлган замонавий ҳуқуқий база етишмаслиги кўзга ташланади. Мавжуд меъёрий-ҳуқуқий қонунлар сунъий интеллект тизимларининг, айникса машина ўрганиши ва нейрон тармоқлари каби замонавий имкониятларини ҳисобга олмайди ва робот-маслаҳатчилар бозорининг ривожланишига тўсиқ бўлиб туриши мумкин. Шу нуқтаи назардан, муаллиф сунъий интеллект соҳасида, робот-маслаҳатчилар фаолиятида ва уларнинг молия секторида қўлланилишидаги ахлоқий меъёрларни белгиловчи янги махсус қонунчиликни — "Сунъий интеллект тўғрисида"ги қонун, "Робот-маслаҳатчилар фаолияти тўғрисида"ги низом ва тавсия сифатидаги "Ахлоқий меъёрий қоидалар"ни ишлаб чиқиш ва қабул қилишни зарур деб ҳисоблайди.


background image

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

151

«ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА РОБОТ-МАСЛАҲАТЧИЛАРНИНГ

ТАРТИБГА СОЛИНИШИ»

Набираева З.А.

ТДЮУ мустақил тадқиқотчиси

nzarnigor09@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.16911080

Аннотация:

Мамлакатимизда сунъий интеллект технологияларини, айниқса

робот-маслаҳатчиларни молия соҳасида жорий этиш ва ривожлантириш орқали
иқтисодий ўсишни рағбатлантириш ва ижтимоий муаммоларни ечишга интилмоқда.
Бироқ, сунъий интеллектни, шу жумладан робот-маслаҳатчилар фаолиятини тартибга
солиш учун зарур бўлган замонавий ҳуқуқий база етишмаслиги кўзга ташланади.
Мавжуд меъёрий-ҳуқуқий қонунлар сунъий интеллект тизимларининг, айникса
машина ўрганиши ва нейрон тармоқлари каби замонавий имкониятларини ҳисобга
олмайди ва робот-маслаҳатчилар бозорининг ривожланишига тўсиқ бўлиб туриши
мумкин. Шу нуқтаи назардан, муаллиф сунъий интеллект соҳасида, робот-
маслаҳатчилар фаолиятида ва уларнинг молия секторида қўлланилишидаги ахлоқий
меъёрларни белгиловчи янги махсус қонунчиликни — "Сунъий интеллект тўғрисида"ги
қонун, "Робот-маслаҳатчилар фаолияти тўғрисида"ги низом ва тавсия сифатидаги
"Ахлоқий меъёрий қоидалар"ни ишлаб чиқиш ва қабул қилишни зарур деб ҳисоблайди.

Аннотация

: Наша страна стремится стимулировать экономический рост и решать

социальные проблемы путем внедрения и развития технологий искусственного
интеллекта, особенно роботов-консультантов в финансовой сфере. Однако заметно
отсутствие современной правовой базы, необходимой для регулирования
искусственного интеллекта, в том числе деятельности роботов-консультантов.
Существующие нормативно-правовые акты не учитывают современные возможности
систем искусственного интеллекта, особенно машинного обучения и нейронных сетей,
и могут препятствовать развитию рынка роботов-консультантов. В этом контексте
автор считает необходимым разработать и принять новое специальное
законодательство, определяющее этические нормы в области искусственного
интеллекта, деятельности роботов-консультантов и их применения в финансовом
секторе - Закон "Об искусственном интеллекте," Положение "О деятельности роботов-
консультантов" и "Этические нормативные правила" в качестве рекомендательного
характера.

Annotation:

Our country strives to stimulate economic growth and solve social problems

by introducing and developing artificial intelligence technologies, especially robo-advisors, in
the financial sector. However, there is a lack of a modern legal framework necessary to regulate
artificial intelligence, including the activities of robo-advisors. Existing regulatory legal acts do
not take into account the modern capabilities of artificial intelligence systems, especially
machine learning and neural networks, and can hinder the development of the robo-advisors
market. From this point of view, the author considers it necessary to develop and adopt a new
special legislation defining the ethical norms in the field of artificial intelligence, the activities
of robo-advisors and their application in the financial sector - the Law "On Artificial
Intelligence," the Regulation "On the Activities of robo-advisors," and the "Ethical Regulations"
as a recommendation.


