YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
73
O’QISH KO’NIKMASI (READING)-CHET TILIDA SO’ZLASHUV KO’NIKMASINI
RIVOJLANTIRISHNING ASOSIY VOSITASI
Israilova Shabnam Juraboyevna
Chirchiq Davlat Pedagogika Universiteti doktoranti, Chirchiq, O’zbekiston
https://doi.org/10.5281/zenodo.13833150
Annotatsiya:
Ingliz tilini o'rganish jarayonida o'qish ko'nikmasi talabalarning gapirish
ko'nikmasini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi. Ushbu tezisda o'qish jarayoni orqali gapirish
ko'nikmalarini qanday samarali rivojlantirish mumkinligi ko'rib chiqiladi, hamda muhim
metod va strategiyalar tavsiya etiladi.
Kalit so'zlar:
ingliz tili, o'qish ko'nikmasi, gapirish ko'nikmasi, metod, ta'lim,
kommunikatsiya.
KIRISH
O'qish ko'nikmasi ingliz tilini o'rganishda asosiy elementlardan biridir. O'qish jarayoni,
o'z navbatida, tilni tushunish va muloqot qilish qobiliyatlarini oshiradi. Talabalar o'qigan
matnlari orqali yangi so'zlar, iboralar va grammatik qoidalarni o'zlashtirib, ulardan gapirishda
foydalanish imkoniyatiga ega bo'lishadi. O'qish va gapirish ko'nikmalari o'rtasidagi
bog'lanishni tushunish, talabalarning nutq qobiliyatlarini yaxshilashda muhimdir. Kunlik
hayotda gapirish, ayniqsa, ingliz tili kabi chet tilini o'rganmoqchi bo'lganlar uchun juda
muhimdir. Ko'pchilik uchun gapirish ko’nikmasini shakllantirish chet tilini o'rganishning eng
muhim jihati bo'lib, bu muvaffaqiyat muloqotni amalga oshira olish qobiliyati bilan o'lchanadi.
[2:39]
O'QISHNING AHAMIYATI
O'qish, nafaqat ma'lumot olish manbai, balki tilni o'rganish jarayonida muhim vositadir.
O'qish orqali talaba quyidagi qobiliyatlarni rivojlantiradi:
- So'z boyligini oshirish: O'qish davomida yangi so'zlar va iboralar bilan tanishish, talabalarga
ularni keyinchalik gapirishda ishlatish imkoniyatini beradi.
- Grammatikani tushunish: O'qish jarayoni talabalarga grammatik tuzilmalarni tushunishga va
ularni amaliyotda qo'llashga yordam beradi.
- Kontekstni anglash: O'qish orqali talaba o'qilgan matnning kontekstini tushunadi va buni
so’zlashuv jarayonida qo'llay oladi.
O'QISH VA GAPIRISH O'RTASIDAGI BOG'LIQLIK
O'qish va gapirish ko'nikmalari o'rtasidagi bog'lanishni tushunish uchun e’tiborga olish
zarur bo’lgan bir qancha jihatlar mavjud bo’lib, ular quyidagilardan iborat:
1.
O'qish orqali fikrlarni ifoda etish: Talabalar o'qigan matnlari orqali o'z fikrlarini va
hissiyotlarini ifoda etish imkoniyatiga ega bo’ladilar. O'qish davomida olingan bilimlar, ularni
nutqda erkin ifoda etishga yordam beradi.
2.
Tahlil va muhokama: O'qilgan matnlar bo'yicha tahlil o'tkazish va muhokama qilish,
talabalarni fikrlarini erkin bildirishga undaydi. Bunday jarayon, talabalar o'z fikrlarini aniqlik
bilan ifoda etishga va boshqalarning fikrlarini eshitishga yordam beradi.
3.
“Culture shock” muammosi: Autentik materiallardan tili o’rganilayotgan mamlakat
madaniyati, urf-odatlari va turmush tarzini yaxshi o’rgangan holda, notanish maadaniyatidan
hayratlanish (culture shock) muammosini bartaraf etadilar.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
74
4.
Fikrlarni ifodalash tartibi: Turli xil uslubda yozilgan matnlarni o’qish jarayonida talaba
fikrni turli xil usul va ko’rinishda ifodalash, shuningdek, fikrlar ketma-ketlik strukturasini
o’rganadi.
