YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
117
MAXALLIY XO‘RAKI UZUM NAVLARINI SAVUTQICHLI OMBORLARDA
SAQLASHDA SIFAT KO‘RSATQICHLARINI O‘RGANISHI
STUDY OF QUALITY INDICATORS OF LOCAL TABLE GRAPE VARIETIES
DURING REFRIGERATED STORAGE
R.O. Mirzaev
Andijon qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar inistituti “Ipakchilik, qishloq xo‘jalik
mahsulotlarini saqlash, qayta ishlash va texnologiyalari” kafedrasi dotsent
B.I.Mingboev
Andijon qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar inistituti 2-kurs magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13922782
Annotatsiya:
maqolada uzum mevasini dastlabki qayta ishlab sovutqichli omborlarga
joylash saqlash jarayonida uzum mevasini kiyoviy tarkibini o‘zgarishlarini mexanik va
texnologik qo‘rsatqichlar o‘rganildi.
Kalit so‘zlar:
intensiv, nav, “Xusayni” “Nimrang” kand, nordonlik, mexanik, texnologik,
xo‘raki.
Annotatsiya:
в стате изучена механические и технологические показатели
изменения химического состава плодов винограда при первичной обработке и хранении
винограда в холодилных камерах.
Ключевые слова:
интенсивный, сорт, сахаринност «Хусайни», «Нимранг»,
кислинка, механическая, технологическая.
Abstract:
The article studies the mechanical and technological indicators of changes in
the chemical composition of grape fruits during primary processing and storage of grapes in
refrigeration chambers.
Key words:
intensive, variety, saccharinity "Husayni", "Nimrang", sourness, mechanical,
technological.
O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha 2022– 2026 yillarga
mo‘ljallangan «Harakatlar strategiyasidan – Taraqqiyot strategiyasi sari» tamoyiliga asosan
ishlab chiqilgan Taraqqiyot strategiyasining 3-yo‘nalishida «...qishloq xo‘jaligini ilmiy asosda
intensiv rivojlantirish orqali dehqon va fermerlar daromadini kamida 2 baravar oshirish,
qishloq xo‘jaligining yillik o‘sishini kamida 5 foizga еtkazish» bo‘yicha muhim vazifalar belgilab
berilgan. Ushbu vazifalarni amalga oshirishda, uzumni saqlash texnologiyasining sovuq tizimi
qo‘llagan holda takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini ko‘payturish talab
qilinadi.[1]
Uzum mevasini saqlash davomidagi tabiiy kamayishi saqlanuvchanlik xususiyatlariga
ham bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli saqlash mos navlarni tanlab saqlash jarayonlarini amalga
oshirish muhim hisoblanadi. Tabiy kamayish darajasini minimallashtirish uchun nav
xususiyatlarni ham puxta tahlil qilish uzumni saqlash samaradorligini oshishiga katta ta’sir
ko‘rsatadi [2].
Dastlabki sovutish texnologiyasidan foydalanish mahsulotlar buzilishi va vaznini
yo‘qotishdan keladigan yo‘qotishlarni 3-5 marta kamaytirishda, xom ashyoni to‘plash va uni
tashish paytida, uzoq muddat saqlab berishda va sifatini oshirishdamuhim rol o‘ynaydi[3]
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
118
Tadqiqotning maqsadi:
xo‘raki uzum navlarini sovitkichli omborlarda saqlashda sovuq
tizimini qo‘llashning texnologik sxemasi ishlab chiqishdan iborat.
Tadqiqotimiz Andijon viloyati viloyati, Buloqboshi tumani “Do‘lanalik bog‘bon mevasi”
fermer xo‘jaligidagi еtishtirilgan uzumning xo‘raki navlarini sovutkichli omborlarda
saqlashning saqlanuvchanlikka ta’sirini ilmiy asosda o‘rganishdan iborat bo‘lib, еtishtirilgan
xududda
xo‘raki uzum navlarining mexanik xossalri va texnologik xususiyatlari o‘rganildi.
Tadqiqot natijalari va ularning muhokamasi. O‘tkazilgan tadqiqot natijalarining ilmiy
ahamiyati Andijon viloyatida еtishtirilgan xo‘raki uzum navlarining qimmatli xo‘jalik belgilari
aniqlanganligi, xo‘raki uzum navlarini saqlashdan keyingi sifat ko‘rsatkichlarini organoleptik
usulda baholash mezonlari ishlab chiqilganligi, sovutkichli omborlarda saqlashning texnologik
parametrlaridan samarali foydalanish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilganligi.
Tadqiqot natijalarining amaliy ahamiyati uzumni yig‘ib terib olish jarayonlarini ilmiy
asoslangan holda tashkil etish, dastlabki ishlov berish, saralash va qadoqlash jarayonlarni
to‘g‘ri tashkil etish, shuningdek, uzumni saqlash jarayonida sovuqlik tizimini qo‘llash orqali
yuqori samardorlikka erishish mumkinligi isbotlash.