background image

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

152

Сўнгги йилларда Ўзбекистон сунъий интеллектни ривожлантириш билан боғлиқ

глобал жараёнларга қўшилишга интилиши яққол намоён бўлмоқда. Иқтисодий ўсишни
жадаллаштириш, аҳоли турмуш даражасини ошириш ва ижтимоий масалаларни
самарали ҳал қилишда сунъий интеллектнинг улкан салоҳиятини англаган ҳолда,
мамлакат уни жорий этиш ва ривожлантиришга қаратилган дастурларни фаол амалга
оширмоқда. Шу билан бирга, зарур ҳуқуқий базани яратиш бўйича ишлар олиб
борилмоқда. Бундай ёндашувга мисол сифатида турли соҳаларни модернизация қилиш
учун сунъий интеллект имкониятларини намойиш этувчи молия бозорида робот-
маслаҳатчиларни жорий этишни келтириш мумкин. Бироқ, афзалликлар билан бир
қаторда, сунъий интеллектни жорий этиш янги муаммоларни, шу жумладан ҳуқуқий
тартибга солишни талаб қиладиган муаммоларни ҳам келтириб чиқармоқда.

Ўзбекистонда

Америка

Қўшма

Штатларидаги

“Betterment”

каби

автоматлаштирилган инвестиция маслаҳатлари бозори энди шаклланмоқда.
Автоматлаштириш элементларини таклиф қилувчи алоҳида платформалар
мавжудлигига қарамай, робот-маслаҳат хизматларини кўрсатувчи тўлақонли
компаниялар ҳозирча мавжуд эмас. Бу фонд бозорининг ривожланмаганлиги,
аҳолининг паст инвестицион фаоллиги ва тартибга солиш чекловлари билан боғлиқ.
Бироқ, молиявий саводхонликнинг ошиши ва қонунчиликнинг юмшатилиши билан
ушбу йўналишнинг ривожланиши кутилмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексида дастурий таъминот ва ЭҲМнинг

ҳуқуқий жиҳатларини тартибга солувчи бир нечта асосий моддалар мавжуд. Хусусан,
ЎзР ФКнинг 1031, 1042, 1059-моддаларида ЭҲМ учун яратилган дастурлар ва
маълумотлар базалари интеллектуал мулк объектлари сирасига кириши белгиланган.
Кодекс ЭҲМга бўлган муаллифлик ҳуқуқини мустаҳкамлайди ва ҳуқуқий муҳофаза ҳар
қандай тилда ва ҳар қандай шаклда ифодаланиши мумкин бўлган ЭҲМ учун яратилган
дастурларнинг барча турларига тааллуқли эканлигини белгилайди. Бироқ, ушбу
меъёрлар замонавий сунъий интеллект тизимларининг ўзига хос хусусиятларини,
жумладан, робот-маслаҳатчиларда қўлланиладиган машинали ўрганиш алгоритмлари
ва нейрон тармоқларини ҳисобга олмайди.

Ўзбекистон Республикасининг "Электрон ҳисоблаш машиналари учун яратилган

дастурлар ва маълумотлар базаларининг ҳуқуқий муҳофазаси тўғрисида"ги Қонуни,
1994 йил 6 май, 1060-XII-сон. Ушбу қонун эски бўлишига қарамай, дастурий таъминотни
ҳимоя қилиш учун асос бўлиб қолмоқда. Бироқ, у эскирган ва замонавий сунъий
интеллект тизимларининг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олмайди. Интеллектуал
ҳуқуқни ҳимоя қилишнинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қонунни
модернизация қилиш зарур.

Ўзбекистонда инвестиция воситачилигини тартибга солиш асосларини

шакллантиришда 2002 йил 7 февралдаги 2002-01-сон "Қимматли қоғозлар бозорида
инвестиция воситачисининг фаолияти тўғрисида"ги Низом муҳим аҳамият касб этди.
Робот-маслаҳатчилар ва автоматлаштирилган тизимлар ҳали молиявий манзаранинг
бир қисми бўлмаган даврда қабул қилинган бу қоида инвестицияларга ёндашувларни
тубдан ўзгартирган замонавий тенденциялар ва технологияларни ҳисобга олмайди.

