SACHRATQI - (CICHORIUM INTYBUS L.) O’SIMLIGINING DORIVOR XUSUSIYATLARI

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

31

SACHRATQI - (CICHORIUM INTYBUS L.) O’SIMLIGINING DORIVOR

XUSUSIYATLARI

Xidirqulov Elyor Alikul o`g`li

IDEAL STUDY NODAVLAT TA’LIM MUASSASASI O’QITUVCHISI

xidirqulovelyor@gmail.com

tel: +998880201102

https://doi.org/10.5281/zenodo.13927756

Annotatsiya

: Hayotimizni o’simliklarsiz tasavvur eta olmaymiz. Turli-tuman o’simliklar

orasida sachraqtiga dorivorlik xususiyati bilan ajralib turadi va tibbiyotda o’ziga xos o’rniga
ega.

Kalit so’zlar:

Cichorium intybus, vitaminlar inulin, qimmatbaho o’simlik, qandli diabet.

Oddiy hindibo (lotincha Cichorium intybus) - Asteraceae oilasiga mansub ko'p yillik o`t

o'simlik. Gulli oʻsimliklarning ilmiy tasnifi Umumiy koʻrinishi: Eukariotlar Shohligi: Oʻsimliklar
podshohligi: Yashil oʻsimliklar Boʻlimi: Gullar sinfi: Ikki pallalilar: Astrocolors Oilasi: Asteraceae
Oddiy begona oʻt sifatida juda keng tarqalgan. U faqat qamish ko'k gullardan iborat. U faqat erta
tongda, shuningdek, bulutli havoda ochiladi.

Tarqatish va ekologiya. Evrosiyoning mo''tadil va tropik iqlimida, Skandinaviyadan O'rta

yer dengizigacha, janubda Britaniya orollaridan Sharqiy Sibir va Hindistongacha, Shimoliy
Afrikada o'sadi. Kutilmaganda, u Janubiy Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerika, Avstraliya va
Yangi Zelandiyada topilgan. Rossiyada u Evropa, Kavkaz va Sibirda tarqalgan. Ko'plab
o'tloqlarda, o'rmon bo'shliqlarida, o'tloqli yonbag'irlarda, ko'pincha cho'l yerlarda, dalalarda,
yo'llar yaqinida, aholi punktlari yaqinida begona o'simliklar o'simlik sifatida o'sadi. Togʻlarda
oʻrta togʻ kamariga koʻtariladi.

Dorivorligi. Qandli diabet bir polisakkarid uchun - Sog'lom insulin sachratqi ildizida

mavjud. Ovqat hazm qilish va yaxshi tinchlantirish imkoniga ega. Sachratqi kasallik , jigar va
taloq uchun ham istemol qilish tavsiya qilinadi. Sachratqi yurak uchun foydalidir.
O'simliklarning to'pgullari yurak normal faoliyatiga ta'siri samarali vosita. Bundan tashqari,
isitmani tushiruvchi sifatida , ishtahani ochuvchi, mikrobga qarshi, yangilanishga qarshi ham
qo’llanilib kelmoqda.

Botanika tavsifi. Koʻp yillik (yovvoyi shakllar uchun) yoki ikki yillik (navlar uchun)

oʻtsimon oʻsimlik, ildizlari uzun, barcha oyoq-qoʻllari sutsimon oʻsimtalari. Poyasi tik,
shoxsimon, yashil yoki zangori-yashil, ozmi-koʻp shoxlangan, qoʻpol, harorati 15-150 sm.
Poyalari ko'pincha kuchli og'ishgan, tepaga qarab bir oz qalinlashgan, tukli yoki jingalak tukli,
ko'pincha yalang'och yoki oddiygina yalang'och, tepada katta barg yo'q, chunki u yerdan
kichikroq. Bazalt tikanli pinnalar butun, ko'proq yoki kamroq tishli, juda qisqargan. Gullar qora.
Gullari kattaligi 15-25 mm, ko'k, oq yoki qora rangning turli xil soyalari. Mevasi uch-besh qirrali,
uzunligi 2-3 mm, cho‘zinchoq.

