YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
83
QUYOSH PANELLARIDAN FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI
Tursinbaeva Gulayim Sabit qizi
Qoraqalpog’iston qishloq xo’jaligi va agrotexnologiyalar instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13932758
Quyosh energiyasi — XXI asrning eng muhim energiya manbalaridan biri. Yerga
tushadigan quyosh nuri yil davomida koinotda eng ko'p mavjud bo'lgan energiya manbai bo'lib,
bu energiyani to'g'ridan-to'g'ri elektr energiyasiga aylantiradigan qurilmalar — quyosh
panellari (yoki fotovoltayik tizimlar) tashkil etadi. Quyosh panellari nafaqat energiya ishlab
chiqarish, balki atrof-muhitni muhofaza qilish va energiya resurslarini diversifikatsiya qilishda
ham katta ahamiyatga ega.
Quyosh panellari turlari
Quyosh panellari turli materiallar va texnologiyalar asosida ishlab chiqariladi. Ularning
asosiy turlari quyidagilardir:
1.
Monokristall panellar
:
o
Samaradorligi
: 15-22% gacha.
o
Afzalliklari
: Yuqori samaradorlik, uzoq muddatli xizmat muddati (30 yilgacha).
o
Kamchiliklari
: Yuqori narx.
2.
Polikristall panellar
:
o
Samaradorligi
: 13-16% gacha.
o
Afzalliklari
: Kamroq narx, ishlab chiqarish jarayoni oson.
o
Kamchiliklari
: Samaradorlik monokristall panelaridan pastroq.
3.
Hibrid panellar
:
o
Samaradorligi
: 20% dan yuqori.
o
Afzalliklari
: Turli materiallar birlashmasi, energiya ishlab chiqarishda yuqori
samaradorlik.
o
Kamchiliklari
: Murakkab ishlab chiqarish jarayoni.
Ishlash prinsipi
Quyosh panellari, asosan, fotovoltaik effektga asoslanadi. Quyosh nuri yarim o'tkazgich
materiallar (masalan, silikon) bilan to'qnashganda, elektronlar energiya oladi va harakatga
keladi. Bu harakat elektr tokini hosil qiladi. Panellarni birlashtirganda, ularning samaradorligi
va elektr tok ishlab chiqarish quvvati oshadi.
Foydalanish sohalari
Quyosh panellari turli sohalarda keng qo'llaniladi:
1.
Uylar
: Uy energiya talablarini qondirish, elektr energiyasini ishlab chiqarish va
xarajatlarni kamaytirish.
2.
Sanoat
: Sanoat korxonalari uchun mustaqil energiya manbai.
3.
Qishloq xo'jaligi
: Irrigatsiya tizimlari va qishloq xo'jaligi mashinalarini energiya bilan
ta'minlash.
Afzalliklari
Quyosh panellarining bir necha muhim afzalliklari mavjud:
1.
Ekologik toza energiya
: Quyosh energiyasi qayta tiklanuvchi, chiqindilarsiz va atrof-
muhitga zarar yetkazmaydi.
2.
Iqtisodiy foyda
: Energiyadan mustaqillik, elektr xarajatlarini kamaytirish, davlat
subyektlari uchun soliq imtiyozlari.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
84
3.
Barqarorlik
: Qayta tiklanuvchi energiya manbai sifatida barqaror va davomiy.
Kamchiliklari
Quyosh panellari afzalliklar bilan birga ham ba'zi kamchiliklarga ega:
1.
Boshlang'ich xarajatlar
: O'rnatish va jihozlash xarajatlari yuqori.
2.
Iqlim ta'siri
: Quyosh nuri mavjudligi bilan cheklangan, bulutli va yomg'irli ob-havo
sharoitlarida samaradorligi pasayadi.
3.
Joy talab
: Katta maydon talab qilishi mumkin, bu esa shaharlar va aholi zich joylashgan
hududlarda muammo tug'dirishi mumkin.
Kelajak istiqbollari
Quyosh panellari texnologiyasining rivojlanishi davom etmoqda. Kutilayotgan istiqbollar:
1.
Texnologik rivojlanish
: Yangi materiallar va texnologiyalar yordamida samaradorlikni
oshirish, narxlarni pasaytirish.
2.
Davlat siyosati
: Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini qo'llab-quvvatlash va
rivojlantirish uchun davlat dasturlari.
3.
Jamoatchilik ongini oshirish
: Qayta tiklanuvchi energiyaning ahamiyatini va
afzalliklarini jamoatchilikka tushuntirish.
Xulosa.
Quyosh panellari — kelajak energiya manbai sifatida muhim rol o'ynaydi.
Ularning iqtisodiy va ekologik foydalari zamonaviy jamiyatda energiya iste'molining
barqarorligini ta'minlashga yordam beradi. Quyosh energiyasidan samarali foydalanish orqali
atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish va energiya xavfsizligini oshirish mumkin. Quyosh panellari
nafaqat iqtisodiy jihatdan foydali, balki ekologik muhofazani ta'minlashda ham muhim
ahamiyatga ega.
References:
1.
Чопра К., Дас С. Тонкопленочные солнечные элементы Москва: Мир, 1986. — 435 с.С
2.
В.И. Виссарионов, Г.В. Дерюгина, В.А. Кузнецова, Н.К.Малинин Москва: «Солнечная
энергетика» МЭИ, 2008. – 317 с.