O'qish ko'nikmasini rivojlantirish uchun bir qator samarali metodlar mavjud bo’lib, har
bir metod o’z maqsad va vazifalariga ega. Ulardan O’zbekiston ta’lim tizimida eng
ommalashganlari esa quyidagilar:
- Aktiv o'qish: Talabalarni o'qish jarayonida matnni tahlil qilish, muhokama qilish va
asosiy g'oyalarni ajratishga undash. Bu jarayon, talabalarga o'qish orqali olingan bilimlarni
og'zaki nutqda ishlatish imkonini beradi.
- O'qilgan matnlarni o'z fikrlarida ifodalash: Talabalarni o'qilgan material bo'yicha o'z
fikrlarini yozma yoki og'zaki tarzda ifodalashga undash. Bu, o'qilgan materialni yodlash va
kelgusida gapirishda qo'llash imkoniyatini oshiradi.
- Dialoglar yaratish: O'qilgan material bo'yicha talabalarga rollar ajratib, dialoglar
yaratish. Bunday mashg'ulotlar, ularning gapirish ko'nikmalarini mustahkamlashga yordam
beradi.
Shuningdek o'qish ko'nikmasi orqali o’quvchi og’zaki nutqini rivojlantirishda amaliy
mashg'ulotlar muhim ahamiyatga ega. Quyidagi amaliy mashg’ulot turlari o’qish ya’ni mutolaa
orqali til o’rganish, ayniqsa o’quvchining kommunikativ qobiliyatini takomillashtirishda
muhim rol o’ynaydi.
- Prezentatsiyalar tayyorlash: Talabalar o'qilgan material asosida qisqa prezentatsiyalar
tayyorlab, o'z fikrlarini boshqalarga yetkazish imkoniyatiga ega bo'ladilar. Bu jarayon, ularning
nutq qobiliyatlarini oshiradi.
- Rol o'ynash: Talabalar o'qilgan hikoyalarga asoslanib, rollarni o'ynash orqali o'z fikrlarini
ifoda etishadi. Bunday mashg'ulotlar, talabalarning nutq qobiliyatlarini mustahkamlashda
foydalidir.
- Muloqotli o'qish: O'qish jarayonida talabalarni o'zaro muloqot qilishga undash. Bunda,
o'qilgan matn bo'yicha savollar berish va ularga javoblar berish talab qilinadi, bu esa
kommunikativ ko'nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Ko'pgina metodist olimlarning fikriga ko'ra, nutq qobiliyatini takomillashtirishning
samarali usullari ma’lumotni to’ldirish (information gap), aqlni charxlovchi o’yinlar,
muammolarni hal qilish va rol o'ynash kabi ta’lim usullaridir. Huang ovoz chiqarib o'qishni
talabalarning og'zaki-ingliz tilini yaxshilashning asosiy usuli sifatida ko'radi. Ovoz chiqarib
o'qish jarayonida talabalar talaffuzni mashq qilishlari va nutqlarini yaxshilashlari
mumkin.[1:148]
XULOSA
O'qish ko'nikmasi ingliz tilini o'rganish jarayonida gapirish ko'nikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. O'qish orqali talaba yangi so'zlar va iboralarni
o'zlashtiradi, grammatik qoidalarini tushunadi va nutqda o'z fikrlarini aniq ifoda etadi. O'qish
va gapirish o'rtasidagi bog'lanishni kuchaytirish, talabalarni ingliz tilida muvaffaqiyatli
muloqot qilishga tayyorlash uchun zaruriy omil hisoblanadi. O'qish ko'nikmasini amaliyotda
qo'llash, talabalarning tilni o'zlashtirish jarayonini yanada samarali amalga oshirilishiga xizmat
qiladi. Nutq qobiliyatini rivojlantirish uchun ko'plab samarali usullar mavjud bo'lib, ulardan
foydalanish, talabalarni ingliz tilida erkin va ishonch bilan muloqot qilishga tayyorlaydi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
75
References:
1.
Гулямова
М.Х.
Инглиз
тилини
ўқитишда
талабалар
коммуникатив
компетенциясини ривожлантиришга интегратив ёндашув: педагогика фанлари бўйича
фалсафа доктори (phd) дисс. Тошкент, 2019.
2.
Xasanova G.O., Rahmonova Y.Y. BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA INDIVIDUALLASHTIRILGAN
O‘QITISH TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH/
PEDAGOGS.-Farg’ona, 2023.
3.
Huang, L. Reading Aloud in the Foreign Language Teaching. Asian Social Science Journal,
6(4). 2010, 148-150.
4.
Nunan, D. Language Teaching Methodology: A Textbook for Teacher. NJ:Prentice Hall.
1991, 38-39.
