YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
52
PEDAGOGIKA OLIY TA’LIM MUASSALARIDA TA’LIM SIFATINI YAXSHILASH
MAQSADIDA RAQAMLI TA’LIM USULLARIDAN FOYDALANISH
Raxmonov Mirzoxidjon Shavkatovich
Andijon davlat pedagogik instituti, Informatika va aniq fanlar kafedrasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13912995
Annotatsiya
: Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida ta’limni rivojlantirishda
innovatsion texnologiyalar foydalanish va uning ijobiy ta’sirlari bayon etilgan.
Аннотация.
В данной статье описывается использование инновационных
технологий и его положительное влияние на развитие образования в высших учебных
заведениях.
Kalit soʻzlar.
Innovatsion ta’lim, ta’lim usullari, pedagogik innovatsiya, oʻqitish usullari,
aqliy xujum, rolli oʻyin.
Ключевые слова.
Инновационное образование, методы обучения, педагогические
инновации, методы обучения, ментальная сосредоточенность, ролевая игра.
Xozirgi jadal rivojlanayotgan jamiyatda, davlat koʻplab mutaxassislar tayyorlashda eng
faol buyurtmachi hisoblanadi. Shu bilan bir qatorda mavjud mutaxassislarni zamon sharotiga
mos shartlarda qayta tayyorlashga toʻgʻri keladi. Shu sababli ta’lim tizimining pedagogik oliy
ta’lim muassasalariga keng koʻlamli pedagogik innovatsiyalarni joriy qilish zaruriyati paydo
boʻladi.
Ta’lim jarayoniga oʻqituvchilar tomonidan yangi innovatsion oʻqitish usullaridan
foydalanish quyidagi omillar tufayli yuzaga keladi:
Pedagogik oliy ta’lim bitiruvlariga ijtimoiy jamiyat xayotiga mos aniq talablarni
rivojlantirish. Ular faqatgina nazariy bilimlarga ega boʻlibgina qolmay, balki koʻnikma va
malakalarga murojaat qilmay, oʻz kasbiy faoliyatlarida taxlil, sintez va loyihalash orqali optimal
va noan’anaviy qarorlar qabul qilishi kerak;
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari toʻgʻrisida”
1
prezident qarorida belgilangan vazifalarni amalga oshirishning
innovatsion rejimini shakllantirish;
Xozirgi raqobatbardosh mehnat bozorining talabi, pedagogik oliy ta’lim bitiruvchilari
ta’lim jarayonining oʻzida kelajakdagi kasbiy ixtisosligini tanlash boʻyicha kasbiy
kompetentsiyalarni oʻrganish, shakllantirish, rivojlantirish va ongli qaror qabul qilishga
motivatsiyalar uygʻotish;
yangilangan pedagogik texnologiyalarni, jamiyatning xodimlarga qoʻyayotgan talablari
bilan bogʻlanish usullari va uslublarini oʻzlashtirishning ajralmasligi, koʻrsatilayotgan ta’lim
xizmatlarini modernizatsiya qilish va ta’lim tashkilotlarining raqobatbardoshligi.
Kadrlar tayyorlashning turli innovatsion usullarini oʻzlashtirish doirasida chet ellik
hamkasblar tajribasini hisobga olgan xolda milliy ta’limning jaxon standartlarini Oʻzbekiston
ta’lim va tarbiya tizimi bilan oʻzaro bogʻliqligi, mavjud kadryatlarga asoslanib, oʻqitishning
innovatson usullaridan foydalanishga e’tibor qaratilmoqda.
1
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Олий таълим тизимини янада ривожлантириш чора-тадбирлари
тўғрисида» 2017 йил 20 апрелдаги ПҚ-2909-сон қарори
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
53
"Pedagogik innovatsiya" tushunchasi koʻpgina olimlarning bir qancha ta’riflari bilan ochib
berilgan, masalan, bu shunday innovatsion ta’lim texnologiyalari va dasturlariki, unda pedagog
innovatsion faoliyati natijasi boʻlib, oʻqitilaѐtganlar innovatsion gʻoyalarini yaratuvchisi
(generatsiya) hisoblanadi [ 2, 9-b.].
Pedagogik innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqish boʻyicha mutaxassislar tajribali
olim va oʻqituvchilar boʻlib, ular orasida F. M Matmurodov, M. Kamoldinov, B. Vaxobjonov,
M.B.Ortiqova, X.J.Xudoyqulov, K. Turgʻunboev va boshqalar bor.
Raqamli oʻqitish va oʻqitish usullarining yagona tasnifi mavjud emasligini hisobga olib,
ular faol oʻqitish usullarini va doimiy ravishda rivojlanayotgan kompyuter texnologiyalaridan
foydalanishni oʻz ichiga oladi. Bugungi kunda ta’lim tizimida innovatsion texnologilarni qoʻllash
tobora ommalashib borayotganini ta’kidlamoqchiman.
Bugungi kunda Oʻzbekiston ta’lim tizimi turli xil elektron ta’lim va masofaviy ta’lim
texnologiyalaridan foydalanishga qaratilgan. Ta’lim jarayonida imkon qadar kerakli natijalarga
erishish uchun oʻqituvchilarning e’tibori innovatsion ta’limdan foydalanishga tobora koʻproq
qaratilmoqda.
Bu yoʻnalish turli usullar va texnologiyalardan foydalanishni oʻz ichiga oladi. Masalan,
oʻqituvchi va talabalar oʻrtasidagi toʻgʻridan-toʻgʻri muloqotga ega vebinar;
Internet ijtimoiy tarmoqlari (Twitter, Facebook, Telegramm, ...) yordamida ommaviy
muhokamalar;
oʻyinlar, an’anaviy oʻqish va mazmun bilan tanishish;
interaktiv ustaxonada tajriba va boshqalar.