Dastlabki sovitish. Uzum qadoqlangan qutilar yog‘och tagliklarga pirami usulida
joylashtirildi. Qutilarning o‘rtacha sig‘imi 7 kg tashkil etdi. Yog‘och tagliklarga taxlangan qutilar
sovitish kamerasiga joylandi. Bu kameralarda mahsulot harorati 12 soat mobaynida 0+2°C
gacha tushiriladi.
Saqlashgan qo‘yilayotgan uzumni dastlabki sovutish jarayonida sarflanadigan vaqt
Uzum navlari
33°S dan 2°S ga tushirishga
ketgan vaqt, minut
18°S dan 2°S ga tushirishga
ketgan vaqt, minut
“Nimrang”
720
360
“Xusayni”
680
340
Agar biz to‘g‘ridan to‘g‘ri uzoq muddatka saqlash uchun sovuq kamerasiga mahsulotni
jaylasak, mahsulotda terlash va ortiqcha namlikni oshib ketish holatlari kuzatildi. Ushbu
jadvaldan ko‘rinib turibdiki, dastlabki sovutish jarayoni davomiyligi daladan keltirilgan
uzumning haroratiga to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘liq. 30
0
S dan 2
0
S ga tushirishga ketgan vaqt
“Nimrang” navida 720 minut kuzatilgan bo‘lsa, “Xusayni” navida kuzatilib 680 minutni tashkil
etdi. Shuningdek, 18
0
Sdan 2
0
Sga tushurishga ketgan vaqt “Nimrang” navida 360 minut,
“Xusayni” navida 340 minut vaqt qayd etildi.
Uzum mevasiga , dastlabki ishlov berib va sovitish tizimini qo‘llab saqlagandagi miqdor
va sifatning pasayishi
T/r
Uzum navlari
Saqlash usuli
Uzum
boshining
kamayishi, %
Yangiligi-dagi
organoleptik
bahosi, ball
90 kun
saqlanganda
n keyingi
organolep-tik
bahosi, ball
1
“Xusayni”
To‘g‘ridan-to‘g‘ri
saqlash
10,0
95,0
80,0
“Sovitish tizimi”
2,5
95,0
88,0
2
“Nimrang”
To‘g‘ridan-to‘g‘ri
saqlash
9,5
94,0
82,0
“sovitish tizimi”
3,9
94,0
86,0
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
119
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki Xusayni navi to‘g‘ridan to‘g‘ri saqlashda tabiy kamayishi 10%
tashkil qilgan bo‘lsa organoleptik qo‘rsatqichi 80 ballni, Nimrang navida esa tabiy kamayishi
9.5% organoleptik bahosi 82.0 balli bo‘ldi. Sovutish kameralarida saqlanganda 90 kun
davomida Xusayni navi tabiy kamayishi 2.5% orgaleptik bahosi 88.0 boll, Nimrang navida esa
tabiy kamayishi 3.9% organoleptik bahosi 86.0 ball bo‘ldi.
Saqlash vaqtida biokimyoviy tarkibning asosiy komponentlari miqdorining o‘zgarishi
Uzum navlari
Saqlash
davomiyli-
gi, kun
quruq
moddalar-
ning vazn
ulushi,%
Vazn ulushi
S vitamini,
mg%
qand
miqdori,
g/100sm
3
kislota
miqdori, rN
1
2
1
2
1
2
1
2
“Nimrang”
90
16,2 15,1 14,9 13,7 6,8
5,6
5,5 2,73
“Xusayni”
90
16,0 14,9 14,6 13,6 6,7
5,4
5,6 2,85
Eslatma: 1 – saqlashdan oldin;
2 – saqlashdan keyin
Uzum mevasi 90 kun saqlash davomida Xusain navida quruq modda miqdori 15.1%
Nimrang navida 90 kun saqlash davomida quruq modda miqdori 14,9% qand miqdori Xusain
navida13,7g/100sm
3
, Nimrang navida13,6g/100sm
3
kislotalik miqdori, Xusain navida rN5,6,
Nimrang rN 5,4, S vitamini, mg% Xusain navida2,73 mg%, Nimrang navida 2,85 mg%. ligi
aniqlandi.
Xulosa Uzumni saqlashda sovitish usulini qo‘llaganda organoleptik ko‘rsatkichlarini
sovitish usulida esa 88 ballni tashkil etdi.
Saqlash davomida uzum tarkibidagi askorbin kislotasi miqdori va saqlashdan keyin
qolgan tovarbop mahsulot miqdori jarayonning sifatini ifodalaydi. Olib borgan tajribalar Navlar
bo‘yicha C vitamini miqdori ham bir-biridan farq qildi. Tovarbop mahsulot qolishi bo‘yicha
“Xusayni” va “Nimrang” navlarida kuzatildi va mos ravida 92,2% va 88,7% ko‘rsatkichlarni
tashkil etdi.
References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi “2022– 2026 Yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli farmoni
2.
Мелякова Е.В. Технология хранение столового винограда // Современные научные
исследования и инновatsiи. 2018
3.
Салманов, М. М. Новое в технологии хранения винограда / Т.А. Исригова // Пищевая
технология. - 2004.
