YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
39
RADIOAKTIV NURLARNING QONGA TA'SIRI
To'xtasinov Oybekjon Abduvahob o'g'li
903903917
https://doi.org/10.5281/zenodo.13893270
Аннотация:
В данной статье анализируется влияние радиоактивных лучей на
кровь, их биологическое действие и опасность для здоровья. Радиоактивные лучи
состоят в основном из альфа-, бета- и гамма-лучей, и их попадание в организм человека
может вызвать ряд изменений в крови. В этой статье мы рассмотрим проблемы,
связанные с радиоактивными лучами и способы борьбы с ними.
Ключевые слова:
Радиоактивные лучи, альфа-лучи, бета-лучи, гамма-лучи, кровь,
биологическое действие.
Abstract:
This article analyzes the effects of radioactive rays on the blood, their biological
effects and health hazards. Radioactive rays mainly consist of alpha, beta and gamma rays, and
their entry into the human div can cause a number of changes in the blood. Through this
article, we will consider the problems associated with radioactive rays and ways to combat
them.
Key words:
Radioactive rays, alpha rays, beta rays, gamma rays, blood, biological effect.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada radioaktiv nurlarning qonga ta'siri, ularning biologik
ta'siri va salomatlikka xavf tug'diruvchi jihatlari tahlil qilinadi. Radioaktiv nurlar, asosan, alfa,
beta va gamma nurlaridan iborat bo'lib, ularning inson organizmiga kirishi qonda bir qator
o'zgarishlarga olib kelishi mumkin. Ushbu maqola orqali radioaktiv nurlar bilan bog'liq
muammolarni va ularga qarshi kurashish usullarini ko'rib chiqamiz.
Kalit so'zlar:
Radioaktiv nurlar, alfa nurlar, beta nurlar, gamma nurlar, qon, biologik
ta'sir.
KIRISH
Radioaktiv nurlar, ya'ni alfa, beta va gamma nurlar, yadro reaktsiyalari natijasida hosil
bo'lib, turli materiallar va organizmlarga ta'sir ko'rsatadi. Ularning qonga ta'siri, asosan,
ionlashtiruvchi radiatsiya bo'lishi sababli, hujayralarda biologik o'zgarishlarga olib keladi.
Bunday nurlar sog'liq uchun jiddiy xavf tug'dirishi mumkin. Maqolada ushbu nurlarning qonga
ta'siri, mexanizmlari va ta'sirlarining oqibatlari tahlil qilinadi.
Radioaktiv nurlar va ularning turlari:
- Alfa nurlar: Yengil zarrachalar bo'lib, qattiq moddalar orqali oson o'tmaydi, lekin organizmga
kirsa, jiddiy zarba berishi mumkin.
- Beta nurlar: O'rta energiyaga ega bo'lib, teri va boshqa to'qimalar orqali o'tishi mumkin. Qon
hujayralariga ta'sir etishi natijasida genetik o'zgarishlarga sabab bo'lishi mumkin.
- Gamma nurlar: Yuqori energiyaga ega bo'lib, moddalardan oson o'tadi va organizmda chuqur
ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Qonga ta'siri:
- Radioaktiv nurlar qonda joylashgan hujayralarga ionlashtiruvchi ta'sir ko'rsatadi. Bu ta'sir,
asosan, qon hujayralarining DNK sida o'zgarishlarga olib kelishi mumkin.
- DNK dagi o'zgarishlar, o'z navbatida, qonning normal ish faoliyatini buzishi, leykotsitlar va
boshqa hujayralarning ko'payishiga olib kelishi yoki ularni yo'q qilishi mumkin.
Sog'liq uchun xavf:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
40
- Radioaktiv nurlar bilan uzoq muddatli aloqada bo'lish, leykemiya va boshqa saraton
kasalliklariga olib kelishi mumkin. Shuningdek, qon qon aylanishi tizimining boshqa
kasalliklariga ham sabab bo'lishi mumkin.
Radiasiyadan himoyalanish usullari:
- Radioaktiv nurlar bilan bog'liq salbiy ta'sirlardan himoya qilish uchun, odamlar o'zlarini
maxsus himoya usullari, masalan, radiatsiyadan himoya qiluvchi kiyimlar, joylardan
uzoqlashish va zarur hollarda radiatsiya darajasini nazorat qilish kabi chora-tadbirlar
ko'rishlari kerak.
XULOSA
Radioaktiv nurlar qonga jiddiy ta'sir ko'rsatishi mumkin, bu esa salomatlikka xavf
tug'diradi. Alfa, beta va gamma nurlarining ta'siri biologik jarayonlarga salbiy ta'sir ko'rsatishi
mumkin, shuningdek, uzoq muddatli sog'liq muammolariga olib kelishi ehtimoli mavjud. Shu
bois, radiasiyadan himoyalanish choralari muhim ahamiyatga ega.
References:
1.
Kahn, A., & Miller, R. (2020). Radiation Biology: A Handbook for Teachers and
Researchers. New York: Academic Press.
2.
Hall, E. J., & Giaccia, A. J. (2018). Radiobiology for the Radiologist. Philadelphia: Lippincott
Williams & Wilkins.
3.
Mettler, F. A., & Voelz, G. L. (2016). Radiation: Effects and Sources. New York: Springer.
4.
United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation (UNSCEAR).
(2019). Sources and Effects of Ionizing Radiation. New York: United Nations.