Kimyoviy tarkibi. O'simlikning ildizlari va kuchida ko'p miqdorda (11% [6] gacha) inulin

polisaharidlari, yetarli quvvat (4% [6]), ularga o'ziga xos achchiq ta'm beradigan intibin
glikozidlari, taninlar, organik kislotalar, moddalar - tiamin, riboflavin, askorbin kislotasi,
karotin; gullarda topilgan kumarin glikozidlari; sut sharbatida - och quvvat (laktusin,
laktukopikrin va boshqalar); urug'lar 15-28% yog'li yog'ni o'z ichiga oladi; yoshida - karotin,
askorbin kislotasi (0,08% gacha), inulin, kaliy tuzlari.

YOSH OLIMLAR

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/yo

32

Xulosa. Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, bizning asosiy maqsadimiz - Sachratqi dorivor

o'simligining dorivor xususiyatlarini farmatsevtika sanoatida qo'llash, kontekstida tabiiy
plantatsiya yaratilish.

References:

1.

Номозов Х., Тошпo‘латов С., Рo‘зметов М. Мирзаcho‘л hудуди суg‘ориладиган

тупроqларининг мелиоратив hолати ва унумдорлигини ошириш йo‘ллари. –Тошкент:
O‘збекистон Миллий энциклопедиyaси, 2004. –116 б.
2.

Нерозин А.Е. Селскохозyaйственнаya мелиорatsiya. – Ташкент: Наука, 1980. – 215 с.

3.

Морозов А.И. Агробиологиchеские основы сортовой технологии возделываниya

мyaты переchной (

Mentha piperita

L.) В неchерноземной зоне России. Автореф. Диссер.

соиск. уch. степени доктора селскохозyaйственных наук. 2013 г.
4.

Морозов А.И. Зависимост продуктивности сортов мyaты переchной от сроков

уборки при выращивании в средней полосе России /А.И.Морозов // Материалы VIII
Междунар. науch.-метод, конф. «Интродукциya нетрадиционных и редких растений»
Миchуринск, 2008, - С.195-198.
5.

Морозов А.И. Сортоваya продуктивност корневищ мyaты переchной при внесении

удоб-рений и извести / А.И. Морозов // Овощи России. М., 2011, №2. С. 33-35.
6.

Мурдахаев Yu. М. Лекарсвенные културы в Узбекистане, Ташкент, 2001.

7.

Мурдахаев Yu. М. O‘збекистонда ватан топган доривор o‘симликлар. Т., Ибн Сино

нашриёти, 1990
8.

Мустафоев.С., Холмуродов.А. O‘симликлар биоэкологиyaси. – Тошкент: O‘qитувchи,

1992.
9.

Работнов Т.А. Жиззенный цикл многолетних трyaвенистых растений в луговых

ценозах / Тр. БИН АНСССР, 1950. Сер 3. №6. – С. 7-204.
10.

Сирдарё ва Жиззах вилоyaтларининг суg‘ориладиган тупроqлари. –Тошкент: Фан,

2005. –253 б.
11.

Серебрyaков И.Г.

Морфологиya вегетативних органов высших растений:

монографиya / И.Г. Серебрyaков. – М., 1953. – С. 40 − 58.
12.

Саhобиддинов С.С. O‘симликлар систематикаси. II. Т. Гулли o‘симликлар. “

O‘qитувchи” Тошкент. 1966. 221- 224 б.
13.

Абу Али ибн Сино-Тиб қонунлари, II том Тошкент: Фан.1982, б221-222

14.

Акопов И.Э Важнейшие Остечественные лекарственные растения и их применение.

Ташкент: 1990. С 307-309.
15.

Анвар Собиржон ўғли. Ибн Сино шифобахш ўсимликлари ҳақида.Тошкент: Меҳнат

1995, б 16-17
16.

Иргашев Ш. Табиатнинг ўзи табиб Тошкент: Абу Али ибн Сино, 2003. Б 44-45.

17.

Каримов В., Шомахмудов А. Халқ табобати ва замонавий илми тибда

қўлланиладиган шифобахш ўсимликлар. Тошкент: Абу Али ибн Сино, 1993. Б 210-211.

18.

Лекарственные растения и их применение. Минск: Наука и техника, 1977. С 140-

142.