Юқоридагилардан келиб чиқиб, "Ўзбекистон Республикасининг сунъий интеллект

тўғрисидаги қонуни," "Робот-маслаҳатчилар фаолияти тўғрисидаги низом,"


background image

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

153

"Ўзбекистон Республикаси молия секторида робот-маслаҳатчилардан фойдаланишнинг
ахлоқий меъёрлари (тавсиявий характерга эга)"ни қабул қилишни таклиф этамиз.

References:

Используемая литература:

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Набираева З.А. "ПОНЯТИЕ И ПРАВОВАЯ ОСНОВА РОБО-ЭДВАЙЗЕРОВ." European

Journal of Interdisciplinary Research and Development 10 (2022): 422-425.
2.

Набираева З.А. "Робо-Консультанты Как Новая Платформа Для Инвестирования В

Финансовом Рынке." Periodica Journal of Modern Philosophy, Social Sciences and Humanities
13 (2022): 207-210.
3.

Набираева З.А. "ФИДУЦИАРНАЯ ОБЯЗАННОСТЬ РОБОТОВ-КОНСУЛЬТАНТОВ ПО

ОТНОШЕНИЮ К СВОИМ ИНВЕСТОРАМ." Solution of social problems in management and
economy 2.2 (2023): 119-125. (International scientific online-conference)
4.

Narziev O.S.; Nabiraeva Z.A. Robo-Advisor: Innovations in Wealth Management //

International Journal of Business and Applied Social Science. E-ISSN: 2469-6501 VOL: 9, ISSUE:
5 May/2023 DOI:

http://dx.doi.org/10.33642/ijbass.v9n5p4.p20-23

5.

Narziev O.S., and Nabiraeva Z.A. «DEVELOPMENT OF MODERN INNOVATIVE

TECHNOLOGIES IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN» // (2023, February). In International
Conference on Frontiers in Academic Research, (Vol. 1, pp. 568-571).
6.

Nabiraeva Z. A. Развитие Современных Инновационных Технологий в Республике

Узбекистан. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF INNOVATIONS ON TOURISM MANAGEMENT AND
FINANCE.

Volume:

04

Issue:

03

|

2023

ISSN:

2660-454X

https://cajitmf.centralasianstudies.org

7.

Набираева З.А. Проблемы применения роботов-консультантов. Elita.uz.

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган юрист, юридик фанлар доктори, профессор О.Оқюлов
таваллудининг 70 йиллиги муносабати билан ўтказилган “Фуқаролик қонунчилигини
ривожлантириш истиқболлари” мавзусидаги халқаро илмий-амалий конференция. Vol.
1 No. 2 (2023)
8.

О. С. Нарзиев, З. А. Набираева. Робот-советник: цифровые инновации в праве

Узбекистана. Научное издание Проект славяно-тюркского единства Правовая система
Узбекистана: история и современность. Сборник статей. 2023 год, стр.213-218.
9.

Набираева З. А. Т. МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ О РАЗВИТИИ И РЕГУЛИРОВАНИИ

РОБОТ-КОНСУЛЬТАНТОВ (ИЛИ РОБО-ЭДВАЙЗЕРОВ): ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ
//SIYOSATSHUNOSLIK, HUQUQ VA XALQARO MUNOSABATLAR JURNALI. – 2023. – Т. 2. – №.
9. – С. 23-27.
10.

Набираева З. А. Гражданско-Правовой Статус Роботов-Консультантов На

Финансовом Рынке //Miasto Przyszłości. – 2024. – Т. 50. – С. 618-626.
11.

Набираева З.А. Роботы-консультанты в контексте электронных лиц. Сборник

материалы республиканской научно - практической конференции “Теоретико
практические проблемы права электронной коммерции: научно-педагогической
деятельности Рузиназарова Шухрата Нуралиевича” 2-часть, T. – 2025.- с 317-325.


background image

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

154

12.

Nabiraeva Z.A. Features of the regulation of robo-advisors in the United States of America.

2ND INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN AND ADVANCED RESEARCH ICMAR 2025
January 15-16, 2025, KONYA, TURKEY

https://as-proceeding.com/index.php/icmar/home

13.