Bunday aralash integratsiya ta’limni ochiq, moslashuvchan uzluksiz jarayon sifatida
koʻrishga imkon beradi. Shu bilan birga uzliksiz oʻqishni (diskret emas) ta’minlaydi va bugungi
talabalar tomonidan oʻquv ma’lumotlarini “klip” idrokida qabul qilishga erishiladi.
Internet tizimining turli resurslaridan (yutube, google, masofaviy platformalar va
boshqa.) foydalangan holda oʻrganishning yangi usuli ham inovatsion pedagogik ta’lim
hisoblanadi. Bu vizual shakldagi amaliy vosita boʻlib, fikrlash va ma’lumotni tizimlashtirish
jarayonlarini qayd etish imkonini beradi. Maxsus xizmatlardan foydalanib, oʻqituvchi kurs
oxirida bilim yaratish vazifasini berishi mumkin va bu nafaqat ijodiy, balki talabaning
intellektual salohiyatini ham eng foydali tarzda ochishga erishishi mumkin. aqliy hujum va
oʻylab qaror qabul qilish jarayoni. Yoki vizual tarzda alohida mavzuni, blokni yoki intizomni
tuzing va katta hajmdagi ma’lumotlarni yaxshiroq eslab qolish uchun kalit soʻzlar, rasmlar,
diagrammalardan foydalaning.
Faol oʻqitish usullari-bu talabaning faoliyati tabiatda samarali, ijodiy va izlanuvchan
boʻlgan usullar [3. 178-b]. Bularga oʻquv oʻyinlari (rolli oʻyinlar, ishbilarmonlik oʻyinlari, oʻyin
bayoni), amaliy oʻrganish usuli yoki muayyan oʻquv vaziyatlarini tahlil qilish, muammolarni hal
qilish, aqliy hujum (aqliy hujum), sinektika va boshqalar kiradi. Kompyuter texnologiyalarining
doimiy rivojlanishi va ulardan foydalanish pedagogik texnologiyalarni ham, usullarni ham
oʻzgartirmoqda. Ushbu hodisa asosida universitetda talabaning oʻzini oʻzi rivojlantirish va
mustaqil ishlashga boʻlgan motivatsiyasini oshirish va shu sababli kelajakdagi mutaxassislikni
oʻzlashtirish davrida uning ichki salohiyatini kengaytirish uchun sharoitlar yaratilmoqda.
Universitetlarda oʻquv jarayonini tashkil etishda zamonaviy yondashuvlarning oʻziga xos
xususiyatlarini hisobga olgan holda, mustaqil ravishda maqsadlar qoʻyishni, kerakli
ma’lumotlarni toʻplashni, uni turli nuqtai nazardan tahlil qilishni, farazlar, xulosalar, xulosalar,
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
54
bilim olish jarayoni va uning natijalarini oʻz-oʻzini boshqarish. Bunga keys-study usulidan
foydalanish aniq yordam beradi.
Ushbu usulning ustun gʻoyasi oʻzgaruvchilar toʻplamini oʻz ichiga olgan vaziyat boʻlib,
ularni oʻrganish, shu jumladan boshqa talabalar bilan munozarada va qarorni aytish kerak.
Shunday qilib, hech qanday holatda bitta toʻgʻri qarorning mavjudligi qabul qilinmaydi. Amaliy
topshiriqlar yoki toʻgʻridan-toʻgʻri muhokamadagi kasbiy vaziyatlar koʻrinishidagi holatlar
oʻqituvchi va talaba oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarning asosini tashkil qiladi. Ular quyidagi
elementlarni oʻz ichiga olishi mumkin: kelajakdagi kasbiy faoliyat bilan bevosita bogʻliq boʻlgan
taqlid holati; asosiy savol; qoʻshimcha vazifa. Bu esa talabalarning loyiha faoliyatini
shakllantirish yoki rivojlantirishga yordam beradi. Ish topshirigʻini bajarish boʻyicha aniq
koʻrsatmalar beriladi.
Shunday qilib, yuqorida muhokama qilingan texnologiyalar va oʻqitish usullari birinchi
navbatda talabalarning faolligini oshirishga va ularni yuqori darajadagi mehnatga undashga
qaratilgan. Ular amalda haqiqiy sharoitlarni taqlid qilishga imkon beradi va bu oxir-oqibat
boʻlajak mutaxassislarni tayyorlash sifatini oshiradi. Atrofdagi sharoitlarni hisobga olgan holda
darslar davomida koʻzlangan maqsadlarni maksimal darajada oshirish uchun oʻqituvchi
oʻqitishning eng maqbul innovatsion usullarini tanlashi kerak.
References:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari toʻgʻrisida” 2017 yil 20 apreldagi PQ-2909-son qarori.
2.
K. Turgʻunboev, M. Ortiqova. Pedagogik innovatsiya asoslari (oʻquv qoʻllanma). Andijon
2011. 133 b.
3.
Педагогика: большая современная энциклопедия / авт.‑сост. Е. С. Рапацевия. Минск
: Совр. слово, 2005. 720 с.
4.
Педагогика : учебник для бакалавров / под ред. Л. П. Крившенко. М. : Проспект,
2015. 488 с.
5.
Белякова Е. М., Прокопьев А. В. Инновационные методы обучения в образовании //
Совр.
проблемы
науки
и
образования.
2015.
№
2–1.
URL:
http://science‑education.ru/ru/article/view?id=18898 (дата обращения: 13.11.2023).
6.
Innovating Pedagogy 2014: Open University Innovation Report 3 /M. Sharples, A. Adams,
R. Ferguson, M. Gaved et al. Milton Keynes: The Open University. 37 p.