Nabiraeva Z.A., “AQSHDA ROBOT-MASLAHATCHILAR FAOLIYATINI TARTIBGA SOLISH

XUSUSIYATLARI”, YURISPRUDENSIYA HUQUQIY ILMIY-AMALIY JURNALI 2025-yil 2-son,

https://dx.doi.org/10.51788/tsul.jurisprudence.5.2./NEOI3980

Библиографические ссылки

Набираева З.А. "ПОНЯТИЕ И ПРАВОВАЯ ОСНОВА РОБО-ЭДВАЙЗЕРОВ." European Journal of Interdisciplinary Research and Development 10 (2022): 422-425.

Набираева З.А. "Робо-Консультанты Как Новая Платформа Для Инвестирования В Финансовом Рынке." Periodica Journal of Modern Philosophy, Social Sciences and Humanities 13 (2022): 207-210.

Набираева З.А. "ФИДУЦИАРНАЯ ОБЯЗАННОСТЬ РОБОТОВ-КОНСУЛЬТАНТОВ ПО ОТНОШЕНИЮ К СВОИМ ИНВЕСТОРАМ." Solution of social problems in management and economy 2.2 (2023): 119-125. (International scientific online-conference)

Narziev O.S.; Nabiraeva Z.A. Robo-Advisor: Innovations in Wealth Management // International Journal of Business and Applied Social Science. E-ISSN: 2469-6501 VOL: 9, ISSUE: 5 May/2023 DOI: http://dx.doi.org/10.33642/ijbass.v9n5p4.p20-23

Narziev O.S., and Nabiraeva Z.A. «DEVELOPMENT OF MODERN INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN» // (2023, February). In International Conference on Frontiers in Academic Research, (Vol. 1, pp. 568-571).

Nabiraeva Z. A. Развитие Современных Инновационных Технологий в Республике Узбекистан. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF INNOVATIONS ON TOURISM MANAGEMENT AND FINANCE. Volume: 04 Issue: 03 | 2023 ISSN: 2660-454X https://cajitmf.centralasianstudies.org

Набираева З.А. Проблемы применения роботов-консультантов. Elita.uz. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган юрист, юридик фанлар доктори, профессор О.Оқюлов таваллудининг 70 йиллиги муносабати билан ўтказилган “Фуқаролик қонунчилигини ривожлантириш истиқболлари” мавзусидаги халқаро илмий-амалий конференция. Vol. 1 No. 2 (2023)

О. С. Нарзиев, З. А. Набираева. Робот-советник: цифровые инновации в праве Узбекистана. Научное издание Проект славяно-тюркского единства Правовая система Узбекистана: история и современность. Сборник статей. 2023 год, стр.213-218.

Набираева З. А. Т. МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ О РАЗВИТИИ И РЕГУЛИРОВАНИИ РОБОТ-КОНСУЛЬТАНТОВ (ИЛИ РОБО-ЭДВАЙЗЕРОВ): ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ //SIYOSATSHUNOSLIK, HUQUQ VA XALQARO MUNOSABATLAR JURNALI. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 23-27.

Набираева З. А. Гражданско-Правовой Статус Роботов-Консультантов На Финансовом Рынке //Miasto Przyszłości. – 2024. – Т. 50. – С. 618-626.

Набираева З.А. Роботы-консультанты в контексте электронных лиц. Сборник материалы республиканской научно - практической конференции “Теоретико практические проблемы права электронной коммерции: научно-педагогической деятельности Рузиназарова Шухрата Нуралиевича” 2-часть, T. – 2025.- с 317-325.

Nabiraeva Z.A. Features of the regulation of robo-advisors in the United States of America. 2ND INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN AND ADVANCED RESEARCH ICMAR 2025 January 15-16, 2025, KONYA, TURKEY https://as-proceeding.com/index.php/icmar/home

Nabiraeva Z.A., “AQSHDA ROBOT-MASLAHATCHILAR FAOLIYATINI TARTIBGA SOLISH XUSUSIYATLARI”, YURISPRUDENSIYA HUQUQIY ILMIY-AMALIY JURNALI 2025-yil 2-son, https://dx.doi.org/10.51788/tsul.jurisprudence.5.2./NEOI3980